Sơn La: Cải thiện sinh kế thông qua nông nghiệp và cải thiện dinh dưỡng

Hội thảo chia sẻ và nhân rộng kết quả, bài học kinh nghiệm từ mô hình dự án JMOFA diễn ra vào sáng ngày 24/9/2026 - Ảnh: Vi Bùi/Sức khoẻ+

Dự án áp dụng cách tiếp cận đa ngành, nhằm cải thiện sinh kế cho các hộ gia đình dân tộc thiểu số thông qua 2 trụ cột chính là phát triển sản xuất nông nghiệp và cải thiện dinh dưỡng cho bà mẹ, trẻ em.

Các can thiệp tập trung vào hỗ trợ hộ gia đình và nhóm sản xuất nâng cao năng lực sản xuất, đa dạng hóa nguồn thực phẩm và tăng cường liên kết thị trường; Cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ, kiến thức và thực hành dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, bà mẹ nuôi con nhỏ và trẻ em; Đồng thời lồng ghép thúc đẩy bình đẳng giới, cải thiện hạ tầng giao thông nông thôn và tăng cường sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan.

Qua đó, dự án hướng tới giải quyết đồng thời các yếu tố liên quan đến nghèo đói, mất an ninh lương thực và suy dinh dưỡng, góp phần tạo nền tảng cho những thay đổi bền vững trong cộng đồng.

Sau 3 năm triển khai, dự án đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong sinh kế, an ninh lương thực và dinh dưỡng của các hộ gia đình dân tộc thiểu số. Một vài thay đổi cụ thể có thể kể tới như:

- Giá trị kinh tế từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp ước tính tăng 67,8%, từ 4,01 triệu đồng lên 6,73 triệu đồng/hộ/6 tháng.

- Tỷ lệ hộ chăn nuôi gia cầm tăng từ 67,4% lên 98,5% và tỷ lệ hộ sản xuất rau tăng từ 19,8% lên 72,5%.

- Khả năng tiếp cận thực phẩm đa dạng của trẻ em được cải thiện rõ rệt, với tỷ lệ trẻ từ 6 - 23 tháng tuổi được ăn từ ít nhất 4 nhóm thực phẩm, tăng từ 33,7% lên 82,5%,

- Tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ dưới 2 tuổi giảm từ 35,6% xuống khoảng 18,7%.

- Dự án cũng góp phần nâng cao kiến thức, kỹ năng và vai trò của người phụ nữ trong gia đình. Theo đó, 80,6% hộ gia đình cho biết vợ chồng đã cùng thảo luận về chi tiêu, sản xuất nông nghiệp, cũng như trong việc chăm sóc trẻ.

- Đáng chú ý, 94,5% số hộ được khảo sát cho biết sẽ tiếp tục duy trì ít nhất một phần các hoạt động sinh kế được hỗ trợ sau khi dự án kết thúc.

Phát biểu tại hội thảo, ông Vương Đình Giáp, Giám đốc Chương trình, Save the Children Việt Nam nhấn mạnh: “Dự án cho thấy hiệu quả của cách tiếp cận đa ngành trong việc cải thiện sinh kế và dinh dưỡng cho cộng đồng dân tộc thiểu số. Khi sinh kế của gia đình được cải thiện, nguồn thực phẩm đa dạng hơn và cha mẹ có kiến thức, thực hành chăm sóc dinh dưỡng tốt hơn, trẻ em chính là những người được hưởng lợi lâu dài. Những kết quả và bài học kinh nghiệm thu được từ Sơn La không chỉ có ý nghĩa đối với địa phương, mà còn cung cấp các bằng chứng thực tiễn quan trọng cho việc xây dựng và nhân rộng các mô hình phù hợp trong khuôn khổ các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”.

Một nội dung quan trọng của hội thảo là phần chia sẻ của một số hộ hưởng lợi và đại diện cộng đồng tại các xã dự án. Những câu chuyện thực tế từ địa phương cho thấy tác động tích cực của cách tiếp cận lồng ghép giữa nông nghiệp và dinh dưỡng đối với đời sống của người dân, đặc biệt là các hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa.

 

7 thực phẩm chống viêm của chuyên gia dinh dưỡng Nhật

Podcast: Vì sao phụ nữ mang thai dễ thiếu máu?

Theo chia sẻ của chị Mùa Thị Dua, nhân viên y tế bản Háng Cao, xã Tà Xùa: “Trước đây bữa ăn của trẻ nhỏ thường chỉ có cơm và rau, thậm chí có gia đình chỉ để con ăn cơm với muối, ít khi ăn cơm cùng rau và thịt, cá hay trứng. Với quan niệm để trẻ phát triển tự nhiên, chỉ cần ăn no chứ không quan tâm nhiều tới chất lượng dinh dưỡng của bữa ăn, tỷ lệ trẻ bị suy dinh dưỡng khá cao”.

Tuy nhiên, sau dự án kéo dài 3 năm, người dân đã được trang bị kiến thức chăm sóc bà mẹ và trẻ em. phụ nữ mang thai đã được đi khám thai tại các trạm y tế xã di động. Trẻ sơ sinh được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời. Trẻ lớn hơn đã được cha mẹ, ông bà cho ăn đủ 4 nhóm thực phẩm để đảm bảo dinh dưỡng. Ngoài ra, trẻ cũng được cân, đo kịp thời để phát hiện sớm suy dinh dưỡng.

PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện dinh dưỡng cho biết, theo số liệu mới nhất của Viện Dinh dưỡng, cả nước vẫn còn 10 tỉnh có tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi trên 20%. Trong đó, Sơn La ở mức 25%, trong khi Cao Bằng và Tuyên Quang thuộc nhóm cao nhất, khoảng từ 27 - 28%. Đây là tỷ lệ trung bình của toàn tỉnh, song tại một số xã vùng, kết quả cân đo trẻ cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi có nơi lên tới 50 - 60%.

Về thực hành nuôi dưỡng trẻ nhỏ, tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ tại các tỉnh miền núi tương đối tốt so với mặt bằng chung. Tuy nhiên, thực hành ăn bổ sung đúng cách vẫn còn thấp, đặc biệt tại các khu vực có tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi cao.

Kết quả đánh giá tại 5 xã triển khai dự án cho thấy sự cải thiện rõ rệt về thực hành chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ. Tỷ lệ trẻ được ăn đa dạng tối thiểu tăng từ khoảng 36% lên gần 80%. "Đây là một thay đổi quan trọng, bởi thực hành dinh dưỡng của gia đình là một trong những yếu tố có ý nghĩa đối với việc cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng lâu dài ở trẻ em", PGS.TS Trương Tuyết Mai nhấn mạnh.

Trong thời gian tới, các bên liên quan vẫn sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước, các tổ chức phát triển và chính quyền địa phương nhằm tiếp tục duy trì, mở rộng và nhân rộng các mô hình đã được kiểm chứng hiệu quả, góp phần cải thiện sinh kế, dinh dưỡng và chất lượng cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số tại Sơn La, cũng như tại các địa phương có điều kiện tương đồng.

 

Dự án JMOFA được tài trợ bởi Bộ Ngoại giao Nhật Bản, thông qua Save the Children Nhật Bản và do Save the Children Việt Nam phối hợp với các đối tác địa phương triển khai trong giai đoạn từ năm 2023 - 2026, tại 5 xã Tà Xùa, Xím Vàn, Pắc Ngà, Sốp Cộp, Púng Bánh, tỉnh Sơn La.