Các nhà khoa học nghiên cứu về sự nóng lên toàn cầu hiện đang vật lộn với một câu hỏi: Liệu biến đổi khí hậu có đang tăng tốc? Cuộc tranh luận càng trở nên nghiêm túc hơn sau khi nghiên cứu mới phát hiện ra rằng tốc độ nóng lên toàn cầu đã tăng gần gấp đôi trong thập kỷ qua. Phát hiện này đã gây xôn xao trong giới khoa học, và không phải tất cả các nhà nghiên cứu đều đồng ý với kết luận này.

Nhưng trong khi cuộc tranh luận về sự gia tăng tốc độ nóng lên toàn cầu vẫn chưa ngã ngũ, ngày càng nhiều nhà khoa học đồng ý về một diễn biến đáng lo ngại khác: Tác động của biến đổi khí hậu đang ngày càng trầm trọng hơn, đến mức ngay cả các chuyên gia cũng phải ngạc nhiên. Nhiều hậu quả của hiện tượng nóng lên toàn cầu như cường độ bão mạnh hơn, đại dương ấm lên và sông băng tan chảy… đang diễnra nhanh hơn và mạnh mẽ hơn so với dự đoán của nhiều nhà khoa học.

Ví dụ như trong tuần thứ 3 của tháng 3, thời tiết khắc nghiệt đã đẩy nhiệt độ lên trên 38 độ C ở một số khu vực của California và Tây Nam nước Mỹ, dù hiện giờ khu vực này vẫn đang là mùa Đông. Và nghiên cứu gần đây cho thấy thời gian và cường độ của các đợt nắng nóng đang gia tăng.

Trên toàn cầu, các hiện tượng thời tiết bất thường và những kỷ lục bị phá vỡ đang gây ra những làn sóng lo ngại mới trong cộng đồng khoa học, vốn đã nhận thức rõ rằng một số hệ sinh thái đang có dấu hiệu chịu áp lực nghiêm trọng.

“Mọi thứ đang vượt xa những gì con người từng chứng kiến. Hầu như mọi nơi trên thế giới đều đang trải qua những hiện tượng cực đoan này.” – Tiến sĩ Friederike Otto, Giáo sư Khoa học khí hậu tại Đại học Imperial College London (Vương quốc Anh), cho biết.

Sự gia tăng tốc độ biến đổi khí hậu có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho hành tinh đang phải đối mặt với những cơn bão, lũ lụt và sóng nhiệt mạnh hơn.

Nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng gần 1,5 độ C so với mức trước thời kỳ công nghiệp - một ngưỡng được xem là rất quan trọng để tránh những tác động tồi tệ nhất của biến đổi khí hậu. Một nghiên cứu về tốc độ nóng lên toàn cầu, được công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters vào ngày 6/3/2026, cho thấy rằng, ngay cả sau khi tính đến các hiện tượng khác như phun trào núi lửa, bức xạ mặt trời và biến đổi tự nhiên, tốc độ nóng lên toàn cầu đã tăng nhanh kể từ năm 2015. “Trong 10 năm qua, xu hướng ấm lên toàn cầu diễn ra nhanh hơn so với các thập kỷ trước đó” – Tiến sĩ Stefan Rahmstorf, nhà khoa học khí hậu tại Viện Nghiên cứu Tác động khí hậu Potsdam ở Đức và là một trong những tác giả của nghiên cứu, cho biết.

Tiến sĩ Michael Mann - Giáo sư Khoa học Môi trường, Đại học Pennsylvania (Mỹ) cho rằng bằng chứng về sự gia tăng tốc độ nóng lên là "không thể phát hiện được về mặt thống kê", và ông cho rằng sự ấm lên bất thường trong những năm gần đây là do sự gia tăng đột biến tự nhiên của hiện tượng El Niño.

El Niño là một hình thái thời tiết tự nhiên định hình các hình thái thời tiết trên toàn thế giới, thường mang đến điều kiện ẩm ướt và lạnh giá với nguy cơ lũ lụt gia tăng. Theo các nhà nghiên cứu, có vẻ như hiện tượng El Niño có thể quay trở lại sớm vào mùa hè này, làm tăng nguy cơ xảy ra những hiện tượng thời tiết cực đoan hơn nữa trong những tháng tới.

Theo Trung tâm Dự báo Khí hậu, thuộc Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA), 80% khả năng El Niño – hình thái thời tiết có liên quan tới hiện tượng nóng lên toàn cầu, sẽ xuất hiện ngay trong tháng 8, tăng 20% so với dự báo một sự thay đổi đáng kể so với dự báo hồi tháng 2 cho rằng chỉ có 60% khả năng hiện tượng này sẽ phát triển vào mùa Thu.

Các nhà nghiên cứu cho rằng hiện tượng El Niño năm nay sẽ mạnh bằng hoặc hơn lần xuất hiện trước - vốn đã đẩy nhiệt độ toàn cầu trong năm 2023 và 2024 lần đầu tiên vượt qua ngưỡng nóng lên đáng lo ngại 1,5 độ C (2,7 độ F) so với mức trước thời kỳ công nghiệp. Bản dự báo cũng đặt ra câu hỏi liệu các quốc gia đã chuẩn bị sẵn sàng cho những thảm họa mà hiện tượng El Niño có thể gây ra hoặc làm trầm trọng thêm hay chưa.

El Niño - một biến động tự nhiên liên quan đến sự thay đổi của gió mậu dịch Thái Bình Dương, lần cuối xuất hiện vào tháng 5 năm 2023 và kéo dài một năm. Các nhà khoa học đã liên kết hiện tượng này với hạn hán ở Nam Phi và lũ lụt ở vùng Sừng châu Phi; hạn hán và cháy rừng ở Amazon; căng thẳng nhiệt cực độ đối với các rạn san hô; lượng mưa lớn ở Nam California; và lượng băng phủ mùa Đông thấp kỷ lục trên khắp vùng Ngũ Đại Hồ.

Các dự báo khác đã cảnh báo về hiện tượng El Niño. Một mô hình dự báo khí hậu châu Âu trong tháng này cho thấy khả năng xảy ra một trận El Niño "siêu mạnh", cao gấp đôi so với dự báo của NOAA. Cơ quan khí tượng Mỹ chỉ dự đoán có từ 10 đến 15% khả năng xảy ra một trận El Niño "cực đoan".

Tổng thư ký Celeste Saulo của Tổ chức Khí tượng Thế giới cho biết tổ chức này “sẽ theo dõi chặt chẽ các điều kiện trong những tháng tới để phục vụ cho việc ra quyết định”.

Tiến sĩ Nathaniel Johnson - nhà khí tượng học tại Phòng thí nghiệm Động lực học Chất lỏng Địa vật lý của NOAA, cho biết, các mô hình khí hậu cho thấy xác suất hình thành El Niño trong vòng năm đến sáu tháng tới rất cao. Trước đó, những dự đoán được đưa ra vào thời điểm này trong năm thường rất khó tin cậy, nhưng năm nay thì trái ngược, bởi các hiện tượng "mức độ tin tưởng rất cao", và El Niño sắp xảy ra.

Khi bầu khí quyển ấm lên, biển cũng ấm lên theo, và điều này đã cho thấy những dấu hiệu căng thẳng trong những năm gần đây. Nhiệt độ đại dương đang đạt mức cao kỷ lục trên toàn cầu, dẫn đến hiện tượng tẩy trắng san hô hàng loạt tại nhiều vùng biển, từ Caribbean đến Úc, và sự suy giảm mạnh về số lượng cá.

Đại dương, nơi hấp thụ hơn 90% lượng nhiệt dư thừa bị giữ lại trong khí quyển Trái đất, đang ấm lên với tốc độ ngày càng nhanh, dẫn đến nhiệt độ nước biển ấm như trong bồn tắm ngoài khơi bờ biển Florida.

Theo Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Mỹ (NOAA), các đợt sóng nhiệt biển hiện nay ảnh hưởng đến hơn một nửa đại dương toàn cầu trong một năm điển hình. Thế giới đã trải qua sự kiện tẩy trắng san hô toàn cầu lần thứ tư bắt đầu từ năm 2023, với các rạn san hô trên khắp vùng biển Caribe, Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương bị thiệt hại nặng nề. Hiện tượng này vẫn đang tiếp diễn vào năm 2025.

Khi đại dương ấm lên, cả Bắc Cực và Nam Cực đều trải qua hiện tượng nhiệt độ cao bất thường, và ở Nam Cực, sông băng Thwaites đang tan chảy với tốc độ đáng báo động. Nếu nó vỡ ra hoàn toàn, mực nước biển toàn cầu có thể dâng cao thêm khoảng 60cm trong vài thập kỷ tới, đe dọa tới cuộc sống của hàng triệu người.

Băng biển Nam Cực cũng đang giảm mạnh, ở mức thấp nhất trong suốt 47 năm ghi nhận bằng vệ tinh trong bốn năm qua. “Việc băng biển ở Nam Cực tan chảy là điều rất đáng lo ngại, bởi vì nếu nó tiếp tục tan chảy, diện tích đại dương sẽ tăng lên và điều đó làm ấm lên bề mặt đại dương. Đó là một điểm tới hạn.”, Tiến sĩ Bethan Davies - một nhà địa chất học tại Đại học Newcastle (Vương quốc Anh), cho biết.

Bên ngoài hai cực, các sông băng khác cũng đang tan chảy với tốc độ ngày càng nhanh. Năm 2024 là năm thứ hai liên tiếp, 58 sông băng chính được Cơ quan Giám sát Sông băng Thế giới theo dõi trên năm châu lục đều bị mất khối lượng, mức mất băng trung bình lớn nhất trong 55 năm ghi nhận. Dãy Alps ở châu Âu đã mất khoảng 10% thể tích sông băng còn lại chỉ trong hai năm, trong khi Venezuela trở thành quốc gia Andes đầu tiên mất toàn bộ sông băng. Việc các sông băng tan chảy có thể đẩy mực nước biển dâng cao. Trên toàn thế giới, tốc độ mực nước biển dâng hiện đang tăng nhanh, hơn gấp đôi kể từ khi bắt đầu đo đạc bằng vệ tinh vào năm 1993, dẫn đến những cảnh báo về số phận của các thành phố ven biển từ Miami đến Jakarta.

Chúng ta hãy cùng thử phân tích việc sông băng tan chảy. Đầu năm nay, các nhà khoa học đã có chuyến thám hiểm đến Nam Cực để nghiên cứu sông băng Thwaites - nơi đang tan chảy với tốc độ đáng báo động. Nếu sông băng này tan chảy hoàn toàn, mực nước biển toàn cầu có thể dâng cao thêm khoảng 60 cm trong vài thập kỷ tới, ảnh hưởng đến hàng chục triệu người trên toàn thế giới. Một bản đồ các thành phố ven biển sẽ gặp nguy hiểm đã được lập ra, chỉ ra những vùng có nguy cơ bị ngập và số lượng dân bị ảnh hưởng.

Theo các nhà nghiên cứu, đây chỉ là những tác động tối thiểu mà sự tan rã của sông băng Thwaites có thể gây ra cho các đường bờ biển trên thế giới. Cùng với sự tan chảy của sông băng này, hiện tượng nóng lên toàn cầu sẽ làm mực nước biển dâng cao hơn nữa do băng ở Greenland tan chảy và khiến thể tích đại dương tăng lên. Và Thwaites đóng vai trò như một nút chặn, giữ lại nhiều sông băng ở Nam Cực trên đất liền xung quanh nó. Theo Tiến sĩ Richard Alley, giáo sư địa chất học tại Đại học Penn State, “nếu sông băng Thwaites sụp đổ, chúng cũng có thể vỡ ra và tràn ra biển. Cuối cùng sẽ xóa sổ toàn bộ khu vực Tây Nam Cực.” Khi đó, các thành phố ven biển trên khắp thế giới đều đang gặp nguy hiểm, nhưng mối đe dọa này đặc biệt nghiêm trọng ở châu Á, bao gồm cả một số khu vực đô thị phát triển nhanh nhất thế giới.

Chi phí để phòng chống những đợt sóng thần mạnh hơn và lũ lụt thường xuyên hơn sẽ rất lớn. Chi phí ước tính để bảo vệ một số khu vực của thành phố New York sẽ rơi vào khoảng 52 tỷ USD - một mức giá mà phần lớn thế giới không thể nào chi trả được.

Tại Hoa Kỳ, mực nước biển dâng cao 60cm sẽ không ảnh hưởng đến nhiều người như ở một số khu vực châu Á, nhưng cái giá phải trả để thích ứng sẽ vô cùng lớn. Và ngay cả ở quốc gia giàu nhất thế giới, hệ thống phòng chống lũ lụt cũng không phải là bất khả xâm phạm. Khi hệ thống máy bơm và đê điều bị vỡ trong cơn bão Katrina năm 2005, thảm họa đã cướp đi sinh mạng của 1.400 người và khiến hơn một triệu người phải di dời. Chi phí phục hồi ở New Orleans ước tính khoảng 140 tỷ USD. Hàng chục cộng đồng nhỏ hơn dọc theo bờ biển Vịnh Mexico có thể không may mắn như vậy.

Những thay đổi trong các mô hình tự nhiên của Trái đất cho thấy một mạng lưới các hệ sinh thái liên kết chặt chẽ đang trải qua những thay đổi sâu sắc vượt xa dự đoán của nhiều nhà nghiên cứu.

Các nhà khoa học cho rằng thủ phạm đã rõ ràng. Kể từ cuộc Cách mạng Công nghiệp, việc đốt cháy không ngừng các nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt đã làm tăng lượng khí gây hiệu ứng nhà kính trong khí quyển, dẫn đến sự gia tăng mạnh nhiệt độ toàn cầu. Năm nóng nhất trong lịch sử được ghi nhận là năm 2024, và cả 10 năm nóng nhất đều rơi vào thập kỷ qua.

Kể từ năm 1997, khi các quốc gia nhất trí hạn chế khí thải gây nóng lên toàn cầu như một phần của Nghị định thư Kyoto mang tính bước ngoặt, nhân loại đã thải ra lượng khí nhà kính nhiều hơn toàn bộ lịch sử trước đó. Sự gia tăng nhiệt độ liên quan đến lượng khí gây hiệu ứng nhà kính ngày càng tăng đó đã bắt đầu và vẫn đang tiếp tục tăng.

Đồng thời, khả năng hấp thụ khí gây nóng lên toàn cầu như carbon dioxide của các hệ thống tự nhiên trên hành tinh dường như đang giảm dần. Đại dương, nơi đã hấp thụ phần lớn lượng carbon dioxide mà con người thải vào khí quyển, đang trở nên kém hiệu quả hơn trong việc lưu trữ carbon. Điều tương tự cũng đúng với rừng và đất.