Mới đây, các nhà nghiên cứu và chính phủ Mông Cổ đều lên tiếng khi lớp băng vĩnh cửu tan chảy dưới lớp cỏ (beneath the grass permafrost thaws). Khi cuộc khủng hoảng khí hậu ngày càng trầm trọng, Mông Cổ đang ấm lên nhanh chóng. Hiện tượng ấm lên do biến đổi khí hậu ở quốc gia Đông Á không giáp biển này làm biến đổi tầng băng vĩnh cửu của đất nước - bao gồm cả một số vùng đất đóng băng vĩnh cửu ở cực nam của bán cầu bắc, và đang làm biến đổi hệ sinh thái mong manh của nó.

Mặc dù hiếm khi được liên hệ với Bắc Cực nhưng Mông Cổ lại có khí hậu lạnh bất thường - Ulaanbaatar là thủ đô lạnh nhất thế giới, và một phần lớn lãnh thổ Mông Cổ nằm trong lưu vực thoát nước của Bắc Băng Dương. Do đó, nhiều quá trình vật lý và sinh thái diễn ra ở đây tương tự như những quá trình được tìm thấy ở các vĩ độ cao hơn. Những thay đổi đang diễn ra ở Mông Cổ do đó không chỉ ảnh hưởng đến cộng đồng và hệ sinh thái địa phương mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực Bắc Cực. 

Trên khắp Mông Cổ, tầng đất đóng băng vĩnh cửu đóng vai trò như một nền móng vô hình bên dưới các khu rừng, thung lũng núi và thảo nguyên. Bằng cách giữ nước gần bề mặt, đất đóng băng giúp điều tiết thủy văn, duy trì các vùng đất ngập nước, suối và hệ thống sông ngòi, cũng như giữ gìn đồng cỏ mà những người chăn nuôi du mục dựa vào. Ngày nay, nền tảng đó đang bắt đầu thay đổi.

Tại vùng trũng Darkhad - một trong những khu vực băng vĩnh cửu lớn nhất của Mông Cổ, các ao nước hình thành do hiện tượng tan băng, đang hủy hoại các thảo nguyên - khi băng ngầm tan chảy đã gây ra hiện tượng đất sụt lún. Các gò băng sụp đổ, vùng đất ngập nước di chuyển, và các khu vực chăn thả truyền thống ngày càng trở nên khó dự đoán.

Khi tầng đất đóng băng tan chảy, những thay đổi môi trường trở nên rõ rệt trong cuộc sống hàng ngày. Một số đồng cỏ trở nên ẩm ướt và lầy lội hơn, trong khi những nơi khác lại khô hạn hơn khi nước thấm sâu vào lòng đất. Các mạch nước ngầm thay đổi vị trí, lượng nước theo mùa thay đổi và mô hình thảm thực vật cũng phát triển.

Đối với những người chăn nuôi mà sinh kế phụ thuộc vào sự cân bằng mong manh giữa nước, cỏ và vật nuôi, những thay đổi này không phải là những dự báo khoa học trừu tượng mà là những thực tế đang diễn ra.

Loài bò Yak của Tây Tạng đặc biệt dễ bị tổn thương trước điều kiện ấm lên toàn cầu vì chúng phụ thuộc vào nhiệt độ mát mẻ, đồng cỏ ẩm ướt và nguồn nước ổn định. Những người chăn nuôi báo cáo về sự thay đổi điều kiện chăn thả và tác động đến sản lượng sữa được sử dụng cho các loại thực phẩm truyền thống như airag và pho mát.

Các nhà khoa học hiện đang cố gắng hiểu rõ các quá trình diễn ra bên dưới lớp cỏ ở Mông Cổ. Nhóm nghiên cứu gồm các nhà nghiên cứu từ Mông Cổ, Nhật Bản, Nga và Hoa Kỳ hợp tác cùng nhau để theo dõi nhiệt độ mặt đất, điều kiện đất đai, thủy văn và các quá trình khí quyển. Trên khắp các vùng xa xôi của đất nước, họ lắp đặt các cảm biến nhiệt độ, bảo trì các tháp khí tượng, thu thập mẫu nước và lập bản đồ cảnh quan tan băng bằng máy bay không người lái và công nghệ GPS.

Ngày càng nhiều nhà nghiên cứu nhận ra sự cần thiết phải học hỏi từ những người dân ở các vùng đất đóng băng vĩnh cửu, những người trực tiếp chứng kiến sự thay đổi môi trường. Cách tiếp cận này nằm ở trọng tâm của Dự án Frozen Commons: Change, Resilience and Sustainability in the Arctic (tạm dịch là: Tài nguyên băng: Thay đổi, khả năng phục hồi và tính bền vững ở Bắc Cực), do Tiến sĩ Vera Kuklina, Khoa Khoa học địa lý thuộc Đại học Maryland (Hoa Kỳ) dẫn đầu và được Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ tài trợ. Thông qua hoạt động hợp tác với các cộng đồng ở miền bắc Mông Cổ, dự án này nghiên cứu cách thức biến đổi điều kiện băng vĩnh cửu định hình sinh kế, văn hóa và mối quan hệ với môi trường, cũng như cách các cộng đồng và các bên liên quan khác quản lý và tương tác với chúng. Dự án Frozen Commons quy tụ các nhà khoa học, nghệ sĩ và người dân địa phương, kết hợp nghiên cứu khoa học, lịch sử truyền miệng và kể chuyện bằng hình ảnh để ghi lại những biến đổi về môi trường và xã hội.

Hậu quả của việc băng vĩnh cửu tan chảy không chỉ dừng lại ở những thay đổi về cảnh quan. Khi vật chất hữu cơ bị mắc kẹt trong lòng đất đóng băng bắt đầu phân hủy, các khí nhà kính như metan và carbon dioxide được giải phóng vào khí quyển có thể đẩy nhanh hơn nữa quá trình nóng lên toàn cầu.

Tuy nhiên, câu chuyện đang diễn ra ở Mông Cổ mang ý nghĩa vượt xa biên giới quốc gia này. Nó cũng có thể cung cấp những bài học quan trọng cho các vùng đất đóng băng vĩnh cửu ở những nơi khác. Sự biến đổi của cảnh quan đất đóng băng vĩnh cửu ở Mông Cổ mang đến cái nhìn sâu sắc về cách tan băng đang định hình lại các vùng lạnh trên khắp thế giới. Bên dưới những đồng cỏ tưởng chừng như ổn định, mặt đất đang thay đổi, cho thấy khả năng phục hồi của con người và hệ sinh thái, cũng như mối liên hệ bền chặt giữa khí hậu, nước và sự sống.