Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết có khoảng 60% khả năng hiện tượng El Niño sẽ hình thành từ tháng 5 đến tháng 7. Đó là lý do chính khiến các nhà khoa học hiện nay cho rằng năm tới – 2027, có thể vượt qua năm 2024 để trở thành năm nóng nhất hành tinh kể từ khi bắt đầu ghi nhận dữ liệu hiện đại vào giữa thế kỷ 19.

Và các nhà khoa học đã chỉ ra rằng, hiện tượng “siêu” El Niño sẽ ảnh hưởng tới thế giới như thế nào.

Cuộc sống ở Nam Mỹ từ nhiều thế kỷ nay đã gắn bó mật thiết với hiện tượng El Niño và sự tích tụ đặc trưng của khối nước biển ấm ngoài khơi Peru và Ecuador. Các nhà khí tượng học phân loại El Niño là mạnh hay yếu tùy thuộc vào mức độ ấm hơn của khối nước này so với mức trung bình. Những hiện tượng El Niño mạnh nhất đã gây ra nhiều ảnh hưởng khác nhau trên khắp lục địa: lũ lụt nghiêm trọng ở miền nam Brazil năm 1982-1983, hạn hán ở Colombia tàn phá mùa màng cà phê năm 1997-1998, và lượng mưa dưới mức bình thường cùng các vụ cháy rừng ở Amazon năm 2015-2016.

Hiện tượng El Niño gần đây nhất vào năm 2023-2024, không mạnh bằng những lần trước, tuy nhiên, tác động của nó ở một số khu vực lại thảm khốc hơn. Lượng mưa khan hiếm đã khiến một số con sông ở lưu vực sông Amazon xuống mức thấp nhất trong 120 năm. Các đám cháy đã thiêu rụi Pantanal - vùng đất ngập nước nhiệt đới lớn nhất thế giới. Lượng mưa kỷ lục ở bang cực nam của Brazil, Rio Grande do Sul, đã khiến nửa triệu người phải di dời.

Các nhà khoa học phát hiện ra rằng một yếu tố khuếch đại chính là sự nóng lên toàn cầu do con người gây ra. Các tác động diễn ra theo đúng mô hình dự kiến của hiện tượng El Niño, nhưng "tệ hơn nhiều do biến đổi khí hậu, bởi vì giờ đây tác động này đang xảy ra trong một bầu khí quyển ấm hơn", theo lời bà Regina R. Rodrigues, giáo sư Hải dương học tại Đại học Liên bang Santa Catarina ở Brazil. Khí hậu ấm hơn đã làm tăng sự bốc hơi, khiến tình trạng hạn hán ở Amazon trở nên trầm trọng hơn. Điều này cũng làm tăng cường lượng mưa ở miền nam Brazil, vì không khí ấm hơn có thể chứa nhiều hơi ẩm hơn.

Ở Bắc Mỹ, hiện tượng El Niño thường mang đến điều kiện thời tiết ẩm ướt hơn ở khu vực phía nam Hoa Kỳ và thời tiết ấm áp, khô ráo hơn ở phía bắc. Ví dụ, hiện tượng El Niño rất mạnh bắt đầu từ năm 1997 đã gây ra nhiều tuần mưa bão trong mùa đông ở California và phá vỡ kỷ lục nhiệt độ ở vùng Trung Tây và Đông Bắc. Hoạt động bão ở Đại Tây Dương trong những tháng trước đó thấp hơn mức bình thường, một kết quả khác của El Niño.

Tuy nhiên, tác động của hai hiện tượng El Niño mạnh tiếp theo ở Bắc Mỹ lại tương đối yếu. Một lý do được các nhà khoa học phát hiện vào năm 2023-2024 là do hiện tượng ấm bất thường ở vùng biển nhiệt đới Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương đã làm giảm bớt tác động của El Niño. Hiện tượng này có thể do cả sự ấm lên từ khí thải nhà kính và các biến đổi khí hậu tự nhiên, dài hạn mà các nhà khoa học vẫn đang cố gắng giải mã.

Hiện tượng El Niño mang đến nhiệt độ cao và khô hạn hơn bình thường cho Nam và Đông Nam Á, nhưng đối với Trung Quốc, những gì xảy ra sau đó thường gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn. Sau hiện tượng El Niño rất mạnh năm 1997-1998, đất nước này đã trải qua trận lũ lụt tồi tệ nhất trong gần năm thập kỷ. Sông Dương Tử và các nhánh của nó bị tàn phá bởi hai tháng mưa lớn, khiến khoảng 3.000 người thiệt mạng. Nguyên nhân là do sự chuyển đổi nhanh chóng vào năm 1998 từ hiện tượng El Niño mạnh sang La Niña mạnh, theo Tiến sĩ Wenju Cai - một nhà khoa học khí hậu tại Đại học Hải dương Trung Quốc. Sự chuyển đổi nhanh chóng này đã khiến một hệ thống áp cao ở phía tây Thái Bình Dương dẫn luồng không khí ấm và ẩm từ vùng nhiệt đới về phía Trung Quốc.

Các nhà khoa học dự đoán cả hiện tượng El Niño mạnh và La Niña mạnh sẽ xảy ra thường xuyên hơn khi con người tiếp tục làm Trái đất nóng lên. Điều đó có nghĩa là sự dao động mạnh giữa hai hiện tượng này cũng có thể xảy ra thường xuyên hơn.

Cho đến nay, hiện tượng La Niña mạnh (khi khu vực phía đông và trung tâm Thái Bình Dương lạnh) chuyển thành El Niño mạnh (khi khu vực này ấm lên) tương đối hiếm gặp, “vì phải mất nhiều năm để Thái Bình Dương ấm lên”, Tiến sĩ Cai cho biết. Nhưng sự ấm lên toàn cầu của Trái đất có thể đang khiến hiện tượng này trở nên phổ biến hơn.

Ở châu Phi, hiện tượng El Niño thường làm mùa mưa trở nên khô hạn hơn ở hai khu vực: từ tháng 7 đến tháng 9 ở vùng Sahel và từ tháng 11 đến tháng 3 ở miền nam châu Phi. Hiện tượng này cũng thường trùng hợp với những cơn gió thổi không khí ấm áp, ẩm ướt từ Ấn Độ Dương về phía Đông Phi, dẫn đến lũ lụt, sạt lở đất và dịch sốt rét bùng phát ở khu vực này. Hậu quả đối với con người có thể rất lớn: Hiện tượng El Niño năm 2015-2016 đã gây mất mùa trên khắp miền nam châu Phi, với sản lượng lương thực giảm tới hai phần ba ở một số quốc gia.

Tiến sĩ Cai cho biết, sự nóng lên do khí nhà kính trong khí quyển đang làm trầm trọng thêm nhiều trận lũ lụt và hạn hán ở châu Phi, bất kể chúng có phải do hiện tượng El Niño gây ra hay không. Ông nói: “Cả hiện tượng khô hạn cực đoan và hiện tượng mưa cực đoan đều gia tăng”.

Hiện tượng El Niño thường mang đến lượng mưa dưới mức trung bình cho khu vực châu Đại Dương. Điều này dẫn tới tình trạng, quốc gia lân cận là Indonesia phải chuẩn bị đối phó với cháy rừng còn các nước láng giềng khác thì lo ngại về khói bụi. Tuy nhiên, hiện nay, sự nóng lên toàn cầu đang định hình lại vị trí và mức độ ấm lên của các vùng biển xung quanh khu vực này. Điều này có thể điều chỉnh lượng mưa mà El Niño và La Niña thực sự mang lại, theo Tiến sĩ Andréa Taschetto - một nhà khoa học khí hậu tại Đại học New South Wales ở Sydney, Úc.

Đối với nông dân, người quản lý đất đai, các cơ quan phòng chống thiên tai, các công ty bảo hiểm và nhiều đối tượng khác, không có gì khác cung cấp một chỉ báo đáng tin cậy như vậy về diện mạo thế giới trong vài mùa vụ tới. "Đây là điều tốt nhất mà chúng ta có," bà nói.

Theo đó, hiện tượng El Niño đang hình thành và dự kiến đạt đỉnh vào cuối năm sau, diễn ra cùng lúc với sự nóng lên toàn cầu. Và nó dường như cực kỳ dữ dội - gần như chắc chắn mạnh hơn cả hiện tượng “Siêu” El Niño năm 2015-2016, và có lẽ là dữ dội nhất kể từ hiện tượng El Niño lịch sử năm 1877. Hậu quả toàn cầu của những hiện tượng khí hậu này đó vô cùng tàn khốc. Các nhà sử học đã liên hệ hiện tượng này với sự sụp đổ của các triều đại và nền văn minh Ai Cập cổ đại, ở Peru và có lẽ cả với Cách mạng Pháp - bắt đầu bằng các cuộc bạo loạn vì thiếu bánh mì và trùng khớp gần như hoàn hảo với cái gọi là "Đại El Niño" năm 1789-1793.

Nhưng xét về cường độ dữ dội, hầu hết các nhà khoa học đều đồng ý rằng sự kiện khí hậu bắt đầu ở vùng biển Thái Bình Dương năm 1877 - mà hiện tượng El Niño sắp tới có thể sánh ngang hoặc vượt qua, là nổi bật hơn cả. Hiện tượng này đã gây ra hàng ngàn cái chết vì nạn đói và bạo loạn lan rộng ở Ai Cập, ở Ấn Độ và ở Trung Quốc - nơi hạn hán và nạn đói đã giết chết từ 8 triệu đến 20 triệu người. Những con số này có thể khiến người ta choáng váng, nhưng đây không phải là những sự kiện bình thường, trong thế kỷ 19 hay bất kỳ thế kỷ nào khác. Chuỗi El Niño tiếp theo sau đó cũng đã gây ra hạn hán và nạn đói ở Philippines, Hàn Quốc, Brazil và khắp châu Phi, cùng nhiều nơi khác trên thế giới. Chuỗi El Niño dữ dội này đã dẫn đến hàng chục triệu người chết, theo ước tính là từ 31,7 triệu đến 61,3 triệu người chỉ riêng ở Ấn Độ, Trung Quốc và Brazil, và ít nhất 10 triệu người chỉ riêng ở Ấn Độ. Dịch bệnh bùng phát trong các quần thể suy yếu vì nạn đói - sốt rét, dịch hạch, kiết lỵ, đậu mùa và tả.

Có một câu hỏi nữa được đặt ra là, sẽ có bao nhiêu diện tích rừng bị thiêu rụi trong 18 tháng tới? Vẫn còn quá sớm để khẳng định một cách chắc chắn, bởi vì mặc dù các mô hình đang báo động đỏ, nhưng chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu mùa nên các nhà khoa học vẫn thận trọng trong các dự báo của mình. Nhưng một số người đã gọi nó là "El Niño siêu mạnh” hay "El Niño Godzilla", và sự nóng lên tiềm ẩn đã tăng tốc trong những năm gần đây làm dấy lên khả năng đẩy hành tinh vào vùng nhiệt độ chưa từng có. Trên thực tế, gần như chắc chắn rằng hiện tượng siêu El Niño này sẽ khiến năm 2027 trở thành năm nóng nhất trong lịch sử và nhà khoa học khí hậu James Hansen đã gợi ý rằng có khả năng nhiệt độ trung bình toàn cầu sẽ tăng lên 1,7 độ C so với mức trung bình trước thời kỳ công nghiệp vào năm tới.

Nhưng nếu siêu El Niño mang đến một cái nhìn thoáng qua về sự nóng lên toàn cầu trong tương lai, thì nó cũng sẽ là một phép thử về mức độ chuẩn bị và thích ứng của thế giới đối với tương lai đó. Nếu hạn hán gia tăng ở một số khu vực của châu Phi, thì cuộc khủng hoảng đói nghèo toàn cầu - vốn đã tồi tệ gấp đôi so với năm 2019, theo Chương trình Lương thực Thế giới, sẽ trở nên tồi tệ hơn đến mức nào? Liệu các vụ cháy rừng sẽ có thể xảy ra ở Úc có gây ra thiệt hại về người nhiều như Mùa hè Đen năm 2019-2020, vốn đã phá hủy hàng ngàn ngôi nhà, giết chết hàng chục người và buộc hàng trăm người khác phải sơ tán khỏi các bãi biển bị bao vây bởi lửa? Chưa kể đến việc khói dày đặc bao phủ Sydney khiến các phà không thể di chuyển trong cảng và chuông báo cháy trong các tòa nhà văn phòng thường xuyên bị kích hoạt bởi khói mù mịt.

Ngay cả trong một đợt El Niño yếu cách đây vài năm, lũ lụt đã khiến nửa triệu người phải di dời chỉ riêng ở một bang của Brazil, vậy một đợt El Niño mạnh hơn sẽ mang đến điều gì? Liệu sự thích nghi và điều chỉnh có nghĩa là nắng nóng cực đoan - ở Hoa Kỳ và các nơi khác, sẽ ít gây chết người hơn so với những năm gần đây?

Nó cũng sẽ cung cấp một số phép thử khác. Phép thử đầu tiên liên quan đến khoa học về sự nóng lên toàn cầu - những cuộc tranh luận kéo dài về tốc độ gia tăng nhiệt độ đang tăng nhanh đến mức nào và tại sao. Trong thập kỷ qua, một nhóm các nhà hoạt động xã hội nổi tiếng do Tiến sĩ James Hansen dẫn đầu đã công bố một loạt bài báo và bình luận cho rằng cộng đồng khoa học đã đánh giá thấp đáng kể tốc độ nóng lên toàn cầu. Và thực tế là chúng ta đang hướng tới sự nóng lên tồi tệ hơn nhiều trong những thập kỷ tới so với hầu hết mọi người nhận thức được. TS. Hansen cho rằng hiện tượng El Niño này sẽ cung cấp một phép thử rõ ràng cho luận điểm này. Ông dự đoán, trong một hoặc hai năm tới, chúng ta sẽ biết chắc chắn.

Một thử thách khác liên quan đến phản ứng và dư luận của công chúng. Một thập kỷ trước, quan điểm phổ biến trong số những người tập trung nhất vào biến đổi khí hậu là thời tiết cực đoan hơn và các thảm họa khí hậu dây chuyền sẽ chắc chắn làm gia tăng mối quan ngại của công chúng và cùng với đó, lý tưởng nhất là nhu cầu hành động tập thể. Ngày nay, khi những đám cháy chưa từng có đang tàn phá các khu rừng phía Nam bị tàn phá bởi cơn bão Helene, một quan điểm phổ biến mới đang chiếm ưu thế - rằng công chúng đã không còn lo lắng về khí hậu và hiện đang bị ám ảnh bởi những nỗi sợ hãi liên tiếp như COVID-19, trí tuệ nhân tạo, điện thoại thông minh, tỷ lệ sinh và bất bình đẳng thu nhập…