Một người đáng kính!

Nhớ về PGS.TS Trần Đáng - Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam

Khi tôi về làm Tổng Biên tập (TBT) tạp chí Sức khỏe+ mà tiền thân của nó là 2 tờ tạp chí in Thực phẩm chức năng do PGS.TS Trần Đáng làm Tổng Biên tập và tạp chí điện tử Health+ do Dược sĩ Nguyễn Xuân Hoàng làm Tổng Biên tập, anh bạn đồng môn thân thiết - nguyên là Vụ trưởng Vụ Báo chí của Ban Tuyên giáo Trung ương, có hỏi tôi, ông về chỗ ông Trần Đáng à. Rồi anh kể cho tôi câu chuyện khiến anh nhớ mãi về ông Trần Đáng. Đấy là lần Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế, Trần Đáng được mời tới cuộc giao ban lãnh đạo các cơ quan báo chí để cung cấp thông tin mà báo chí quan tâm về lĩnh vực ông chịu trách nhiệm quản lý. Lần đó ông đưa ra một hình ảnh ví von rất dí dỏm, hài hước để nói về tình trạng vệ sinh an toàn thực phẩm ở ta khiến mọi người đều bật cười. Cuộc họp đang trong không khí nghiêm nghị có phần căng thẳng bỗng trở nên vui vẻ. “Chuyện đại sự” được trao đổi một cách nhẹ nhàng, cảm thông.

Phần tôi, trước đó, do công việc tôi cũng đã từng đọc những bài trả lời phỏng vấn báo chí của PGS.TS Trần Đáng và có cảm nhận ông là người am tường lĩnh vực mình quản lý. Sau này, thường xuyên làm việc với ông, tôi cảm nhận ông thực là nhà khoa học đồng thời là nhà quản lý giỏi. Tôi thường nói với các bạn trẻ ở tòa soạn phải học cách tư duy, cách viết rất logic, mạch lạc, chặt chẽ của “bác” Đáng. Tôi vẫn nghĩ ông được Quân đội rèn luyện, lại được đào tạo tiến sĩ quân y ở Đức nên “chất Đức” ngấm sâu. Chưa hết, “chất quân đội” khác cũng thể hiện rất rõ ở ông là tác phong làm việc nghiêm cẩn, quy lát, hồ sơ tài liệu đâu vào đấy, nắm rõ những quy định về hành chính nên văn bản ông soạn thảo rất chuẩn chỉ.

Dù đã ở tuổi xưa nay hiếm, nhưng hàng ngày ông vẫn lên văn phòng Hiệp hội rất đúng giờ hành chính, làm việc cặm cụi, miệt mài. Tòa soạn Sức khỏe+ coi “bác” như là “cuốn cẩm nang” về lĩnh vực an toàn thực phẩm và thực phẩm chức năng. Khi có vụ việc xảy ra, tôi nói phóng viên tìm đến bác để xin tư vấn là được đáp ứng ngay lập tức, về là có bài lên ngay được, mà thông tin vừa mang tính khoa học vừa có tính thực tiễn.

Cái gì cũng có căn nguyên của nó. Lần giở lại tìm hiểu quá trình học tập và công tác mới thấy PGS.TS Trần Đáng thực là nhà khoa học, nhà quản lý giỏi cũng là sự đương nhiên. Dẫu cảnh ngộ gia đình vất vả, chịu biến cố đau thương, cha bị giặc Pháp sát hại ngay khi ông mới 3 tuổi, nhưng trong những năm học phổ thông ông luôn tự giác chịu khó học tập và luôn là học sinh giỏi. Năm lớp 9, lớp 10 ông đều đạt giải thi học sinh giỏi văn, có bài đăng trong cuốn tuyển chọn các bài văn giỏi học sinh lớp 10 được Nhà xuất bản Giáo dục xuất bản. Ông từng trúng tuyển phi công, nhưng sự đời run rủi lại chuyển ông sang học Quân y. Trở thành bác sĩ quân y, ông được cử đi thi nghiên cứu sinh cũng đỗ loại giỏi. Đại úy quân y Trần Đáng được đào tạo Tiến sĩ y học dự phòng tại Học viện y học quân sự của CHDC Đức. Luận án đạt xuất sắc.

Thảo nào, họp hành ông nói đâu ra đấy, sách ông viết liệt kê có tới 64 cuốn sách chuyên môn, 62 bài báo khoa học đăng trên các tạp chí khoa học trong và ngoài nước, chủ trì 20 công trình nghiên cứu khoa học từ cấp bộ đến quốc gia. Ông hướng dẫn khoa học 32 tiến sĩ, thạc sĩ và Chuyên khoa cấp II. Sau khi nghỉ công việc nhà nước trên cương vị Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế, ông chuyển sang làm Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam cho đến nay, sau này lại đảm đương thêm cả chức Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm Việt Nam.

Có thể nói, ông có công rất lớn trong việc xây dựng nền tảng lý luận cho ngành Thực phẩm chức năng Việt Nam, đưa ngành Thực phẩm chức năng Việt Nam thành một ngành kinh tế - y tế phát triển nóng những năm qua.

Năm 2025 vừa qua là dấu mốc 25 năm ngành Thực phẩm chức năng Việt Nam, ông đã đúc kết 10 thành tựu nổi bật của ngành. Song ông cũng rất đau lòng khi phải chứng kiến sự “sụp đổ” - như lời ông phát biểu trong cuộc họp Ban chấp hành Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam những ngày cuối năm 2025, tại đơn vị mà ông từng là người đứng đầu trong nhiều năm, đã góp phần xây dựng nền móng của các cơ sở lý luận khoa học về quản lý An toàn thực phẩm, xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, chỉ đạo tuyến, điều tra ngộ độc thực phẩm...

Tôi có nhiều người thân trong gia đình làm ngành Y, nên cũng được biết nhiều vị cây đa cây đề trong ngành. Trong những cuộc “giao ban bàn trà” hàng tuần giữa mấy anh em lãnh đạo Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam, qua những câu chuyện trao đi đổi lại cùng ông, tôi lại thu nhận được thêm từ ông nhiều dữ liệu quý báu về những bậc thầy trong ngành mà tôi biết và rất ngưỡng mộ.

Cách đây 2 năm (2023) ông tặng tôi tuyển tập thơ của ông có cái tên chẳng thơ tẹo nào – Cuộc đời. Những bài thơ, ông đều có ghi ở cuối ngày tháng cụ thể. Đúng là như ông tự nhận, ông đã ghi lại nhật ký công việc, cảm xúc, tình cảm bằng thơ. Song đọc những dòng nhật ký ấy, thấy nhà khoa học, nhà quản lý Trần Đáng có một tâm hồn rất thơ. Bài thơ mà ông đưa lên đầu cuốn thơ của ông mang tên Cuộc đời, có cái date mới nhất 19.5.2023 như đúc kết lại chính cuộc đời ông với một cái kết đầy tính triết lý nhân sinh:

Cuộc đời là kiếp luân hồi

Có khổ, có sướng cuộc đời mới hay

PGS.TS Trần Đáng là con người giàu tình cảm nhưng cũng rất lý trí, rất giữ nguyên tắc. Cái tình ấy nó ẩn trong những bài thơ nhật ký hàng ngày của ông. Nhưng ông không những là người đàn ông mà còn là đảng viên, rồi sau này là ông Đại tá, ông Cục trưởng, nên có những lúc con tim rung động trước một bóng hồng mà ông phải kiềm chế, phải tự răn mình:

Thật rõ là vớ vẩn!

Thật rõ là lẩn thẩn!

Hãy giữ bình thường với cô ta!

Nhớ lấy Trần Đáng

Hãy trói chặt tìm mình lại

Chớ có thả nó ra

(Trích khổ cuối bài Thật rõ là vớ vẩn – 6/4/1971).

Chỉ đọc riêng bài thơ đầy chất tự sự này của ông, đã thấy đây là con người thật thà, tử tế và đáng kính trọng!