Tăng thuế, cấm trưng bày công khai để giảm tiêu thụ thuốc lá

Thuốc lá gây khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam
Theo số liệu được công bố tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, do Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 103.000 trường hợp tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Trong đó, 84.000 người tử vong do hút thuốc trực tiếp và hơn 18.000 người chịu ảnh hưởng từ khói thuốc thụ động.
Bên cạnh những tổn thất về sức khỏe, chi phí y tế và thiệt hại do giảm năng suất lao động liên quan đến thuốc lá ước tính lên tới 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP.
Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, cho biết tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang tập trung thảo luận các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và thực thi chính sách, lấy sức khỏe người dân làm mục tiêu.


Một trong những dấu mốc quan trọng trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá là Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội, quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ ngày 1/1/2025.
Theo TS. Lương Minh Tân, đại diện nhóm nghiên cứu Trường Đại học Y tế Công cộng, khảo sát tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP. HCM cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13-17 tuổi giảm từ 8,1% năm 2023 xuống còn 0,7% năm 2025. Ở nhóm thanh niên 18-24 tuổi, tỷ lệ này giảm từ mức 7-13% trước đây xuống còn 3,3%.
Ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, đánh giá quyết định của Việt Nam là bước đi quan trọng trong nỗ lực bảo vệ giới trẻ trước tác hại của các sản phẩm thuốc lá mới. Tuy nhiên, việc kiểm soát các sản phẩm này vẫn đối mặt nhiều thách thức, đặc biệt khi hoạt động kinh doanh chuyển dịch sang môi trường trực tuyến.
Thuốc lá điện tử chuyển sang mua bán ngầm trên mạng
Theo kết quả giám sát không gian mạng năm 2025 của Trường Đại học Y tế Công cộng, dù 64,3% cửa hàng bán lẻ truyền thống tại các địa bàn khảo sát đã đóng cửa, khoảng 34,9% cửa hàng được ghi nhận chuyển sang hoạt động mua bán ngầm trên môi trường trực tuyến.
Các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được quảng cáo dưới nhiều tên gọi ngụy trang như "đầu bàn chải điện tử", "tinh dầu thơm phòng", hoặc sử dụng những từ khóa kỹ thuật để tránh bị phát hiện trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Một vấn đề khác là nguy cơ xuất hiện các sản phẩm tinh dầu trộn hoạt chất THC, chất gây nghiện chính trong cần sa.


Dữ liệu phân tích mạng xã hội cho thấy khoảng 38% sinh viên từ 18-24 tuổi từng nhìn thấy quảng cáo thuốc lá thế hệ mới. Trong đó, Facebook là nền tảng có tỷ lệ phơi nhiễm cao nhất với 65%, tiếp đến là TikTok (50%), Google (48%) và YouTube (35%).
Đáng chú ý, nhóm sinh viên từng tiếp xúc với quảng cáo có khả năng sử dụng thuốc lá điện tử cao gấp 2,5 lần nhóm không phơi nhiễm.
Trước thực trạng này, ông Nguyễn Tuấn Lâm khuyến nghị cơ quan chức năng ưu tiên ngăn chặn nguồn cung, triệt phá các đường dây buôn lậu quy mô lớn thay vì tập trung xử phạt riêng lẻ người sử dụng. Theo ông, việc xử lý các đường dây đưa hàng trăm nghìn sản phẩm ra thị trường có thể góp phần ngăn chặn nguồn cung trên diện rộng.
Đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc
Bên cạnh thuốc lá thế hệ mới, quy định về bao bì và trưng bày sản phẩm thuốc lá truyền thống cũng là nội dung được quan tâm trong quá trình thảo luận sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến cho rằng quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao bì cần được cập nhật. Theo ông, trong 13 năm qua, Việt Nam vẫn duy trì diện tích cảnh báo ở mức tối thiểu 50% mỗi mặt chính của bao thuốc, với sáu mẫu hình ảnh được sử dụng trong thời gian dài.
Việc duy trì các hình ảnh cảnh báo trong nhiều năm có thể làm giảm hiệu quả truyền tải thông điệp, khiến người tiêu dùng dần quen với những cảnh báo trên bao bì.


Tại hội thảo, nhiều đại biểu và chuyên gia đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh và chữ lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính của bao thuốc; tiến tới áp dụng bao bì trơn, hạn chế các yếu tố thiết kế mang tính quảng bá thương hiệu. Các mẫu cảnh báo cũng cần được thay đổi định kỳ, khoảng 1-2 năm một lần.
Ở góc độ truyền thông, ông Nguyễn Đình Thành, chuyên gia truyền thông, Phó TGĐ Công ty công nghệ truyền thông NetSpace, cho rằng bao bì thuốc lá không đơn thuần là vật chứa sản phẩm mà còn là công cụ quảng bá thương hiệu. Khi quảng cáo trên các phương tiện truyền thông chính thống bị hạn chế, việc trưng bày sản phẩm tại cửa hàng bán lẻ trở thành một hình thức tiếp thị trực tiếp.
Ông đề xuất cấm trưng bày thuốc lá công khai tại điểm bán, yêu cầu các cơ sở kinh doanh bảo quản sản phẩm trong tủ kín hoặc sau rèm che, chỉ đưa ra khi khách hàng có nhu cầu mua. Cách làm này nhằm hạn chế việc trẻ em và người đang cai thuốc tiếp xúc với hình ảnh sản phẩm.
Tăng thuế và mở rộng hỗ trợ cai thuốc
Các chuyên gia cũng cho rằng chính sách thuế và giá bán có vai trò quan trọng trong việc giảm khả năng tiếp cận thuốc lá.
Theo số liệu được trình bày tại hội thảo, tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam hiện khoảng 36%, thấp hơn mức khuyến nghị 75% của WHO. Việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt theo lộ trình từ năm 2027 được kỳ vọng giúp giảm hơn một triệu người hút thuốc và ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm.
Song song với chính sách thuế, việc nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu tại các địa điểm cấm hút thuốc như khách sạn, nhà hàng, cơ quan và trường học cũng được đề xuất nhằm bảo đảm quy định được thực thi thực chất.



Chuyên gia Nguyễn Đình Thành đề xuất xây dựng hệ thống hỗ trợ cai nghiện ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), hoạt động liên tục để tư vấn cá thể hóa, đồng thời phát triển các nhóm cộng đồng đồng hành với người cai thuốc.
Những đề xuất tại hội thảo cho thấy việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được triển khai đồng bộ, từ kiểm soát nguồn cung, tăng thuế, thay đổi quy định về bao bì đến quản lý quảng cáo trên không gian mạng và hỗ trợ cai nghiện. Đây được xem là những giải pháp quan trọng nhằm giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, hạn chế phơi nhiễm khói thuốc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.






Bình luận của bạn