Năm vừa qua, nhiều quốc gia trên thế giới ghi nhận nhiều hiện tượng bất ngờ liên quan đến thời tiết, như đêm Giáng sinh có nhiệt độ gần 20 độ C hay những bông hoa của mùa Xuân nở giữa mùa Đông.

Ngày 24/12/2025, Cơ quan Khí hậu Iceland ghi nhận Đêm Giáng sinh nóng nhất lịch sử với nhiệt độ ghi nhận là 19,8 độ C, tăng 0,1 độ C so với năm 2019 (19,7 độ C). Nhiệt độ này được ghi nhận tại Seyðisfjörður - một thị trấn nhỏ ở phía đông Iceland, trong khi, nhiệt độ trung bình tháng 12 ở Iceland dao động từ -1°C đến 4°C.

“Nhìn chung đó là một ngày nóng bức.” là nhận định của Cơ quan Khí tượng Iceland. Theo cơ quan này, nguyên nhân dẫn đến kỷ lục nhiệt độ này là do luồng không khí ấm áp có nguồn gốc nhiệt đới bao trùm cả nước. Một hệ thống áp cao mạnh đã hút không khí ấm, ẩm từ phía nam và ngăn không cho không khí lạnh tràn vào.

Iceland cũng đang ấm lên do hiện tượng nóng lên toàn cầu gây ra bởi việc đốt nhiên liệu hóa thạch và phát thải khí nhà kính vào khí quyển. Tháng 5 vừa qua, Iceland cũng đã trải qua những đợt nắng nóng kỷ lục, với nhiệt độ ở một số khu vực cao hơn bình thường từ 3-4 độ C. Kỷ lục nhiệt độ tháng 5 đã được thiết lập tại 94% tổng số các trạm đo tự động đã hoạt động ít nhất 20 năm. Nhiệt độ cao nhất đạt 26,6 độ C tại sân bay Egilsstaðir ở phía Đông Iceland vào ngày 15 tháng 5.

Đầu năm nay, muỗi lần đầu tiên được phát hiện ở Iceland khi hiện tượng nóng lên toàn cầu khiến môi trường ở đây trở nên thuận lợi hơn cho côn trùng. Cho đến lúc đó, Iceland là một trong hai nơi duy nhất không có quần thể muỗi, nơi còn lại là Nam Cực.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng khu vực Bắc Cực đang ấm lên với tốc độ gấp bốn lần so với phần còn lại của hành tinh, và Iceland đã trải qua đợt nắng nóng kỷ lục trong năm nay. Các sông băng đang tan chảy và các loài cá từ vùng khí hậu ấm áp hơn ở phía nam, chẳng hạn như cá thu, đã được tìm thấy trong vùng biển của nước này.

Biến đổi khí hậu cũng được thể hiện ở việc tìm thấy nhiều loài hoa dại đã nở sớm hơn vào giữa mùa Đông ở nước Anh. Việc hoa cúc và bồ công anh nằm trong số hàng trăm loài thực vật bản địa đang nở rộ ở Anh là điều mà các nhà khoa học gọi là "tín hiệu hữu hình" về sự biến đổi khí hậu đang làm xáo trộn thế giới tự nhiên. Phát hiện này có được từ các cuộc săn tìm thực vật nở hoa hàng năm trong chín năm qua của Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) cho thấy, cứ mỗi độ C nhiệt độ tăng lên, tại một địa điểm nhất định trong tháng 11 và tháng 12, sẽ có thêm 2,5 loài thực vật nở hoa trong dịp năm mới.

Năm 2025, các nhà khoa học nghiệp dư đã ghi nhận 310 loài thực vật bản địa đang nở hoa. Con số này được Hiệp hội Thực vật học Anh và Ireland (BSBI) chứng thực và cho biết vượt xa con số 10 loài mà họ thường dự đoán vào thời điểm này trong năm. Tính cả các loài không bản địa, họ đã thống kê được 646 loài đang nở hoa.

Nhà khoa học Kevin Walker thuộc BSBI cho biết, đó là một “tín hiệu hữu hình” của biến đổi khí hậu mà mọi người có thể nhìn thấy ngay trong khu vườn của mình.

Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) cho biết năm 2025 tiếp tục chuỗi ba năm liên tiếp có “nhiệt độ toàn cầu bất thường”, trong đó nhiệt độ không khí bề mặt trung bình cao hơn 1,48 độ C so với mức trước thời kỳ công nghiệp.

Theo Cơ quan khí hậu Copernicus của EU, tốc độ nóng lên hiện tại có thể vượt quá giới hạn 1,5°C (2,7°F) của Hiệp định Paris – giới hạn được đo trong 30 năm để loại bỏ các biến động tự nhiên, trước cuối thập kỷ này. Điều đó xảy ra sớm hơn hơn 10 năm so với dự đoán của các nhà khoa học khi các nhà lãnh đạo thế giới ký kết cam kết vào năm 2015.

Tám bộ dữ liệu được WMO công bố mới đây dựa trên hàng tỷ phép đo thời tiết từ vệ tinh, tàu thuyền, máy bay và trạm thời tiết. Chúng được biên soạn riêng biệt bởi một số tổ chức giám sát khí hậu toàn cầu ở châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc, với một số khác biệt nhỏ trong kết quả. Phân tích tổng hợp của WMO cho thấy năm 2025 nóng hơn 1,44 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, khi việc tàn phá thiên nhiên trên quy mô lớn và đốt than, dầu mỏ và khí đốt bắt đầu diễn ra mạnh mẽ. Sáu bộ dữ liệu xếp hạng năm 2025 là năm nóng thứ ba trong lịch sử, trong khi hai bộ dữ liệu còn lại xếp hạng là năm nóng thứ hai.

Năm 2024 là năm nóng nhất được ghi nhận kể từ giữa thế kỷ 19, do bị ảnh hưởng nặng nề bởi các đợt nắng nóng và cháy rừng. Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) cho biết sự biến đổi tự nhiên và việc giảm lượng chất ô nhiễm dạng sol khí che khuất nhiệt độ cao đã khiến vài năm gần đây trở nên nóng hơn bình thường.

Tiến sĩ Tim Osborn - Giám đốc Đơn vị nghiên cứu khí hậu của Đại học East Anglia (Vương quốc Anh), đơn vị đã hợp tác với Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) để thu thập dữ liệu, cho biết hiện tượng thời tiết tự nhiên ở Thái Bình Dương được gọi là El Niño đã làm tăng thêm khoảng 0,1 độ C vào nhiệt độ toàn cầu trong năm 2023 và 2024, góp phần vào "sự gia tăng nhiệt độ đột ngột gần đây".

Nhiệt độ cao bất thường chủ yếu là do lớp khí thải carbon bao phủ Trái đất, làm trầm trọng thêm hầu hết các hiện tượng thời tiết cực đoan và đe dọa các điều kiện ổn định mà nhân loại đã từng phát triển mạnh mẽ.

Dự án Copernicus cho thấy nhiệt độ ở vùng nhiệt đới Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương năm 2025 ít khắc nghiệt hơn so với năm 2024, nhưng điều này được bù đắp một phần bởi nhiệt độ cao hơn ở các cực. Nam Cực ghi nhận năm nóng nhất, và Bắc Cực nóng thứ hai.

Vào tháng Hai, diện tích băng biển vùng cực đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu quan sát bằng vệ tinh vào những năm 1970. Trong cả năm, một nửa diện tích đất liền trên hành tinh đã trải qua nhiều ngày hơn mức trung bình với tình trạng căng thẳng nhiệt "mạnh", khi nhiệt độ cảm nhận trên 32 độ C.

Berkeley Earth - một tổ chức phi lợi nhuận của Mỹ cũng đã phân tích nhiệt độ, ước tính rằng 8,5% dân số thế giới sống ở những khu vực có nhiệt độ trung bình hàng năm cao kỷ lục vào năm ngoái. Các nhà khoa học của tổ chức này cho biết nhiệt độ tương tự có thể sẽ xảy ra vào năm 2026.

Tiến sĩ Bill McGuire - giáo sư danh dự về các hiểm họa khí hậu tại Đại học University College London (UCL – Vương quốc Anh), cho biết, những phát hiện này "đáng buồn nhưng không phải là tin tức bất ngờ".

Tại Mỹ, Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia (NOAA) ghi nhận rằng các dị thường nhiệt lớn nhất tập trung ở châu Âu, Bắc Cực, Tây và Nam Á và một số khu vực ở Nam Cực.

Trong khi đó, lượng khí thải toàn cầu tiếp tục tăng 10 năm sau khi Hiệp định Paris được ký kết, bất chấp sự bùng nổ của năng lượng tái tạo và những thành công ở cấp khu vực trong việc làm sạch nền kinh tế gây ô nhiễm.

Tiến sĩ Laurence Rouil - Giám đốc Dịch vụ Giám sát khí quyển Copernicus, cho biết dữ liệu năm 2025 đã vẽ nên một bức tranh rõ ràng cho thấy hoạt động của con người vẫn là nguyên nhân chính gây ra nhiệt độ cao bất thường.

Mới đây, một kết quả nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Nature Sustainability - tạp chí trực tuyến xuất bản hàng tháng chuyên đăng tải những nghiên cứu về phát triển bền vững từ các ngành khoa học tự nhiên và xã hội, kỹ thuật và chính sách, đã chir a rằng, những người phải sống trong điều kiện nắng nóng cực đoan sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2050 nếu nhiệt độ toàn cầu tăng lên 2 độ C. Nghiên cứu này cũng cho thấy nhu cầu năng lượng dành cho máy điều hòa và hệ thống sưởi ấm trên toàn thế giới dự kiến sẽ tăng nhanh như thế nào trong thời gian tới.

Các tác giả cho rằng không khu vực nào sẽ tránh khỏi tác động. Mặc dù vùng nhiệt đới và bán cầu nam sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi sự gia tăng nhiệt độ, các quốc gia ở phía bắc cũng sẽ gặp khó khăn trong việc thích ứng vì môi trường xây dựng của họ chủ yếu được thiết kế để đối phó với khí hậu mát mẻ hơn.

Đây được coi là nghiên cứu chi tiết nhất từ trước đến nay về mức độ và tốc độ các khu vực khác nhau sẽ phải đối mặt với tình trạng nhiệt độ cực đoan khi sự nóng lên toàn cầu do con người gây ra tăng từ 1 độ C so với mức trước thời kỳ công nghiệp cách đây 10 năm, lên 1,5 độ C trong thập kỷ này, và đạt mức 2 độ C mà nhiều nhà khoa học dự đoán có thể xảy ra vào giữa thế kỷ này nếu các chính phủ không nhanh chóng cắt giảm lượng khí thải từ dầu mỏ, khí đốt và than đá.

Điều này sẽ làm thay đổi mô hình nhu cầu năng lượng cho việc điều chỉnh nhiệt độ. Trong những thập kỷ tới, nhu cầu sưởi ấm ở bán cầu bắc sẽ giảm, trong khi nhu cầu làm mát ở bán cầu nam sẽ tăng lên. Các nghiên cứu riêng biệt đã xác nhận rằng đến cuối thế kỷ này, nhu cầu năng lượng toàn cầu cho điều hòa không khí sẽ vượt qua và sau đó bỏ xa nhu cầu năng lượng cho sưởi ấm.

Trong nghiên cứu mới nhất, các hiện tượng cực đoan được định nghĩa là số ngày mỗi năm nhiệt độ chênh lệch so với mức nhiệt độ ôn hòa cơ bản là 18°C. Sử dụng các mô hình máy tính, các tác giả sau đó đã lập bản đồ nơi những thay đổi lớn nhất sẽ xảy ra và có bao nhiêu người sẽ bị ảnh hưởng. Nếu ngưỡng 2 độ C bị vượt qua, bộ dữ liệu mới cho thấy số người phải trải qua nắng nóng cực độ sẽ tăng từ 1,54 tỷ người (tương đương 23% dân số thế giới năm 2010) lên 3,79 tỷ người (tương đương 41% dân số thế giới dự kiến vào năm 2050).

Điều bất ngờ đối với các tác giả là, các mô hình máy tính cũng phát hiện ra rằng sự thay đổi lớn nhất sẽ xảy ra sớm trong quá trình nóng lên toàn cầu – gần giai đoạn 1,5°C, tức là giai đoạn hiện tại của thế giới. Điều này càng làm tăng thêm tính cấp thiết của việc cần phải thích ứng trong các lĩnh vực như y tế, kinh tế và hệ thống năng lượng.

Theo TS. Radhika Khosla, ngay cả những quốc gia tương đối giàu có ở phía bắc cũng sẽ gặp khó khăn. “Không nơi nào trên thế giới có thể tránh khỏi nắng nóng cực độ. Các quốc gia đều thiếu sự chuẩn bị.” Ngay tại các quốc gia Châu Âu, các tòa nhà và cơ sở hạ tầng đều cũ kỹ, kém hiệu quả và chủ yếu được thiết kế để đối phó với cái lạnh, vì vậy khi nhiệt độ cực đoan chuyển biến theo hướng ngược lại, nó gây ra thách thức cho hệ thống y tế, nguồn cung cấp năng lượng và nền kinh tế. Ví dụ, vào năm 2023, Tập đoàn lưới điện quốc gia Anh đã phải vận hành hai tổ máy phát điện than để đáp ứng nhu cầu điều hòa không khí do đợt nắng nóng bất thường gây ra.