Empty

Lần đầu tiên bị ngừng tim và suýt chết của bác sĩ Robert Montgomery là vào năm 2010, khi ông đang leo núi ở Patagonia (Argentina). Gió thổi tuyết vào mặt khi ông cảm thấy nhịp đập của trái tim đang nhanh quá mức, rồi ông ngã úp mặt xuống tuyết – nhịp tim ngừng lại. Vài giây sau, một thiết bị y tế được cấy ghép trong ngực ông hoạt động và truyền một cú sốc điện giúp khôi phục nhịp tim và cứu sống anh ấy. Lúc đó, bác sĩ Montgomery 50 tuổi và đã hồi phục nhanh chóng. Nhưng rõ ràng là ông cần một trái tim mới: Trái tim bẩm sinh của ông đang suy yếu. Thế nhưng, cơ hội được ghép tim của ông rất mong manh.

Empty

Bác sĩ Montgomery biết điều này vì bản thân ông cũng là một bác sĩ phẫu thuật cấy ghép. Vào thời điểm chuyến đi Argentina, BS. Montgomery đang lãnh đạo một trong những trung tâm cấy ghép nội tạng hàng đầu tại Johns Hopkins Medicine (BV Johns Hopkins – Hoa Kỳ). Ông đã phát triển các phương pháp cấy ghép thận tiên tiến được áp dụng trên toàn thế giới, và sau đó ông đóng vai trò hàng đầu trong việc sử dụng nội tạng từ lợn biến đổi gene. Đối với ông, cấy ghép nội tạng là một trong những phương pháp điều trị y tế hiệu quả nhất từng được phát minh, sức mạnh thay đổi cuộc sống của chúng chỉ bị hạn chế bởi sự khan hiếm nguồn nội tạng. Nhưng dường như khả năng ông ấy chết trước khi có thể tự mình được ghép tim ngày càng cao. Mặc dù đã suýt chết trên núi, ông ấy vẫn chưa đủ ốm để được đưa vào danh sách chờ ghép tim.

Empty

Bác sĩ Montgomery dường như sinh ra để trở thành bác sĩ. Nhưng khi còn nhỏ, ông lại muốn trở thành bác sĩ thú y. Chỉ đến khi 14 tuổi - cha ông bắt đầu có các triệu chứng của bệnh giãn cơ tim, ông mới suy nghĩ lại. Căn bệnh hiếm gặp này khiến các buồng tim bị giãn nở và phình to, có thể dẫn đến suy tim, nhịp tim bất thường hoặc rối loạn nhịp tim, ngừng tim và đột tử. Cha của ông - Lawrence Montgomery, ngày càng suy yếu do bị tổn thương não sau khi ngừng tim. Bác sĩ tim mạch nói rằng ghép tim - một phương pháp mới vào thời điểm đó, là một lựa chọn, dù nó cũng không hiệu quả. “Khi đó tôi đã nghĩ: Tại sao nó lại không hiệu quả, và nếu đó là giải pháp cuối cùng, tại sao họ không tìm ra cách giải quyết?” – BS. Montgomery nhớ lại.

Empty

Năm 1976, khi ông Lawrence qua đời, BS. Montgomery - khi đó 16 tuổi, đã quyết định trở thành bác sĩ. Mười một năm sau, khi anh vừa bắt đầu chương trình nội trú phẫu thuật danh giá tại Bệnh viện Johns Hopkins, anh nhận được cuộc điện thoại rằng, anh trai anh - 35 tuổi, đã đột ngột qua đời sáng hôm đó khi đang trượt ván nước. Các nhà bệnh lý học phát hiện ra rằng anh trai BS. Montgomery cũng mắc chứng giãn cơ tim, có khả năng do đột biến gene gây ra. Và BS. Montgomery được thăm khám và biết rằng anh cũng mắc chứng bệnh này. Thông tin nay như một mối đe dọa với sự nghiệp của BS. Montgomery, bởi quá trình đào tạo bác sĩ phẫu thuật cấy ghép rất gian khổ, và một cơn ngừng tim hoặc ngất xỉu có thể gây nguy hiểm cho bệnh nhân. Tuy nhiên, ông vẫn quyết tâm theo nghề.

Khi thuốc không còn hiệu quả trong việc kiểm soát chứng rối loạn nhịp tim, BS. Montgomery đã lựa chọn một thiết bị y tế mới gọi là máy khử rung tim cấy ghép (ICD), có thể gây sốc tim để đưa nhịp tim trở lại bình thường. Sau khi cấy ghép thiết bị, BS. Montgomery và người vợ lúc bấy giờ đã chuyển đến Oxford, Anh, để ông theo học ngành miễn dịch học. Ông quyết định theo đuổi bằng tiến sĩ, phòng trường hợp nghề phẫu thuật không thành công.

Empty

Vào một buổi tối ở Oxford, BS. Montgomery bắt gặp một vụ tai nạn xe hơi, có một đứa trẻ bị mắc kẹt trong chiếc xe bị lật. Ông đã bò qua cửa sổ xe và đưa đứa bé ra ngoài, nhưng ông cảm thấy tim mình đập thình thịch. Thiết bị cấy ghép đã giật điện ông ba lần với lực mạnh như búa tạ. Đó là một thời điểm quan trọng, khi ông nhận ra rằng mình không thể làm bác sĩ phẫu thuật nếu thiết bị cấy ghép dễ dàng bị kích hoạt như vậy. “Tôi phải hoàn toàn loại bỏ cảm xúc chiến đấu hay bỏ chạy, adrenaline và tất cả những thứ gây ra rối loạn nhịp tim, nếu không tôi sẽ không bao giờ có thể trở thành người mà tôi muốn trở thành,” - BS. Montgomery chia sẻ. Và trong những năm tiếp theo, ông tự rèn luyện để kiểm soát các phản ứng sinh lý của mình trước căng thẳng.

Năm 1992, BS. Montgomery trở lại Johns Hopkins bởi ông muốn chuyên về phẫu thuật ghép tạng. Chính căn bệnh của ông là động lực to lớn thúc đẩy ông.

Empty

Vào đầu những năm 1990, số ca ghép tim rất ít nên việc trở thành một bác sĩ phẫu thuật ghép tim toàn thời gian là điều không thể. Bác sĩ Montgomery đã ghép gan, tuyến tụy và thận, nhưng ông tập trung vào thận, cơ quan được ghép phổ biến nhất. Tại Bệnh viện Johns Hopkins, ông đã giúp phát triển một kỹ thuật phẫu thuật xâm lấn tối thiểu để lấy thận từ những người hiến tặng khỏe mạnh, với hy vọng điều này sẽ khuyến khích nhiều người hơn hiến thận. Và điều đó đã thành hiện thực, trẻ em cần ghép thận là những người đầu tiên được hưởng lợi. Trong vài năm tiếp theo, "chúng tôi đã ghép thận cho tất cả trẻ em trong danh sách chờ ghép thận nhi khoa của chúng tôi," bác sĩ Montgomery cho biết.

Năm 2001, nhận thấy mình có thể tăng số lượng bệnh nhân được ghép tạng nếu thận được trao đổi giữa các cặp người hiến và người nhận không tương thích, Montgomery đã bắt đầu thực hiện điều đó. Không lâu sau, ông và nhóm của mình đã thực hiện các ca hiến tạng theo kiểu dây chuyền. Một người hiến tạng vị tha hiến thận cho một người lạ, người hiến tạng không tương thích của người lạ này lại hiến thận cho người nhận thứ hai, và cứ thế tiếp diễn. Năm 2010, một chuỗi tám ca ghép tạng đã giúp BS. Montgomery ghi tên vào sách kỷ lục Guinness thế giới vì thực hiện nhiều ca ghép tạng nhất trong một ngày.

Sau đó, ông tiếp tục giúp phát triển một phương pháp mới để giảm thiểu tình trạng thải ghép nội tạng ở những bệnh nhân có nguy cơ cao thất bại trong việc cấy ghép, và ủng hộ một sáng kiến sử dụng thận được thu hồi từ những người hiến tạng nhiễm HIV, cấy ghép chúng cho những bệnh nhân dương tính với HIV thay vì loại bỏ. Sáng kiến này của ông được đề cao và đã cứu giúp được nhiều người bệnh nhiễm HIV cần được ghép tạng.

Năm 2016, BS. Montgomery chuyển tới Langone Health để xây dựng một chương trình ghép tạng “đẳng cấp” cho bệnh viện này. Và rất ít đồng nghiệp và bệnh nhân của BS. Montgomery biết được ông ấy ốm nặng đến mức nào.

Empty

Năm 2017, BS. Montgomery đã cùng hai con trai quay lại Patagonia nhưng ông lại bị ngừng tim lần nữa. Bệnh viện gần nhất cách đó gần một giờ lái xe, và con trai ông đã thực hiện ép tim cho ông ở ghế sau của chiếc Jeep khi họ phóng xe đến đó. Khi tỉnh lại sau cơn hôn mê hơn một tháng sau đó ở New York - nơi ông được đưa đến bằng máy bay, BS. Montgomery phải học lại cách đi bộ, nói chuyện và ăn uống.

Empty

Vài tháng sau, tim ông lại ngừng đập giữa chừng buổi diễn nhạc kịch ở sân khấu Broadway. Anh được cấp cứu ngay tại lối đi. Và vào tháng 9/2018, ông đã ngừng tim 4 lần liên tiếp tại một hội nghị y khoa ở Ý. Một linh mục tại bệnh viện đã làm lễ xức dầu cho ông. Sau những điều đó, với tình trạng sức khỏe đó, tên ông đã được điền vào đầu danh sách chờ ghép tim – một điều mà ông cho là tích cực. “Tôi đã có cơ hội được ghép tạng. Tôi đã bị ám ảnh bởi điều đó.” - BS. Montgomery hài hước nói.

Và ngày 20/9 năm đó, ông được thông báo rằng có một trái tim hiến tặng, tuy nhiên, người hiến tặng chết vì sốc heroin và bị nhiễm viêm gan C. Có lý do để BS. Montgomery lưỡng lự, bởi chương trình ghép tim của bệnh viện còn rất mới - chính BS. Montgomery mới chỉ khởi xướng chương trình này hơn một năm trước đó, và việc ghép tim từ người hiến nhiễm viêm gan C là một điều mới mẻ đến mức nếu được ghép tim, ông sẽ tham gia vào một thử nghiệm lâm sàng. “Nhiều đồng nghiệp của tôi nghĩ tôi điên rồi nhưng tôi tin vào chương trình này và chính tôi đã từng khuyến khích chính bệnh nhân của mình xem xét việc hiến tạng từ người bị viêm gan C, vì bệnh này có thể chữa khỏi bằng thuốc. Vậy tại sao không phải là tôi?” BS. Montgomery chia sẻ.

Empty

Sau ca phẫu thuật kéo dài sáu giờ, BS. Montgomery đã có một trái tim mới. Hầu hết bệnh nhân ghép tim đều rất yếu và chỉ khoảng 30% có thể trở lại làm việc. Nhưng hai ngày sau ca phẫu thuật, BS. Montgomery đã ngồi dậy trên giường, xem xét các hồ sơ bệnh án.

Sau trải nghiệm đó, BS. Montgomery nhận ra rằng tất cả những nỗ lực ông đã bỏ ra để tìm kiếm các cơ quan nội tạng khả thi hơn là không đủ. Sẽ không bao giờ có đủ nội tạng cho những người bị suy nội tạng,” ông nói. Và ông cảm thấy mình cần nhanh hơn nữa, cần táo bạo hơn nữa. Các thí nghiệm đã chứng minh rằng các cơ quan từ lợn biến đổi gene có thể được cấy ghép vào khỉ. Bước tiếp theo là xây dựng luận cứ cho việc cấy ghép lên người. BS. Montgomery quyết định thử nghiệm trước tiên trên một bệnh nhân chết não, điều chưa từng được thực hiện trước đây.

Mùa thu năm 2021, BS. Montgomery tuyên bố rằng lần đầu tiên ông đã cấy ghép thành công thận từ một con lợn biến đổi gene vào người. Các nhà khoa học tại United Therapeutics - công ty sản xuất con lợn này, đã loại bỏ một gene liên quan đến phản ứng đào thải nội tạng. Bệnh nhân chết não là người hiến tạng, và gia đình đã đồng ý cho phép thí nghiệm. Không những quả thận không bị đào thải mà nó còn hoạt động, tạo ra nước tiểu và bài tiết chất thải trong 54 giờ, giới hạn do hội đồng đạo đức bệnh viện đặt ra.

Empty
Empty

Năm 2024, BS. Montgomery đã cấy ghép một quả thận lợn đã được biến đổi gene cho Towana Looney - một phụ nữ 53 tuổi, nhờ đó bà không còn phải chạy thận nhân tạo nữa, bà có đủ năng lượng để đi bộ đường dài quanh New York và lần đầu tiên sau nhiều năm được thưởng thức bữa ăn mà không bị buồn nôn. Bà đã sống với quả thận này hơn bốn tháng.

Năm 2025, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) Hoa Kỳ đã bật đèn xanh cho các thử nghiệm lâm sàng cấy ghép nội tạng lợn cho những bệnh nhân rất nặng, những người không có khả năng nhận được thận bằng bất kỳ cách nào khác. Và BS. Montgomery đang dẫn đầu hai trong số các thử nghiệm đó. Ông ấy từng ngần ngại nói về những thử nghiệm, nhưng kể từ sau ca phẫu thuật, ông ấy đã cởi mở hơn về ca ghép tạng của mình. Ông tin rằng bệnh nhân của mình tin tưởng ông hơn vì điều đó.

Empty

Ở tuổi 66, một ngày của BS. Montgomery rất bận rộn. Các cơ quan được cấy ghép thường không tồn tại suốt đời, và ông biết điều đó. Nhưng trái tim được hiến tặng đã khiến ông cảm thấy "như một người mới", ông nói. “Phần dễ nhất trong toàn bộ quá trình này chính là ca ghép tạng. Tôi cảm thấy khỏe mạnh hơn hẳn so với nhiều năm trước.” - BS. Montgomery chia sẻ.

Kể từ sau ca phẫu thuật, ông đã đi câu cá hồi ở Alaska cùng con trai; đi du lịch đến châu Phi cùng vợ để chúc mừng bà nghỉ hưu; và hỗ trợ các bác sĩ phẫu thuật ghép thận ở Ukraine. Mỗi sáng, để bảo vệ trái tim mới của mình, ông đi bộ khoảng 4km đến nơi làm việc. Và ông thường rời khỏi nhà trước 6 giờ sáng để kịp giờ thăm khám bệnh nhân.

Empty
Empty
Mời quý vị độc giả đọc tin hàng ngày về chủ đề sức khỏe tại suckhoecong.vn trong chuyên mục Bạn đọc viết