Giải Nobel Hòa bình được trao cho Luật sư nhân quyền Navi Pillay

Luật sư Navi Pillay đang tham dự một hội nghị ở Đức, khi biết mình được trao giải Nobel Hòa bình (Ảnh NYTimes)

Luật sư Navi Pillay đang tham dự một hội nghị của các luật sư nhân quyền ở Nuremberg - Đức, khi bà nhận được tin mình được trao giải Nobel Hòa bình (Peace Prize). 

Mặc dù sự nghiệp của bà Navi Pillay trải dài hàng thập kỷ, nhưng quyết định chọn trao giải cho bà trong năm nay của Ủy ban Nobel mang những hàm ý chính trị rõ rệt. Năm ngoái, bà đã dẫn đầu một ủy ban của Liên Hợp Quốc tuyên bố Israel đã phạm tội diệt chủng đối với người Palestine ở Gaza. Mặc dù Ủy ban Nobel không đề cập rõ ràng đến Gaza trong tuyên bố vinh danh bà Pillay, nhưng Chủ tịch Ủy ban - Jorgen Watne Frydnes, đã nói rằng công việc của bà tại ủy ban Liên Hợp Quốc là "một phần quan trọng lý giải tại sao bà nhận được giải thưởng này."

Ủy ban Nobel cho biết bà Pillay - 85 tuổi, đã “đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo các tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại và tội diệt chủng bị truy tố”. Khi còn là quan chức nhân quyền hàng đầu của Liên Hợp Quốc, thẩm phán tại Tòa án Hình sự Quốc tế và trong một tòa án quốc tế điều tra vụ diệt chủng năm 1994 ở Rwanda, bà là “một trong những luật gia quốc tế được kính trọng nhất thời đại”. "Tôi xin dành tặng giải thưởng này cho tất cả các nạn nhân của tội ác quốc tế cũng như những người hành nghề và bảo vệ công lý quốc tế", bà Pillay phát biểu tại một cuộc họp báo ở Đức.

Kết luận được công bố vào tháng 9 năm 2025 của Ủy ban Điều tra Liên Hợp Quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng là một trong những báo cáo toàn diện nhất về hành vi của chính phủ Israel trong cuộc chiến và đã vấp phải sự chỉ trích dữ dội từ phía Israel. Vào tháng 10, bà Pillay đã tuyên bố rằng “các hành động của chính phủ Israel luôn hướng tới một mục tiêu duy nhất, tàn khốc - đó là sự hủy diệt có hệ thống cuộc sống của người Palestine ở Gaza.” Bà Pillay đã mang đến cho cuộc điều tra kiến thức pháp lý sâu rộng về tội diệt chủng. Bà đã có tám năm làm việc tại Tòa án Hình sự Quốc tế về tội diệt chủng năm 1994 ở Rwanda, với tư cách là thẩm phán và sau đó là chủ tịch. Đây là tòa án đầu tiên giải thích định nghĩa về tội diệt chủng được nêu trong Công ước Diệt chủng năm 1948 của Liên Hợp Quốc và là tòa án đầu tiên kết tội bị cáo về tội diệt chủng.

Tháng 6 năm 2024, ủy ban của bà Pillay đã công bố một báo cáo cáo buộc các thành viên của các nhóm vũ trang Palestine phạm tội ác chiến tranh trong cuộc tấn công vào Israel từ ngày 7 tháng 10 năm 2023, mà theo báo cáo có liên quan đến hành vi bạo lực tình dục. Theo chính quyền Israel, các tay súng Hamas đã giết chết khoảng 1.200 người trong vụ tấn công ngày 7 tháng 10 và bắt giữ khoảng 250 người khác làm con tin đưa về Gaza, đây là ngày bạo lực đẫm máu nhất trong lịch sử nước này. Israel đã đáp trả bằng một cuộc chiến tranh tàn khốc ở Gaza, khiến ít nhất 74.000 người thiệt mạng, theo các quan chức y tế địa phương (những người không phân biệt giữa thường dân và chiến binh), và san bằng phần lớn khu vực này.

Một trong những đóng góp của bà Navi Pillay cho luật quốc tế là công trình tiên phong của bà về mức độ nghiêm trọng của bạo lực tình dục trong xung đột. Là một thẩm phán tại Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda, bà đã thúc đẩy việc định nghĩa hành vi hiếp dâm phụ nữ và trẻ em là một hành vi bạo lực thay vì "thiệt hại ngoài dự kiến". Năm 1998, khi tòa án đó tuyên bố một cựu thị trưởng Rwanda phạm tội diệt chủng - đó là lần đầu tiên hành vi hiếp dâm được định nghĩa là một phần của tội diệt chủng. Kể từ đó, bạo lực tình dục đã được đưa vào luật quốc tế như một tội ác chiến tranh tiềm tàng, một tội ác chống lại loài người hoặc một hành vi diệt chủng.

Cuộc đời của Navi Pillay là một hành trình từ cuộc sống nghèo khó dưới chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi đến việc trở thành một luật sư nhân quyền nổi tiếng. Bà Pillay là người gốc Ấn Độ - người Tamil, sinh năm 1941 tại Durban, một thành phố trên bờ biển phía đông của Nam Phi. Cha bà là một tài xế xe bus có bảy người con.

Năm 1995, bà Pillay được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bầu chọn làm thẩm phán tại Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda - Tòa án này được thành lập để truy tố những người chịu trách nhiệm về vụ thảm sát khoảng 800.000 người vào năm 1994 - phần lớn là người Tutsi, trong một cuộc thảm sát hiện được biết đến với tên gọi diệt chủng Rwanda. Theo Ủy ban Nobel Na Uy, trong thời gian làm việc tại tòa án, bà đã giúp thiết lập một số nguyên tắc pháp lý quan trọng. Bà có ảnh hưởng lớn trong việc xác định rằng hiếp dâm và bạo lực tình dục có thể cấu thành tội diệt chủng, và lần đầu tiên, tòa án đã buộc tội một người kích động phạm tội diệt chủng vì tội truyền bá tuyên truyền, ủy ban cho biết.

Năm 2003, bà được bổ nhiệm làm thẩm phán tại Tòa án Hình sự Quốc tế ở La Hay. Năm 2008, bà trở thành Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, giữ chức vụ này trong sáu năm. Trong nhiệm kỳ của mình, bà đã nỗ lực chống lại bạo lực và phân biệt đối xử, bảo vệ người LGBTQ+. Bà cũng thúc đẩy việc đòi hỏi trách nhiệm giải trình tại các khu vực xung đột, bao gồm cả Syria và các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Năm 2013, bà Pillay đã đến Sri Lanka để điều tra các vụ vi phạm nhân quyền sau cuộc nội chiến kéo dài 26 năm của nước này. Một cơ chế chính thức để điều tra các tội ác như vậy đã được thiết lập trong nhiệm kỳ của bà. Năm ngoái, một ủy ban của Liên Hợp Quốc do bà Pillay đứng đầu đã kết luận rằng Israel đã phạm tội diệt chủng đối với người Palestine ở Gaza - một kết luận mà chính phủ Israel đã bác bỏ. Bà Pillay hiện đang giữ vai trò thẩm phán trong một vụ kiện tại Tòa án Công lý Quốc tế, trong đó Myanmar bị cáo buộc tội diệt chủng vì cuộc thanh trừng đẫm máu người Hồi giáo Rohingya. Quốc gia này đã buộc hàng trăm nghìn người phải bỏ chạy trong một chiến dịch hãm hiếp, đốt phá và giết người. Myanmar luôn phủ nhận các cáo buộc thanh lọc sắc tộc và diệt chủng.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, António Guterres, đã chúc mừng bà Pillay và ca ngợi bà là “người bảo vệ luật pháp quốc tế và nhân quyền, đồng thời là tiếng nói kiên định, độc lập vì công lý giữa những vụ án pháp lý quốc tế mang tính lịch sử nhất thời đại”. Trong một tuyên bố, ông Guterres cho biết bà Pillay, người từng giữ chức vụ lãnh đạo cao nhất về nhân quyền của Liên Hợp Quốc, đã chứng minh rằng luật pháp phải luôn được ưu tiên và bảo vệ nhân quyền là biện pháp bảo vệ chắc chắn nhất chống lại sự bất công. Ông Guterres phát biểu: “Giải thưởng ngày hôm nay là sự tôn vinh dành cho tất cả những người đang nỗ lực duy trì và bảo vệ luật pháp quốc tế, pháp quyền và nhân quyền, cũng như đảm bảo hòa bình, công lý và phẩm giá con người”.

 

Doanh nghiệp tư nhân không đứng ngoài cuộc

Người đàn ông đang thay đổi ngành “ghép tạng” đã từng phải chờ được ghép tạng

1.001 giải đáp về trí tuệ nhân tạo & những nguy cơ

Ung thư đang gia tăng nhanh hơn ở người trẻ