Vì sao bạn bị chóng mặt khi đứng dậy?

Đứng dậy bị choáng váng, chóng mặt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân

Tại sao bạn cảm thấy chóng mặt sau khi đứng dậy?

Tiến sĩ Chirag D, bác sĩ tư vấn chuyên khoa tim mạch can thiệp tại Bệnh viện Aster Whitefield (Ấn Độ) cho biết: “Cảm giác choáng váng trong vài giây sau khi đứng dậy rất phổ biến và thường vô hại. Điều này xảy ra vì cơ thể cần một chút thời gian để điều chỉnh lại lưu lượng máu. Nhưng khi tình trạng này xảy ra thường xuyên, nghiêm trọng hoặc đi kèm với các triệu chứng khác, điều này có thể liên quan đến tim hoặc cơ chế điều hòa huyết áp”.

Khi đứng lên, trọng lực khiến một phần máu dồn xuống chân. Để duy trì lượng máu cung cấp cho não, cơ thể sẽ nhanh chóng co mạch máu và tăng nhẹ nhịp tim. Nếu phản ứng này diễn ra chậm hoặc không đủ hiệu quả, huyết áp có thể giảm trong thời gian ngắn, gây chóng mặt hoặc choáng váng. Tình trạng này được gọi là hạ huyết áp tư thế đứng, tức huyết áp giảm khi thay đổi tư thế.

Một bài tổng quan năm 2022 đăng trên Tạp chí The Lancet Neurology cho biết, hạ huyết áp tư thế đứng có thể biểu hiện dưới nhiều dạng, như huyết áp giảm đột ngột, phục hồi chậm hoặc giảm từ từ. Các triệu chứng có thể bao gồm chóng mặt, thay đổi thị lực, ngất xỉu hoặc té ngã không rõ nguyên nhân.

“Thủ phạm” gây chóng mặt khi đứng dậy

Không phải mọi trường hợp chóng mặt khi đứng dậy đều liên quan đến bệnh tim. Một số yếu tố trong sinh hoạt hàng ngày có thể làm giảm lưu lượng máu tạm thời, hoặc khiến cơ thể khó thích nghi khi thay đổi tư thế. Theo Tiến sĩ Chirag D, bác sĩ tư vấn chuyên khoa tim mạch can thiệp tại Bệnh viện Aster Whitefield (Ấn Độ), những nguyên nhân phổ biến không liên quan trực tiếp đến bệnh tim bao gồm:

- Mất nước: Làm giảm thể tích máu trong cơ thể.

- Đứng dậy quá nhanh: Đặc biệt sau khi vừa nằm xuống trong thời gian dài.

- Bỏ bữa: Có thể khiến lượng đường trong máu giảm, gây mệt mỏi và suy nhược.

- Thời tiết nóng hoặc tắm nước nóng: Làm giãn mạch máu, có thể khiến huyết áp giảm.

- Uống rượu: Có thể ảnh hưởng đến huyết áp.

- Thiếu máu: Nồng độ hemoglobin thấp làm giảm khả năng vận chuyển oxy đến các cơ quan, bao gồm não.

- Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc huyết áp, thuốc lợi tiểu và thuốc chống trầm cảm có thể gây hạ huyết áp.

- Nằm nghỉ trong thời gian dài: Có thể tạm thời làm giảm khả năng điều chỉnh của cơ thể khi đứng dậy.

Khi nào chóng mặt có thể liên quan đến bệnh tim?

Khi đứng lên, tim cần duy trì hoặc tăng lượng máu bơm ra để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Nếu tim không thực hiện được chức năng này một cách hiệu quả, lượng máu lên não có thể tạm thời giảm, gây chóng mặt. Tình trạng này có thể xảy ra ở người mắc một số bệnh lý tim mạch, bao gồm rối loạn nhịp tim, bệnh van tim hoặc các bệnh ảnh hưởng đến cơ tim.

Theo Tiến sĩ Chirag D, những nguyên nhân liên quan đến tim có thể bao gồm:

- Rối loạn nhịp tim: Tim đập quá nhanh, quá chậm hoặc không đều.

- Bệnh van tim: Chẳng hạn như hẹp van động mạch chủ, khiến dòng máu từ tim bị cản trở.

- Suy tim: Tim không thể bơm đủ máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.

- Bệnh cơ tim: Cơ tim bị suy yếu hoặc dày lên, ảnh hưởng đến khả năng bơm máu.

- Rối loạn hệ thần kinh tự chủ: Ảnh hưởng đến khả năng điều hòa nhịp tim và sự co giãn của mạch máu.

- Tác dụng của thuốc tim mạch: Một số loại thuốc có thể khiến huyết áp giảm quá mức, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Những triệu chứng nào cần đặc biệt lưu ý?

Cảm giác choáng váng thoáng qua và nhanh chóng biến mất thường ít đáng lo ngại hơn. Ngược lại, nếu chóng mặt đi kèm các triệu chứng bất thường khác, bạn cần chú ý và cân nhắc đi khám sớm.

Tiến sĩ Chirag D khuyên bạn nên đến gặp bác sĩ nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

- Đau ngực, tức ngực hoặc cảm giác khó chịu ở ngực.

- Tim đập nhanh, đập mạnh hoặc không đều.

- Khó thở, đặc biệt khi vận động nhẹ hoặc nằm xuống.

- Ngất xỉu.

- Chóng mặt khi tập thể dục.

- Sưng chân hoặc mắt cá chân.

- Tiền sử gia đình có người đột tử do tim hoặc mắc rối loạn nhịp tim nghiêm trọng.

Những xét nghiệm nào giúp tìm ra nguyên nhân?

Nếu tình trạng chóng mặt tái diễn, bác sĩ có thể đo huyết áp khi bạn nằm và tiếp tục đo sau khi bạn đứng dậy để đánh giá sự thay đổi huyết áp theo tư thế. Tùy thuộc vào triệu chứng và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm sau:

 

Vì sao người mắc bệnh tim dễ chóng mặt khi đứng lâu?

Người huyết áp thấp nên tập luyện thế nào để tránh chóng mặt?

Chóng mặt, kiệt sức khi nắng nóng phải làm sao?

Chóng mặt khi vừa đứng dậy có thể cảnh báo bệnh tim

- Điện tâm đồ (ECG): Ghi lại hoạt động điện của tim để phát hiện những bất thường về nhịp tim.

- Siêu âm tim: Đánh giá chức năng bơm máu và hoạt động của các van tim.

- Theo dõi Holter: Ghi lại nhịp tim liên tục trong 24 - 48 giờ hoặc lâu hơn, tùy chỉ định.

- Xét nghiệm máu: Kiểm tra tình trạng thiếu máu, lượng đường trong máu và các bất thường về chất điện giải.

Làm thế nào để hạn chế tình trạng chóng mặt khi đứng dậy?

Nếu triệu chứng không nghiêm trọng và không liên quan đến bệnh lý tiềm ẩn cần điều trị, một số thay đổi trong sinh hoạt có thể giúp hạn chế tình trạng chóng mặt.

Tiến sĩ Chirag D khuyến nghị:

- Thay đổi tư thế từ từ: Không đứng bật dậy ngay sau khi nằm hoặc ngồi.

- Ngồi ở mép giường khoảng 1 phút trước khi đứng lên.

- Uống đủ nước trong ngày để hạn chế mất nước.

- Tránh đứng yên quá lâu.

- Tránh tắm nước quá nóng nếu nhiệt độ cao khiến triệu chứng xuất hiện.

- Hạn chế uống rượu.

- Ăn uống đều đặn, tránh bỏ bữa.

- Nếu chóng mặt xuất hiện sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới, hãy trao đổi với bác sĩ và không tự ý ngừng thuốc.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám nếu tình trạng chóng mặt xảy ra thường xuyên, ngày càng nghiêm trọng hoặc kéo dài. Đặc biệt, cần lưu ý khi chóng mặt không thuyên giảm sau khi ngồi hoặc nằm nghỉ, kèm theo cảm giác choáng ngất. Ngoài ra, nếu chóng mặt xuất hiện sau khi bắt đầu dùng thuốc mới hoặc thay đổi liều lượng thuốc đang sử dụng, bạn cũng nên trao đổi với bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn phù hợp.

Lưu ý, nếu chóng mặt đi kèm đau ngực, khó thở nghiêm trọng, tim đập nhanh hoặc không đều, hay ngất xỉu, bạn cần được đánh giá y tế khẩn cấp.