Theo TS.BS Kim Oanh, nếu không nhìn nhận đúng bản chất, có thể dẫn tới việc sử dụng thuốc thiếu cơ sở chuyên môn, làm giảm hiệu quả và tiềm ẩn rủi ro cho người sử dụng.

Theo TS.BS Kim Oanh, thuốc Nam và thuốc Bắc khác nhau chủ yếu ở nguồn gốc dược liệu, hệ thống bài thuốc.

Thuốc Nam là những vị thuốc có nguồn gốc từ cây, con, khoáng vật bản địa, gắn với kinh nghiệm chữa bệnh của người Việt qua nhiều thế hệ. Trong khi đó, thuốc Bắc là cách gọi dân gian đối với các vị thuốc thuộc hệ thống y học cổ truyền Trung Quốc (nhiều vị trước đây được nhập từ Trung Quốc hoặc sử dụng theo các bài thuốc, sách cổ của y học cổ truyền Trung Quốc).

Hiện nay, nhiều vị thuốc vốn được xếp vào nhóm thuốc Bắc đã được trồng và sản xuất tại Việt Nam. Tuy vậy, trong thực hành chuyên môn, vẫn được gọi là thuốc Bắc do gắn với tên gọi truyền thống và nền tảng lý luận của hệ thống y học cổ truyền.

Cùng với sự nhầm lẫn về tên gọi là quan niệm cho rằng thuốc Bắc chủ yếu dùng để “bồi bổ”, còn thuốc Nam thường được sử dụng để “chữa bệnh”. Theo TS.BS Kim Oanh, cách phân chia này không đúng với thực tế điều trị.

Trong y học cổ truyền, cả thuốc Nam và thuốc Bắc đều có thể được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau như bồi bổ, thanh nhiệt, giải độc, hoạt huyết, khu phong, an thần hoặc hỗ trợ điều trị các bệnh lý cụ thể. Công dụng của thuốc không phụ thuộc vào việc đó là thuốc Nam hay thuốc Bắc, mà phụ thuộc vào từng vị thuốc và cách phối hợp trong bài thuốc.

Thực tế, trong thuốc Nam có nhiều vị được dùng để bồi bổ như đinh lăng, hà thủ ô, sâm bố chính. Ngược lại, trong thuốc Bắc cũng có những vị có tác dụng mạnh, đòi hỏi được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều lượng và có theo dõi chặt chẽ, như hoàng liên, ma hoàng, phụ tử... Nếu dùng sai, các vị này có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Theo TS.BS Kim Oanh, ngay cả khái niệm “bổ” trong y học cổ truyền cũng không nên hiểu đơn thuần là dùng để nâng cao thể trạng. Trong nhiều trường hợp, “bổ” là một phương pháp điều trị và chỉ phù hợp khi được chỉ định đúng với bệnh lý. Nếu dùng không phù hợp, thuốc bổ cũng có thể gây tác động bất lợi.

Theo TS.BS Kim Oanh, một nguyên nhân khác khiến nhiều người hiểu sai về thuốc Nam và thuốc Bắc là thói quen đánh giá dược liệu bằng cảm nhận quen thuộc trong đời sống.

Thuốc Nam thường gắn với hình ảnh cây lá, vườn nhà và những kinh nghiệm dân gian được lưu truyền trong gia đình hoặc cộng đồng. Sự gần gũi đó dễ khiến nhiều người cho rằng đây là nhóm thuốc đơn giản, dễ dùng. Trong khi đó, thuốc Bắc thường gắn với hình ảnh thang thuốc, toa thuốc và cách sử dụng có phần bài bản hơn, nên dễ tạo cảm giác đây là nhóm thuốc có tác động rõ hơn.

Tuy nhiên, theo TS.BS Kim Oanh, cảm nhận mang tính dân gian không thể thay thế cho nguyên tắc chuyên môn. Nếu chỉ nhìn thuốc qua cảm giác quen hay lạ, gần gũi hay cầu kỳ, người dùng rất dễ đi đến những kết luận thiếu chính xác.

Trong thực hành y học cổ truyền hiện nay, việc phối hợp thuốc Nam và thuốc Bắc không phải chuyện hiếm. Theo TS.BS Kim Oanh, đây là lựa chọn chuyên môn nhằm tận dụng ưu điểm của từng nhóm dược liệu trong điều trị.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc người bệnh có thể tự ý phối hợp thuốc theo kinh nghiệm. Việc lựa chọn và kết hợp các vị thuốc phải dựa trên nguyên tắc biện chứng luận trị, tức căn cứ vào nguyên nhân gây bệnh, biểu hiện lâm sàng, mức độ bệnh và thể trạng của từng người.

Để kê đơn đúng, người thực hiện phải nắm rõ tính vị, quy kinh, công năng, liều lượng, tương tác và nguy cơ bất lợi của từng vị thuốc. Nếu phối hợp sai, bài thuốc có thể không đạt hiệu quả như mong muốn, thậm chí gây phản ứng phụ hoặc làm bệnh diễn tiến phức tạp hơn.

Vì vậy, TS.BS Kim Oanh khuyến cáo người dân không nên tự ý trộn, sắc hoặc dùng đồng thời nhiều loại thuốc chỉ vì cho rằng đều là thảo dược hoặc đều thuộc y học cổ truyền. Việc sử dụng thuốc, dù là thuốc Nam hay thuốc Bắc, vẫn cần có chỉ định và theo dõi chuyên môn.

Thông tin do Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh - Cơ sở 3 cung cấp.