Đầu tháng 5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ghi nhận một ổ dịch viêm đường hô hấp cấp tính nặng xảy ra trên tàu du lịch Hundius có hành trình từ Argentina qua khu vực Nam Đại Tây Dương. Tính đến ngày 4/5, có tổng cộng 7 trường hợp được ghi nhận, trong đó 2 ca đã xác định nhiễm virus Hanta và 5 ca nghi ngờ. Đáng chú ý, đã có 3 trường hợp tử vong, 1 bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch, còn lại 3 người có triệu chứng nhẹ. Đại diện WHO cho biết, tình hình vẫn đang diễn biến phức tạp, sức khỏe của các bệnh nhân đang được theo dõi sát sao và các biện pháp y tế công cộng khác được thực hiện. Khi được hỏi về nguồn gốc từ virus, đại diện của WHO cho rằng, các bệnh nhân có thể đã nhiễm bệnh trước khi lên tàu.

Nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam, đã lên tiếng cảnh báo công chúng về virus Hanta. Tại Việt Nam, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, virus Hanta là nhóm virus có thể gây bệnh nặng ở người, điển hình là hội chứng phổi do Hanta hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng suy thận. Bệnh có thể diễn biến nhanh, dẫn đến khó thở, suy hô hấp, tụt huyết áp và nguy cơ tử vong cao nếu không được xử trí kịp thời.

Cũng theo Cục Phòng bệnh, bệnh do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây từ động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột sang người. Nguồn lây chủ yếu xuất phát từ nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột hươu (deer mouse) nhiễm bệnh. Người có thể nhiễm virus khi tiếp xúc trực tiếp với các chất thải này, hoặc vô tình đưa tay dính mầm bệnh lên mắt, mũi, miệng. Đáng lưu ý, khi dọn dẹp nhà cửa, kho bãi có chuột trú ẩn, chất thải khô của chuột có thể phát tán thành bụi mịn trong không khí; nếu hít phải, nguy cơ nhiễm bệnh là hiện hữu. Việc lây truyền bệnh từ người sang người rất hiếm, nhưng đã được ghi nhận trên y văn. Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 2 đến 4 tuần, thậm chí có thể lên tới 8 tuần. Người bệnh ban đầu có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, buồn nôn, tiêu chảy. Sau đó, bệnh có thể diễn biến nặng với tình trạng ho, tức ngực, khó thở, mệt lả và tụt huyết áp, sau đó là suy phổi hoặc suy tim.

Theo WHO, virus Hanta là tên gọi chung cho một họ virus do loài gặm nhấm truyền bệnh. Virus này có thể lây sang người qua đường hít phải các hạt bụi từ phân chuột khô. Virus hanta duy nhất được ghi nhận lây lan từ người sang người là virus Andes, được tìm thấy ở Nam Mỹ.

Theo Tiến sĩ Sabra L. Klein - Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg, tính đến cuối năm 2022, đã có 864 trường hợp mắc bệnh do virus hantavirus được báo cáo tại Hoa Kỳ kể từ khi các cuộc khảo sát về các trường hợp này bắt đầu vào năm 1993.

Virus Hanta ban đầu gây ra các triệu chứng giống cúm. Các triệu chứng xuất hiện từ một đến tám tuần sau khi tiếp xúc với phân của động vật gặm nhấm bị nhiễm bệnh. Tùy thuộc vào loại virus, các triệu chứng thường bao gồm sốt, đau đầu, đau cơ và các triệu chứng về đường tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa. Sau đó, trong hội chứng tim phổi do virus Hanta (HCPS), bệnh có thể tiến triển nhanh chóng khiến bệnh nhân ho, khó thở, tích tụ dịch trong phổi và sốc. Còn trong hội chứng suy hô hấp cấp do virus (HFRS), giai đoạn sau có thể bao gồm huyết áp thấp, rối loạn đông máu và suy thận.

Theo Tiến sĩ Sabra L. Klein - Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg, hiện chưa có thuốc chữa trị đặc hiệu cho virus Hanta. Các loại thuốc kháng virus hiện nay chỉ có thể giúp kiểm soát các triệu chứng, do vậy, việc phòng ngừa rất quan trọng.

Nếu bạn sống ở khu vực có chuột nghi ngờ mang virus Hanta sinh sống, hãy vệ sinh môi trường thật cẩn thận. Nếu thấy phân chuột thì nên làm sạch chúng bằng khăn ẩm chứ không nên dùng chổi hay máy hút bụi bởi chúng có thể làm tung các hạt khí dung từ phân vào không khí. Khi vệ sinh cần đeo găng tay và khẩu trang. Mọi người nên xịt dung dịch thuốc tẩy hoặc chất khử trùng chuyên dụng lên khu vực cần xử lý và để yên trong vài phút.

Theo WHO, virus Hanta có lẽ đã tồn tại cùng thời với loài gặm nhấm, nhưng người ta biết rất ít về những tác nhân gây bệnh này trước thế kỷ 20.

Virus này là virus lây truyền từ động vật sang người và mặc dù các đợt bùng phát hiếm khi xảy ra, nhưng nó là một trong những loại virus lây truyền từ động vật sang người phổ biến nhất trên Trái đất.

Theo Tiến sĩ Sabra Klein, các chủng virus khác nhau được truyền bởi các loài gặm nhấm khác nhau. Các chủng virus ở châu Âu gây ra bệnh nhẹ hơn so với các chủng từ châu Á.

Mãi cho đến những năm 1950 của thế kỷ 20, những vụ bùng phát virus Hanta đầu tiên mới được ghi nhân. Từ đó đến nay đã có những vụ bùng phát sau:

Năm 1951, trong cuộc chiến tranh Triều Tiên – Hàn Quốc, một nhóm binh sĩ tại Hàn Quốc đã mắc một căn bệnh có thể dẫn đến sốt xuất huyết kèm hội chứng thận. Sau 3 năm, tính đến năm 1954, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận khoảng 3.000 binh sĩ mắc bệnh này. Những binh lính này đóng quân dọc sông Hàn vì vậy virus này được gọi là Hanta. Sự bùng phát dịch bệnh đã dẫn đến những nghiên cứu bệnh lý chuyên sâu và chi tiết đầu tiên về căn bệnh này.

Phát hiện này cũng đã giúp xác định lại các đợt bùng phát dịch bệnh trong nửa đầu thế kỷ 20, bao gồm cả ở miền đông Siberia, ở châu Âu trong các cuộc chiến tranh thế giới và ở đông bắc Trung Quốc trong thời kỳ Nhật Bản xâm lược và chiếm đóng những năm 1930.

Tiến sĩ Klein cho biết, các nhà khoa học trước đây không nghĩ rằng châu Mỹ có những loại virus Hanta này – thường được gọi là chủng cũ thuộc lục địa già, nhưng rồi họ đã nhận ra rằng các loại virus Hanta này xuất hiện ở các cảng biển lớn. Điều này được các nhà nghiên cứu xác nhận sau khi bẫy chuột tại các cảng biển - tại Baltimore, New York và Philadelphia, và tìm thấy virus này. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu không tìm thấy loại virus tại bản địa và cho rằng, virus này đi theo những con chuột tá túc trên các chuyến tàu chở hàng.

Tuy nhiên, cũng năm đó, tại khu vực Four Corners, nơi giao nhau của Arizona, Colorado, New Mexico và Utah (Mỹ), đã có ít nhất 15 người đã chết vì một căn bệnh bí ẩn. Hóa ra đó là một loại virus Hanta có tỷ lệ tử vong cao. Loại virus này được đặt tên là virus Sin Nombre - trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "kẻ vô danh", và được coi là Virus Hanta Tân thế giới, được lưu truyền bởi loài gặm nhấm của Tân Thế giới - loại chuột hươu (deer mouse), loài chuột có mặt ở khắp nước Mỹ. Virus này có lẽ đã gây bệnh và giết chết người dân ở miền Tây nước Mỹ trong nhiều thế kỷ.

Phát hiện là vậy, các nhà nghiên cứu cũng không ngờ được virus Hanta có mặt ở khắp Châu Mỹ.

Năm 2002, một cậu bé người Chile không có triệu chứng nhiễm virus Hanta đã tử vong. Bà của cậu bé cũng qua đời. Các nhà khoa học cho biết họ bị nhiễm bệnh từ loài gặm nhấm. Các nhà khoa học gọi nó là virus Andes. Các nhà nghiên cứu cho biết, virus này và các loại Hanta virus khác được tìm thấy ở châu Mỹ có tỷ lệ tử vong cao hơn so với các loại ở châu Âu. Các chủng ở châu Mỹ gây ra nhiều triệu chứng tim mạch và hô hấp hơn, có khả năng gây tử vong cao hơn so với bệnh thận do các chủng ở lục địa già gây ra. Các chủng virus này ở châu Mỹ được gọi chung là hội chứng phổi do hanta virus.

Tiến sĩ Klein cho biết, virus Andes là loại Hanta virus duy nhất ở châu Mỹ được biết là có thể lây truyền giữa người với người, chứ không chỉ từ loài gặm nhấm sang người.

Vào tháng 9 năm 2012, đã có ít nhất 10 người đã nhiễm virus Sin Nombre tại một khu cắm trại trong Vườn quốc gia Yosemite ở California (Mỹ). Ba người trong số họ đã tử vong. Sở Y tế công cộng California đã báo cáo việc phát hiện chuột hươu bị nhiễm hanta virus tại một số địa điểm ở Yosemite từ năm 2007 đến năm 2010. Lần này, chuột hươu làm tổ bên trong các bức tường của những căn lều nghỉ dưỡng.

Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, những người cắm trại đã hít phải virus, vốn có trong bụi bị ô nhiễm bởi phân, nước tiểu hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh, sau đó bay vào không khí.

Một trong những ổ dịch lớn nhất từng được ghi nhận trong lịch sử đã dẫn đến ít nhất 29 ca mắc và 11 ca tử vong. Nó xảy ra ở Epuyén - một ngôi làng có 2.000 dân ở Patagonia, miền nam Argentina, vào cuối năm 2018 và đầu năm 2019.

Đây vẫn là trường hợp lây truyền từ người sang người được biết đến nhiều nhất. Chính quyền Argentina đã phải áp dụng biện pháp cách ly nghiêm ngặt, truy vết tiếp xúc kỹ lưỡng, cách ly những người tiếp xúc gần và giám sát tích cực để ngăn chặn sự lây lan thêm.

Các nhà nghiên cứu cho biết, tại Argentina, hội chứng phổi do hantavirus có tỷ lệ tử vong lên tới 50%. Vụ dịch ở Epuyén được đặc trưng bởi sự lây lan liên tục giữa người với người, không giống như hầu hết các loại hantavirus khác, bao gồm cả virus Sin Nombre, chỉ lây từ động vật gặm nhấm sang người.

Không lâu sau cái chết của nam diễn viên từng đoạt giải Oscar Gene Hackman và vợ ông - Betsy Arakawa, một nhạc sĩ nhạc cổ điển, Giám đốc Pháp y của New Mexico (Mỹ) thông báo rằng bà Arakawa đã chết vì virus Hanta. Bà rất có thể đã bị nhiễm bệnh từ chuột hươu ở New Mexico, nơi hai vợ chồng sinh sống.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận 7 ca nhiễm virus Hanta, trong đó có 3 trường hợp tử vong. Con tàu đã khởi hành từ Argentina. Các nhà khoa học tin rằng nguyên nhân gây ra cái chết của hành khách trên tàu du lịch là do chủng vi khuẩn Andes, và theo Tiến sĩ Klein có lẽ đã có sự tiếp xúc nào đó với loài gặm nhấm hoặc ở Argentina hoặc ở đâu đó trên tàu.