Đây là con số được Cơ quan An ninh y tế Anh (UK Health Security Agency - UKHSA) đưa ra trong báo cáo Tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe (Health Effects of Climate Change - HECC), nghiên cứu về những ảnh hưởng mà cuộc khủng hoảng khí hậu đang gây ra đối với sức khỏe của người dân Anh. Trong đó cơ quan này cảnh báo rằng nắng nóng cực độ có thể mang đến hàng loạt bệnh nhiệt đới lây truyền qua côn trùng – ví như muỗi vằn Châu Á, đagg có xu hướng xuất hiện nhiều hơn ở Anh, có thể gây lây nhiễm sốt xuất huyết, virus Zika…

Kịch bản xấu nhất được công bố trong báo cáo này cho thấy, nhiệt độ trung bình sẽ tăng 4,3 độ C, dẫn đến số ca tử vong liên quan đến nắng nóng ước tính tăng gấp 12 lần vào năm 2070. Tài liệu cũng cho biết thêm rằng số ca tử vong có thể tăng gấp rưỡi vào những năm 2030.

Mục tiêu toàn cầu hiện nay là hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức dưới 1,5°C và nhiều người cho rằng mục tiêu này sẽ bị vượt quá trong vòng 5 đến 10 năm tới, với dự báo thế giới hiện đang trải qua mức tăng nhiệt độ 2,7°C.

Theo kịch bản xấu nhất với lượng khí thải cao của UKHSA, số ca tử vong liên quan đến lạnh cũng dự kiến sẽ tăng trong một thời gian ngắn do dân số già hóa và tăng trưởng. Sau đó, con số này sẽ giảm vào giữa thế kỷ, báo cáo cho biết thêm, với số ca tử vong do cảm lạnh vừa phải đạt đỉnh điểm cùng thời điểm trước khi giảm vào những năm 2070.

Báo cáo cũng nêu rõ rằng những tác động xấu nhất đến sức khỏe do biến đổi khí hậu sẽ ảnh hưởng không cân xứng đến các cộng đồng vốn đã dễ bị tổn thương và thiệt thòi, điều này có thể làm gia tăng hơn nữa sự bất bình đẳng về sức khỏe.

Tiến sĩ Lea Berrang Ford, người đứng đầu Trung tâm An ninh Khí hậu và Sức khỏe tại UKHSA, cho biết, “Chúng ta nhìn thấy biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm những điểm yếu về sức khỏe hiện có. Điều này xảy ra ở những cộng đồng hoặc cá nhân không đủ khả năng chi trả hoặc tiếp cận các công nghệ làm mát và các cơ hội thích ứng khác nhau. Sự phân bố tác động của biến đổi khí hậu không đồng đều trên nhiều lĩnh vực, không chỉ về mặt địa lý mà còn ở cấp cộng đồng và cá nhân.”

Báo cáo cũng cảnh báo rằng trong kịch bản phát thải cao, nhiều khu vực sẽ có nguy cơ bị lũ lụt nghiêm trọng, và tác động lớn nhất đến sức khỏe sẽ là về sức khỏe tâm thần. Những người trải qua lũ lụt có nguy cơ cao hơn mắc chứng trầm cảm, lo âu và rối loạn căng thẳng sau chấn thương.

Đây là câu hỏi lớn được các chuyên gia y tế/môi trường đặt ra trong thời gian gần đây và mới nhất, họ kêu gọi Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tuyên bố biến đổi khí hậu là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Các chuyên gia cho rằng, nếu không tuyên bố tình trạng khẩn cấp, hàng triệu người nữa sẽ chết một cách không cần thiết.

Ủy ban Toàn châu Âu về khí hậu và sức khỏe (Pan-European Commission on Climate and Health) – nhóm tư vấn độc lập do WHO và Châu Âu thành lập, đã kết luận rằng biến đổi khí hậu là mối đe dọa toàn cầu đối với sức khỏe và WHO nên tuyên bố đây là “tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng mang tầm quốc tế” (A public health emergency of international concern - PHEIC) hay cảnh báo sức khỏe khẩn cấp. Báo cáo của ủy ban cho thấy, sự lây lan quốc tế của các bệnh do côn trùng truyền bệnh, như sốt xuất huyết và chikungunya, cũng như tác động đến sức khỏe của các hiện tượng thời tiết cực đoan, sự nóng lên toàn cầu, tình trạng mất an ninh lương thực và ô nhiễm không khí, khiến việc tuyên bố một cảnh báo sức khỏe khẩn cấp (PHEICS) là cần thiết.

Cảnh báo sức khỏe khẩn cấp (PHEICS) là mức độ cảnh báo sức khỏe cao nhất. Các cảnh báo trước đây bao gồm các bệnh truyền nhiễm như COVID và COVID-19. Mặc dù việc tuyên bố cảnh báo này không thể tự mình đảo ngược biến đổi khí hậu, nhưng nó sẽ kích hoạt loại phản ứng phối hợp quốc tế với quy mô của cuộc khủng hoảng sức khỏe đòi hỏi, điều mà hiện vẫn chưa xảy ra.

Cựu Thủ tướng Iceland - Katrín Jakobsdóttir, là Chủ tịch Ủy ban Toàn châu Âu về khí hậu và sức khỏe, cho biết: “Biến đổi khí hậu có thể không phải là đại dịch, nhưng nó vẫn là một tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng, đe dọa đến sức khỏe và sự sống còn của nhân loại. Và nếu chúng ta không hành động nhanh chóng và toàn diện hơn, hàng triệu người nữa có thể sẽ chết hoặc phải đối mặt với những căn bệnh làm thay đổi cuộc sống.”

Ủy ban cũng kêu gọi các chính phủ ngừng trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch, vốn là nguyên nhân trực tiếp gây ra 600.000 ca tử vong sớm mỗi năm chỉ riêng ở châu Âu. Báo cáo cho biết khu vực này chi khoảng 444 tỷ euro (387 tỷ bảng Anh) mỗi năm cho trợ cấp sản xuất dầu khí. Tại 12 quốc gia châu Âu, trợ cấp nhiên liệu hóa thạch đã vượt quá 10% chi tiêu y tế quốc gia vào năm 2023 và ở bốn quốc gia thuộc Vương quốc Anh, con số này thậm chí vượt quá toàn bộ ngân sách y tế, báo cáo nhận định.

Báo cáo cũng kêu gọi giải quyết vấn nạn thông tin sai lệch, tăng cường sử dụng các đánh giá tác động sức khỏe do biến đổi khí hậu ở cấp quốc gia, cũng như thừa nhận rằng biến đổi khí hậu cũng là một cuộc khủng hoảng về sức khỏe tâm thần. Và Jakobsdóttir cho rằng: “Cách để chống lại sự hoài nghi và thông tin sai lệch về biến đổi khí hậu rất đơn giản: hãy biến nó thành vấn đề cá nhân. Biến đổi khí hậu không phải là chuyện xảy ra ở một nơi khác, với một người khác, trong tương lai. Nó đang rút ngắn tuổi thọ ở các thành phố châu Âu ngay bây giờ. Nó đang làm quá tải các bệnh viện. Nó đang gây ra lo lắng, căng thẳng và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác. Và các chính sách có thể khắc phục điều đó - không khí sạch, giao thông thân thiện với môi trường, nhà ở cách nhiệt, thực phẩm bền vững, là những chính sách giúp mọi người khỏe mạnh và hạnh phúc hơn ngay hôm nay.”

Báo cáo cũng khuyến nghị rằng hệ thống chăm sóc sức khỏe của các quốc gia cần thích ứng tốt hơn trước sự thay đổi nhanh chóng của môi trường. “Mỗi quốc gia cần phải nhận thức được vị trí các cơ sở y tế của mình, khả năng bị ngập lụt và cách họ sẽ ứng phó với một đợt nắng nóng kéo dài và khắc nghiệt” – TS. Haines cho biết. Đồng thời, ông cũng chỉ ra rằng các bệnh viện – ngay cả ở Anh, thường được xây dựng trước khi biến đổi khí hậu xảy ra và đang gặp khó khăn khi đối mặt với nhiệt độ quá cao. Báo cáo kết luận rằng lĩnh vực chăm sóc sức khỏe chiếm 5% tổng lượng khí thải toàn cầu, do đó cần ưu tiên các biện pháp thích ứng để trở nên bền vững hơn.

Ông Kluge nói thêm: “Những quyết định mà các chính phủ đưa ra ngày hôm nay sẽ quyết định gánh nặng bệnh tật mà những người hiện đang học tiểu học phải gánh chịu. Giờ đây, trách nhiệm thuộc về tất cả chúng ta trong việc hành động theo các khuyến nghị của họ và bảo vệ các thế hệ tương lai. Tôi cam kết đảm bảo rằng biến đổi khí hậu được coi là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe trên khắp 53 quốc gia thành viên của khu vực châu Âu thuộc WHO.”

Còn theo Tiến sĩ Johan Rockström - Giám đốc Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam, “Hành tinh của chúng ta đang vượt qua nhiều giới hạn sinh thái và biểu hiện thành các mối đe dọa sức khỏe cộng đồng ảnh hưởng đến hàng triệu người trên khắp thế giới, cung cấp bằng chứng khoa học đầy đủ cho thấy biến đổi khí hậu cần được tuyên bố là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng mang tầm quốc tế.”

Như vậy, có thể thấy cuộc sống của hàng tỷ người đang bị đe dọa bởi biến đổi khí hậu, không ai có thể thoát khỏi hậu quả của biến đổi khí hậu, nhưng người dân sống ở các nước nghèo đặc biệt dễ bị tổn thương. Và các nhà khoa học đã chỉ ra 10 cách mà biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sức khỏe toàn cầu:

Khi cuộc sống trở nên khó khăn hơn đối với con người, động vật và thực vật, điều kiện sẽ càng thuận lợi hơn cho các sinh vật gây bệnh. Các nhà khoa học cho biết, hơn một nửa số bệnh đã biết trở nên trầm trọng hơn do biến đổi khí hậu.

Trái đất ấm lên làm tăng nguy cơ bùng phát các bệnh lây truyền qua đường nước như tả, kiết lỵ, viêm gan A, thương hàn và bại liệt. Chúng lây lan khi con người ăn hoặc uống những thứ có chứa các hạt bụi bị nhiễm bệnh, đó là lý do tại sao các đợt bùng phát thường xảy ra ở những nơi mà các hiện tượng thời tiết cực đoan đã làm hư hại cơ sở hạ tầng và dẫn đến điều kiện vệ sinh kém.

Dữ liệu do WHO công bố cho thấy số ca mắc bệnh tả năm 2022 nhiều gấp đôi so với năm 2021. Các đợt bùng phát dịch được ghi nhận ở những quốc gia mà bệnh tả đã được kiểm soát trong nhiều năm, bao gồm Yemen và Lebanon. Những cơn bão nhiệt đới mạnh nhất và kéo dài nhất đã được ghi nhận hàng năm ảnh hưởng tới hàng triệu người trên thế giới. Bão năm sau mạnh hơn năm trước, ảnh hưởng tới nhiều người hơn năm trước.

Nhiệt độ tăng cao và lũ lụt thường xuyên cũng tạo điều kiện cho các loài côn trùng mang mầm bệnh sinh sôi nảy nở. Ví dụ, muỗi mang virus gây sốt xuất huyết và sốt rét có nhiều vũng nước tù đọng hơn để lựa chọn khi đẻ trứng. Lũ lụt có thể tạo ra các vũng nước tù đọng mới và hạn hán có thể làm cho các dòng suối chảy xiết thu hẹp lại thành những vũng nước tù đọng. Người dân cũng có xu hướng tích trữ nước nhiều hơn trong thời gian hạn hán, thường tạo ra môi trường sinh sản lý tưởng cho côn trùng. Các nhà khoa học cho biết, nhiệt độ ấm hơn thậm chí còn làm tăng tỷ lệ muỗi đốt người và hiệu quả lây lan bệnh tật của chúng.

Năm 2022, Sudan trải qua đợt bùng phát sốt xuất huyết tồi tệ nhất trong 10 năm, nguyên nhân được cho là do mưa lớn. Tại Bangladesh, mặc dù sốt xuất huyết khá phổ biến, nhưng quốc gia này đã ghi nhận đợt bùng phát lớn nhất từ trước đến nay, với gần 70.000 ca mắc và 327 ca tử vong từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2023. WHO lưu ý: “Tỷ lệ mắc sốt xuất huyết cao hơn đang diễn ra trong bối cảnh lượng mưa bất thường theo từng đợt, kết hợp với nhiệt độ và độ ẩm cao”.

Căn bệnh này cũng không chỉ giới hạn ở các nước đang phát triển. Có những lo ngại rằng nó đang lan rộng ở Châu Âu - một phần do thời tiết ấm áp. Các nhà khoa học đã cảnh báo rằng hơn 8 tỷ người có thể có nguy cơ mắc bệnh sốt rét và sốt xuất huyết vào năm 2080.

Nhiều bệnh hiện có sẽ trở nên nguy hiểm hơn, nhưng các bệnh mới cũng có thể xuất hiện khi con người ngày càng bị buộc phải di chuyển đến những khu vực có động vật hoang dã. Bệnh có thể lây từ động vật sang người. Những bệnh này, chẳng hạn như Ebola, cúm gia cầm và SARS, được gọi là "bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người" và chúng chiếm phần lớn các bệnh mới.

Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng biến đổi khí hậu đang góp phần làm lây lan các bệnh giữa các loài trước đây chưa từng tiếp xúc với nhau. Khi hành tinh nóng lên, nhiều loài động vật buộc phải di chuyển đến các khu vực mới để tìm kiếm điều kiện sống phù hợp.

Người ta ước tính rằng các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người gây ra tới 2,5 tỷ trường hợp mắc bệnh và 2,7 triệu ca tử vong ở người trên toàn thế giới mỗi năm, và động vật đóng vai trò chính trong hầu hết các đợt bùng phát dịch bệnh lớn kể từ năm 1970.

Mặc dù các chính phủ đang ngày càng chuẩn bị tốt hơn cho các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt, nhưng 9/10 trường hợp tử vong liên quan đến thảm họa thời tiết kể từ năm 1970 đều xảy ra ở các quốc đảo nhỏ và các nước đang phát triển ở châu Phi, châu Á và Nam Mỹ.

Lũ lụt, hạn hán, bão và cháy rừng đang xảy ra thường xuyên hơn và đặt những người dễ bị tổn thương vào tình thế nguy hiểm trực tiếp. Vào tháng 9/2023, bão Daniel đã đổ bộ vào Libya, gây ra lũ lụt thảm khốc khiến khoảng 11.000 người thiệt mạng, và hàng nghìn người khác vẫn còn mất tích. Chỉ riêng trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến đầu tháng 9/2023, các thảm họa thời tiết cực đoan đã cướp đi sinh mạng của hơn 18.000 người.

Ô nhiễm không khí ngoài trời có liên quan đến nhiều loại ung thư và bệnh tật, và ước tính là nguyên nhân gây ra hơn 4 triệu ca tử vong sớm trên toàn cầu mỗi năm.

Sự thay đổi mô hình thời tiết dự kiến sẽ làm trầm trọng thêm tình hình vốn đã tồi tệ này khi lượng bụi và khói từ các vụ cháy rừng gia tăng. Trẻ em đặc biệt dễ bị ốm do ô nhiễm không khí vì não, phổi và các cơ quan khác của chúng vẫn đang trong giai đoạn phát triển.

Khi các nhà nghiên cứu quét não của gần 9.500 trẻ em Mỹ trong khoảng thời gian hai năm, họ phát hiện ra rằng ngay cả một lượng nhỏ ô nhiễm không khí cũng làm thay đổi cách não bộ của chúng phát triển, đặc biệt là ở vùng điều khiển cảm xúc.

Thậm chí còn có những dấu hiệu cho thấy ô nhiễm không khí ngoài trời có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2, và việc tiếp xúc với bốn chất gây ô nhiễm không khí phổ biến cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh nặng hoặc tử vong do các biến chứng liên quan đến bệnh tiểu đường.

Sự suy thoái môi trường gây ra hiệu ứng domino đối với các hệ thống kinh tế và xã hội duy trì sự năng suất và hạnh phúc của xã hội, tạo nên một vòng xoáy đi xuống về mặt tâm lý.

Nghiên cứu cho thấy cháy rừng, lũ lụt và sóng nhiệt có thể gây ra lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn căng thẳng sau chấn thương trong những tháng sau khi sự kiện xảy ra. Về lâu dài, nhiều người lớn có khả năng phục hồi tốt trong những cuộc khủng hoảng như vậy, nhưng trẻ em có nhiều khả năng mang những ảnh hưởng tâm lý này đến tuổi trưởng thành.

Nếu mùa màng bị phá hủy trong các hiện tượng thời tiết cực đoan, trẻ em có thể nhận được nguồn thực phẩm kém dinh dưỡng, điều này có liên quan đến các vấn đề tâm lý như lo âu và trầm cảm.

Khi không nhận được sự giúp đỡ cần thiết, mọi người có thể tự điều trị bằng rượu hoặc ma túy, điều này lại làm tăng khả năng họ tham gia vào các hành vi nguy hiểm (như quan hệ tình dục không an toàn) có thể dẫn đến nhiễm trùng như HIV, hoặc các bệnh có thể phát sinh do ở những nơi đông người, chẳng hạn như bệnh lao.

Năm 2021, các nhà khoa học nghiên cứu bằng chứng về mối liên hệ tiềm tàng giữa việc tiếp xúc với nhiệt độ cao và sức khỏe tâm thần đã phát hiện ra rằng tỷ lệ tử vong liên quan đến sức khỏe tâm thần tăng 2,2% cho mỗi độ C nhiệt độ tăng lên.

Nước uống đang ngày càng mặn hơn. Một trong những nguyên nhân là mực nước biển đang dâng cao, dẫn đến lượng nước biển chảy vào sông và các nguồn nước ngọt khác tăng lên trong các trận lũ lụt và bão nhiệt đới.

Việc tiêu thụ quá nhiều muối có thể dẫn đến huyết áp cao (tăng huyết áp). Theo thời gian, tình trạng này sẽ làm tổn thương các tĩnh mạch, động mạch và các cơ quan chính trong cơ thể (bao gồm não, tim, thận và mắt) vì chúng phải hoạt động quá sức.

Tăng huyết áp đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh. Tại huyện Dacope Upazila ven biển của Bangladesh, các nhà nghiên cứu đã xét nghiệm nước tiểu của phụ nữ mang thai và phát hiện họ hấp thụ tới 15gr muối mỗi ngày chỉ qua nước uống (tùy thuộc vào nguồn nước). Con số này gấp ba lần lượng muối mà WHO khuyến nghị. Một nghiên cứu khác trong cùng khu vực đã phát hiện ra mối liên hệ giữa nước uống mặn và nguy cơ phát triển bệnh tăng huyết áp hoặc tiền sản giật. Ước tính, 1/5 diện tích Bangladesh sẽ bị chìm dưới nước biển vào năm 2050.

Hạn hán và lũ lụt ngày càng thường xuyên và nghiêm trọng hơn khiến việc trồng trọt các loại ngũ cốc, trái cây và rau quả mà người dân cần để duy trì sức khỏe trở nên khó khăn hơn. Các quốc đảo nhỏ ở vùng biển Caribe, Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng này, một phần vì hầu hết người dân sống gần mực nước biển. Trên những hòn đảo này, từ 80% đến 95% thực phẩm trên kệ siêu thị được nhập khẩu từ nơi khác, và ở vùng Caribe, có một số bằng chứng cho thấy các kho hàng và siêu thị chỉ có lượng hàng tồn kho đủ dùng trong một tháng tại bất kỳ thời điểm nào. Có rất ít trang trại thương mại trên các hòn đảo này và người dân gặp khó khăn trong việc triển khai các dự án nông nghiệp do nguy cơ lũ lụt nghiêm trọng và bão tố tàn phá.

Thực phẩm nhập khẩu thường được chế biến nhiều, mặn hơn, ngọt hơn và nhìn chung không tốt cho sức khỏe, dẫn đến tỷ lệ mắc các bệnh không lây nhiễm (NCD) cao. Do đó, những người sống ở một trong 39 quốc đảo nhỏ có nguy cơ tử vong cao nhất do một trong bốn bệnh không lây nhiễm chính: ung thư, đái tháo đường, bệnh tim và bệnh phổi.

Nhiệt độ khắc nghiệt đã liên tục phá vỡ kỷ lục ở châu Âu, Châu Á và Bắc Mỹ. Nắng nóng là một trong những tác động nguy hiểm nhất của biến đổi khí hậu và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết ở Mỹ. Một trong những cách cơ thể con người tự làm mát là đổ mồ hôi, nhưng chức năng này cũng có giới hạn. Khi quá nóng, nhiệt độ cơ thể tăng nhanh hơn khả năng tự làm mát, lượng máu lưu thông đến các cơ quan khác giảm, và thận phải làm việc vất vả hơn. Điều này gây áp lực lên tim và có thể dẫn đến suy tạng. Say nắng là bệnh lý nghiêm trọng nhất liên quan đến nắng nóng.

Đặc biệt, các nghiên cứu cho thấy những người có công việc đòi hỏi phải lao động chân tay nhiều giờ dưới ánh nắng mặt trời có nguy cơ mắc bệnh thận cao hơn khi nhiệt độ tăng cao. Tình trạng căng thẳng do nhiệt độ cao lặp đi lặp lại có thể dẫn đến tổn thương vĩnh viễn và bệnh thận mạn tính.

Đối với những người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tác động của căng thẳng do nhiệt độ cao có thể bắt đầu nhanh hơn nhiều. Khi trời nóng, số người mắc bệnh tiểu đường phải nhập viện do lượng đường trong máu xuống thấp nguy hiểm sẽ tăng lên.

Thật khó để dự đoán chính xác có bao nhiêu người sẽ phải di cư do biến đổi khí hậu, nhưng các hiện tượng thời tiết cực đoan có khả năng làm trầm trọng thêm tình hình đối với hơn 100 triệu người phải di cư trên toàn thế giới. Nhiều người trong số này đã buộc phải di cư khỏi các quốc gia khác do xung đột và bạo lực, nhưng một tổ chức phi chính phủ quốc tế cho biết thảm họa khí hậu là một yếu tố đóng góp đáng kể vào sự gia tăng số người phải di dời trong chính quốc gia của họ. Lũ lụt ở Pakistan năm 2022 đã dẫn đến 10 triệu người phải di dời trong nước, trong tổng số kỷ lục 71 triệu người trên toàn cầu.

Nếu không có gì thay đổi, số người cần viện trợ nhân đạo để khắc phục hậu quả lũ lụt, bão và hạn hán có thể tăng gấp đôi vào năm 2050, theo Tổ chức Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi đỏ Quốc tế. Điều đó có nghĩa là hơn 200 triệu người sẽ cần viện trợ mỗi năm. Việc hàng triệu người phải di cư cũng đồng nghĩa với điều kiện sống chật chội và thường xuyên mất vệ sinh.

Bên cạnh những bệnh thường bùng phát vào mùa mưa (như sốt xuất huyết và sốt rét), những cơn bão thường xuyên cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tiêu chảy. Việc di cư cũng khiến việc quản lý các bệnh mạn tính như ung thư, đái tháo đường và bệnh thận trở nên khó khăn hơn nhiều.