Từ nhiều thập kỷ, khi nói tới sức khỏe, người ta thường hình dung ngay tới các bệnh viện. Tuy nhiên, trong khoảng 20 năm trở lại đây, cách tiếp cận này đã có sự thay đổi, khi chiến lược phát triển y tế của nhiều quốc gia đã chuyển dần sang mô hình y học dự phòng, khi người dân có thể chủ động duy trì thể trạng trước khi bệnh tật xuất hiện.
Trong bối cảnh đó, TPCN - bao gồm các sản phẩm bổ sung như vitamin, khoáng chất, omega-3… đến các sản phẩm hỗ trợ bệnh lý như tim mạch, xương khớp hay miễn dịch… tới các nhóm sản phẩm dùng trong các mục đích y học đặc biệt, được công nhận và có cơ hội phát triển thành một ngành công nghiệp khổng lồ.
Theo báo cáo của Grand View Research, quy mô thị trường thực phẩm chức năng toàn cầu đạt khoảng 192 tỷ USD năm 2024 và có thể vượt 400 tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng trung bình gần 9% mỗi năm. Sự mở rộng nhanh chóng này phản ánh một xu hướng rõ ràng: người dân ngày càng quan tâm đến việc bảo vệ sức khỏe từ sớm, thay vì chỉ điều trị khi bệnh đã xảy ra.
Sự gia tăng nhu cầu sử dụng TPCN gắn liền với những thay đổi lớn về sức khỏe cộng đồng. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư hiện chiếm phần lớn gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Song song với đó là xu hướng già hóa dân số, khi tuổi thọ trung bình tăng lên, khiến nhu cầu duy trì sức khỏe ở người cao tuổi ngày càng cấp thiết. TPCN cung cấp cho họ một giải pháp chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, xương khớp, sa sút trí nhớ… Các nghiên cứu quốc tế cho thấy tỷ lệ người cao tuổi sử dụng TPCN rất phổ biến.
Tại Mỹ, dữ liệu Khảo sát Dinh dưỡng và Sức khỏe Quốc gia (NHANES) cho thấy, khoảng 70% người từ 60 tuổi trở lên sử dụng ít nhất một loại TPCN, thậm chí một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ này có thể lên tới hơn 80% ở nhóm trên 50 tuổi.
Các số liệu này phản ánh sự khác biệt về thu nhập, hệ thống y tế và nhận thức sức khỏe giữa các quốc gia trong khu vực. Không chỉ người cao tuổi, người trẻ cũng bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến việc bổ sung vi chất, trong bối cảnh áp lực công việc, lối sống đô thị và chế độ ăn thiếu cân bằng ngày càng phổ biến. Theo khảo sát của Hội đồng Dinh dưỡng có trách nhiệm (Council for Responsible Nutrition), khoảng 74% người trưởng thành tại Mỹ sử dụng TPCN, cho thấy các sản phẩm này đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống.
Có thể thấy, với xu thế hiện nay, TPCN đã trở thành “cấu phần” của hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe hiện đại.
Nếu như đã từng đi mua TPCN ở nước ngoài cũng như ở Việt Nam, bạn có thể nhận thấy rằng, việc mua các sản phẩm này rất dễ - dễ hơn thuốc nhiều. Tại chuỗi siêu thị Cosco hay Walmart ở Mỹ, những kệ sắt dài bày hàng loạt các sản phẩm Thực phẩm bổ sung – một nhóm TPCN thường chứa 1 đơn chất vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh học… và bạn có thể nhặt bao nhiêu tùy thích. Điều này cũng tương tự ở các store giới thiệu sản phẩm của một thương hiệu riêng. Những sản phẩm này có hướng dẫn sử dụng kèm theo, nhưng nếu bạn muốn có người tư vấn, xin hãy liên hệ với bác sĩ gia đình của bạn.
Còn ở Việt Nam, việc mua TPCN cũng khá đơn giản. TPCN được bày thành kệ riêng ở các hiệu thuốc, các cửa hàng bán TPCN hay thông qua trang thương mại điện tử hoặc các trang mạng xã hội. Khi mua sản phẩm – bạn có thể hỏi hay không hỏi cách sử dụng, người bán cũng không “có ý kiến”. Họ nói về sản phẩm của họ “rất tốt” nhưng có thực sự phù hợp với bản thân bạn hay không thì “Cứ uống đi rồi biết”!
Thống kê từ Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam (VAFF) cho thấy tỷ lệ người Việt Nam sử dụng TPCN hiện nay xấp xỉ 50% dân số, trong đó số người nhận thức đúng về vai trò, giá trị của TPCN là xấp xỉ 80%. Kết quả nghiên cứu đăng trên Value in Health Regional Issues (ViHRI) – một tạp chí khoa học uy tín chuyên xuất bản những nghiên cứu về kinh tế y tế cho thấy, người tiêu dùng Châu Á sẵn sàng chi thêm 100 - 250USD mỗi tháng cho các sản phẩm TPCN có bằng chứng khoa học lâm sàng rõ ràng về hiệu quả và độ an toàn.
Tuy nhiên, các cơ quan quản lý cũng cảnh báo rủi ro nếu sử dụng không đúng cách. Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), TPCN không được kiểm định nghiêm ngặt như thuốc trước khi đưa ra thị trường, và việc sử dụng cùng thuốc điều trị có thể gây ra những tương tác nguy hiểm, thậm chí đe dọa sức khỏe người dùng. Điều này cho thấy, dù mang lại nhiều lợi ích tiềm năng, TPCN không phải là sản phẩm có thể sử dụng tùy tiện.
Trong khi đó, việc mua sản phẩm TPCN ở Mỹ hay ở Việt Nam đều cực kỳ đơn giản. Nếu muốn được tư vấn, người tiêu dùng Mỹ tự liên hệ với bác sĩ gia đình. Còn người tiêu dùng Việt Nam thì phần lớn dựa vào quảng cáo, tư vấn của người bán hàng hoặc thông tin từ những người nổi tiếng trên mạng xã hội. Có chuyện này dường như là do các điều khoản quy định trong Luật Dược cũng như các nghị định, thông tư liên quan.
Thông tư 05 của Bộ Y tế ra đời năm 2016 có quy định: Các thuốc, chất không nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh; các thuốc chưa được phép lưu hành hợp pháp tại Việt Nam và TPCN thì không được kê vào đơn thuốc.
Bên cạnh đó, Luật An toàn thực phẩm cũng quy định: “Không sử dụng hình ảnh, thiết bị, trang phục, tên, thư tín của cơ sở y tế, bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế, thư cảm ơn của người bệnh để quảng cáo thực phẩm”. Nghĩa là bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế… không được tham gia quảng cáo sản phẩm TPCN.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa quảng cáo và tư vấn!
Như vậy có thể thấy người tiêu dùng vẫn chưa được đảm bảo quyền lợi chính đáng về việc được tư vấn, hướng dẫn sử dụng các sản phẩm TPCN từ những người có chuyên môn y tế. Điều này tạo ra “khoảng trống” về thông tin khoa học và tư vấn chuyên môn, đang là thách thức lớn đối với thị trường trong nước.
Trong những năm vừa qua, Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam (VAFF) luôn kiên trì với mục tiêu 3 đúng “Hiểu đúng - Dùng đúng - Làm đúng” trong lĩnh vực TPCN nói chung và lĩnh vực tư vấn hướng dẫn sử dụng TPCN nói riêng. Như chia sẻ của PGS.TS Trần Đáng – Cố Chủ tịch VAFF, lúc sinh thời rằng: Việc sử dụng TPCN nên được thực hiện theo quy trình rõ ràng. Khi có các dấu hiệu bất thường về sức khỏe, người dân cần đến các cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa khám, phát hiện bệnh và điều trị theo đúng hướng dẫn nếu có. Việc sử dụng TPCN chỉ nên được quyết định sau khi đã xác định rõ tình trạng bệnh lý để biết sản phẩm đó có thực sự cần thiết để hỗ trợ hay không. Trên cơ sở đó, người dùng lựa chọn sản phẩm phù hợp, đồng thời tuân thủ đúng hướng dẫn từ nhà sản xuất hoặc ý kiến tư vấn của chuyên gia. Cần hiểu rõ TPCN không phải là thuốc và chỉ đạt hiệu quả khi được sử dụng đúng người, đúng liều lượng.
Bình luận của bạn