Là một thủ thư, cũng như nhiều người khác, ông Bannon cho rằng, đọc sách mang lại niềm tự hào - thậm chí là sự kiêu ngạo, cho người đọc. Một cuộc thăm dò gần đây của NPR-Ipsos cho thấy 41% người trưởng thành không tin sách nói đủ tiêu chuẩn để được coi là đọc sách. Thậm chí, có người ví von rằng nghe sách nói giống như xem một vở nhạc kịch ở New Jersey chứ không phải trên sân khấu Broadway. Gần giống, nhưng không phải là thứ thực sự.

Ông Bannon cũng từng cảm thấy như vậy. Cho đến vài năm trước. “Khi đang ngồi chờ lên máy bay, tôi để ý thấy một người đàn ông ngồi cạnh đang lướt điện thoại, một giọng máy đang đọc to từng chữ. Ban đầu, tôi thấy phiền nhưng rồi tôi nhận ra anh ấy bị mù, đang dùng một tính năng trên iPhone để đọc to chữ trên màn hình. Nhìn anh ấy lắng nghe chăm chú từng con chữ và hiểu ý nghĩa của chúng, tôi chợt nhận ra anh ấy cũng đang đọc y như cách tôi đọc bằng mắt vậy.” – ông Bannon chia sẻ. Bản thân ông cũng bị chứng khó đọc nên việc đọc sách trong một thời gian dài với ông khá khó khăn. Chính vì vậy, ông đã thử tính năng trợ giúp trên điện thoại. Sau lần đó, ông đã cảm thấy có thể tập trung “đọc” sách lâu hơn theo một cách trước đây ông chưa từng làm.

Đọc sách giúp xây dựng sự đồng cảm, tập trung và tư duy phản biện. Nhưng dường như chúng ta ngày càng ít thích đọc sách. Một nghiên cứu gần đây của các nhà nghiên cứu tại Đại học College London (Vương quốc Anh) và Đại học Florida (Mỹ), được công bố trên tạp chí iScience, cho thấy việc đọc sách giải trí hàng ngày tại Hoa Kỳ đã giảm hơn 40% trong hai thập kỷ qua.

Đồng thời, việc nghe sách nói đang gia tăng - một xu hướng có thể nhìn thấy rõ từ các thư viện và nhà xuất bản. Doanh số sách nói đạt khoảng 2,2 tỷ USD tại Hoa Kỳ vào năm 2024. Tại Thư viện Công cộng New York, lượng phát hành sách nói đã tăng 65% trong 5 năm qua, trong khi lượng phát hành sách in và sách điện tử vẫn dậm chân tại chỗ. Xu hướng tương tự trên toàn nước Mỹ. Sách nói đã vượt qua sách điện tử trong việc thúc đẩy tăng trưởng.

Vì vậy, có lẽ, khi cách đọc sách truyền thống đang suy giảm, việc xóa bỏ định kiến đối với sách nói sẽ mở ra hướng suy nghĩ sâu sắc hơn về khả năng đọc viết.

Thực tế, sự nhầm lẫn này đến từ cách chúng ta thường nghĩ về việc đọc. Học đọc bằng mắt bắt đầu bằng việc giải mã, liên kết các chữ cái với âm thanh và ý nghĩa. Nhưng một khi những con đường đó được xây dựng, não bộ sẽ sử dụng cùng một mạng lưới ngôn ngữ để hiểu các từ, dù chúng đến thông qua thị giác hay âm thanh. Một nghiên cứu năm 2019 trên Tạp chí Khoa học Thần kinh của các nhà nghiên cứu từ Đại học California Berkeley (Mỹ) đã phát hiện ra rằng não bộ của những người đọc hoặc nghe cùng một câu chuyện xử lý ý nghĩa theo cùng một cách. Việc tập trung lắng nghe sẽ làm sáng tỏ những mạng lưới này, giống như cách in ấn.

Việc nghe một cách hời hợt hoặc mất tập trung, chẳng hạn như nghe sách nói trong khi làm việc nhà, dường như không kích hoạt hoàn toàn các mạng lưới này. Tuy nhiên, lắng nghe chăm chú có thể mang lại khả năng hiểu tương tự như đọc sách in - và đối với một số người, đặc biệt là những người gặp khó khăn về đọc, việc lắng nghe chăm chú có thể cải thiện khả năng hiểu và giúp họ theo dõi câu chuyện.

Theo dữ liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về kết quả học tập của học sinh tại các quốc gia thành viên, trẻ em đọc sách hàng ngày vì mục đích giải trí có xu hướng phát triển kỹ năng tốt hơn và đạt điểm cao hơn ở trường - so với khoảng một năm rưỡi học tập trước đó. Một số nghiên cứu cho thấy các em cũng có nhiều khả năng tiếp tục đọc sách vì mục đích giải trí sau này. Theo khảo sát của National Literacy Trust of Britain, những người trẻ tuổi lớn lên cùng sách nói và podcast đã cho biết họ thích nghe hơn là đọc sách truyền thống chỉ bằng văn bản. Việc kết hợp sách in và sách nói đã được chứng minh là cải thiện khả năng hiểu cho một số người đọc gặp khó khăn, đặc biệt là khi việc giải mã văn bản viết là một rào cản.

Giờ đây, ông Bannon lựa chọn phương thức đọc theo cách phù hợp với mình. Ông chia sẻ, ông đã dành nhiều thời gian đọc hơn bằng cách nghe các văn bản – sách, email, báo cáo, bài viết… trên thiết bị điện tử của mình. Và cách này giúp ông đọc được nhiều hơn bao giờ hết. Thậm chí, trong một tuần ông có thể đọc 3 cuốn sách, bằng cả cách đọc và nghe sách, hoặc vừa nghe vừa theo dõi văn bản. Ông không còn suy nghĩ quá nhiều về hình thức nữa. Đối với ông, đơn giản là đọc.

Ông Bannon cũng cho rằng, đang có hàng chục triệu người hiện đang đọc theo cách của ông, sử dụng các công cụ cho phép họ vừa nghe vừa theo dõi văn bản - một sự thay đổi mà các nhà khoa học gọi là đọc song phương thức. Và các nền tảng đang thiết kế lại việc đọc xoay quanh kết hợp văn bản với âm thanh, điều trước đó họ chưa bao giờ làm. Điều này hoàn toàn phù hợp với xu thế nghe, xem, nhìn của giới trẻ hiện nay. Nhiều người trẻ sử dụng phụ đề khi xem phim hay các chương trình truyền hình. Điều này khiến họ tập trung hơn, theo dõi tốt hơn. Hoặc ngay như các tập đoàn báo chí lớn cũng vậy, họ cũng thay đổi, cung cấp các bài viết có định dạng nghe, cho phép độc giả theo dõi, kết hợp giữa mắt và tai theo thời gian thực.

Như vậy, dù chúng ta đọc bằng mắt, bằng tai hay cả hai, tất cả đều quan trọng. Điều quan trọng là ngôn từ thấm vào, não bộ tạo ra ý nghĩa và bản sắc của người đọc được hình thành.

Ở cấp độ nhận thức, nghe và đọc kích hoạt những vùng não tương tự nhau. Khi bạn nghe một cuốn sách, não bạn vẫn xử lý từ ngữ, diễn giải ý nghĩa và xây dựng khả năng hiểu. Tuy nhiên, có những điểm khác biệt: Đọc chữ in đòi hỏi phải giải mã các ký hiệu (chữ cái) và hình thành hình ảnh trong đầu. Việc lắng nghe đòi hỏi quá trình xử lý thính giác và dựa vào trí nhớ để lưu giữ thông tin. Nhưng sự tập trung là khác nhau, bởi khi nghe sách, bạn có thể làm nhiều việc khác và điều này có thể làm giảm khả năng hiểu.

Thực tế, xu hướng ngày càng tăng của máy đọc sách nói cho thấy sách nói ngày càng phổ biến trong số những người thích làm nhiều việc cùng lúc. Nhưng liệu điều này có nghĩa là sách nói kém hơn? Không hẳn vậy. Các nghiên cứu cho thấy đối với nhiều người, việc vừa nghe sách nói vừa đọc sách thực sự có thể giúp họ hiểu nội dung tốt hơn. Nếu bạn đang trải nghiệm cùng một từ ngữ và cùng một câu chuyện thì cách thức không còn quá quan trọng. Điều quan trọng là, phần lớn mọi người sử dụng phương thức nghe hay đọc song phương thức đều hiểu nội dung sách nói - miễn là họ nghe hoàn toàn tập trung. Tuy nhiên, các yếu tố như tiếng ồn xung quanh, làm nhiều việc cùng lúc và nghe thụ động có thể ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ.

Khi công nghệ tiếp tục phát triển, tương lai của việc đọc sách có thể sẽ được định hình bởi sách nói và các định dạng kỹ thuật số khác. Với sự ra đời của loa thông minh, trợ lý giọng nói và thiết bị di động, sách nói đang ngày càng trở nên phổ biến và khả năng tiếp cận của chúng dự kiến sẽ được cải thiện hơn nữa. Khi việc xuất bản sách nói tiếp tục trở nên phổ biến, chúng ta có thể mong đợi được chứng kiến nhiều tính năng tiên tiến hơn, chẳng hạn như giọng đọc được cá nhân hóa, kể chuyện tương tác và trải nghiệm âm thanh sống động. Hơn nữa, tương lai của việc đọc sách có thể sẽ được định hình bởi sự giao thoa giữa công nghệ và khả năng tiếp cận.

Tóm lại, sách nói đã cách mạng hóa cách chúng ta tiếp nhận văn học, giúp việc đọc sách trở nên dễ tiếp cận, tiện lợi và thú vị hơn cho tất cả mọi người. Khi công nghệ tiếp tục phát triển, chúng ta có thể mong đợi sẽ thấy nhiều tính năng và định dạng sáng tạo hơn nữa xuất hiện, định hình tương lai của việc đọc sách và làm cho nó trở nên toàn diện và dễ tiếp cận hơn cho tất cả mọi người.