Các vấn đề về y, dược học cổ truyền tại Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 (WHA79) do Trung tâm Y học cổ truyền Toàn cầu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tổ chức, nội dung tập trung vào tăng cường cơ sở bằng chứng cho y học cổ truyền; hỗ trợ việc điều chỉnh y học cổ truyền để sử dụng an toàn và hiệu quả; tích hợp y học cổ truyền vào chăm sóc sức khỏe ban đầu; và tăng cường hợp tác giữa các lĩnh vực.

Trong bài phát biểu, bà đã giải thích cách WHO hỗ trợ các quốc gia trong việc tăng cường tính chặt chẽ khoa học và cơ sở bằng chứng cho y học cổ truyền, đồng thời tôn trọng cách tiếp cận toàn diện và lấy con người làm trung tâm của các hệ thống y học cổ truyền.

"Mục tiêu cuối cùng không chỉ đơn thuần là bảo tồn y học cổ truyền mà còn là phát huy một cách có trách nhiệm những đóng góp của nó vào sức khỏe và hạnh phúc tốt hơn cho các thế hệ tương lai, đồng thời tận dụng các công nghệ mới", Tiến sĩ Sylvie Briand cho biết.

Đồng tình với quan điểm này Tiến sĩ Shyama Kuruvilla – Quyền Giám đốc Trung tâm Y học cổ truyền toàn cầu của WHO, cho rằng, "Với 90% các quốc gia báo cáo rằng 40-90% dân số của họ sử dụng y học cổ truyền, đây không phải là một lĩnh vực nhỏ hẹp. Trên thực tế, có thể nói đây là hệ thống chăm sóc sức khỏe chiếm ưu thế trên thế giới, xét về khía cạnh tiếp cận ban đầu hoặc sự lựa chọn ưu tiên." Tuy nhiên, bất chấp nhu cầu rất lớn, Tiến sĩ Kuruvilla lưu ý rằng, có chưa đến 1% kinh phí nghiên cứu y tế toàn cầu được dành cho y học cổ truyền.

Tại các buổi thảo luận của WHA79, các nhà nghiên cứu cũng nói về sự ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc định hình lại sức khỏe toàn cầu, bao gồm cả y học cổ truyền. Điều này đẩy mạnh yêu cầu xây dựng các hệ thống dữ liệu và quản trị dữ liệu y học cổ truyền đủ mạnh, cũng như việc khai thác tiềm năng dữ liệu và giảm thiểu rủi ro của AI đối với sức khỏe cộng đồng. TS. Kuruvilla đã nhấn mạnh tác động mang tính chuyển đổi của AI đối với y học cổ truyền liên quan đến các mục tiêu của Chiến lược Toàn cầu, và kêu gọi tất cả các bên liên quan tăng cường hợp tác toàn cầu trong bối cảnh bảo vệ và gìn giữ kiến thức truyền thống, đa dạng sinh học và quyền của cộng đồng.

Tại sự kiện "Y học cổ truyền tại điểm giao thoa giữa biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học và phục hồi đất đai" (Traditional Medicine at the Nexus of Climate, Biodiversity, and Land Restoration), y học cổ truyền đã được định vị như một yếu tố thiết yếu để giải quyết cuộc khủng hoảng kép toàn cầu gồm biến đổi khí hậu, mất đa dạng sinh học và suy thoái đất. Các ý kiến thảo luận nhấn mạnh rằng sự ổn định của các hệ sinh thái và đa dạng sinh học nói chung là điều thiết yếu để bảo vệ sức khỏe con người theo nhiều cách khác nhau - từ an ninh lương thực và nước sạch đến bảo vệ khỏi các bệnh truyền nhiễm mới nổi và sức khỏe tinh thần.

Tiến sĩ Cristina Romanelli công nhận vai trò của người bản địa là những người quản lý quan trọng nhất về đa dạng sinh học trên toàn cầu.

Gokul Rajendran - đồng sáng lập Liên minh Y học cổ truyền bản địa Toàn cầu (GITMA), đã mô tả các cây thuốc là "phòng khám của rừng" - nhấn mạnh rằng hiệu quả và sự tồn tại của chúng đang bị đe dọa bởi biến đổi khí hậu và mất đa dạng sinh học. Ông cũng nhấn mạnh rằng việc phục hồi thực sự các hệ sinh thái bền vững đòi hỏi một mạng lưới đa dạng sinh học vô cùng phức tạp, bao gồm cả các cây thuốc.

Các ý kiến đã củng cố vai trò của y học cổ truyền như một nền tảng của các phương pháp tiếp cận Sức khỏe hành tinh và Sức khỏe toàn diện. Các phiên họp cũng đã nâng cao vai trò lãnh đạo của thanh niên trong thúc đẩy và định hình tương lai của y học cổ truyền. Trong đó, kêu gọi tăng cường sự công nhận vai trò then chốt của giới trẻ trong thực tiễn y tế dựa trên văn hóa, hoạch định chính sách và truyền thông, bao gồm cả việc chống lại thông tin sai lệch/thiếu chính xác trên mạng liên quan đến khoa học và thực hành y học cổ truyền. Các ý kiến nhấn mạnh sự cần thiết của việc đưa đào tạo y học cổ truyền vào chương trình đào tạo nghề để hỗ trợ tốt hơn việc hội nhập hệ thống y tế.

Tiến sĩ Briand đã nhấn mạnh: "Y học cổ truyền giống như tất cả các lĩnh vực chăm sóc sức khỏe khác, đòi hỏi nghiên cứu nghiêm túc, quy định phù hợp, đảm bảo chất lượng và đánh giá liên tục. Trong tương lai gần, khi các luồng kiến thức khác nhau về sức khỏe và y học hội tụ, chúng ta có thể sẽ có một tên gọi chung cho cách tiếp cận sức khỏe bao gồm cả y học cổ truyền."

Đây không phải năm đầu tiên Tổ chức Y tế thế giới, Đại hội đồng Y tế thế giới nhắc tới y, dược học cổ truyền. Trung tâm Y học cổ truyền Toàn cầu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) được thành lập từ vài năm trước đã có những động thái tích cực trong việc thúc đấy phát huy vai trò của y, dược học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe và có được nhiều thành tựu.

Đây là phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế ngày 20/5/2026 về công tác y học cổ truyền Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, Việt Nam bước vào giai đoạn mới, yêu cầu nâng cao chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng ngành công nghiệp sinh học, y học cổ truyền Việt Nam đang đứng trước cơ hội phát triển rất lớn.

Tổng Bí thư cho rằng, để tạo được bước chuyển mình mang tính lịch sử cho y học cổ truyền Việt Nam, cần phải có tư duy mới, tầm nhìn mới và cách tiếp cận mới. TBT cho rằng, phát triển y học cổ truyền không phải là quay về phương thức cũ kỹ, thủ công mà phải là kế thừa, phát triển tinh hoa của cha ông, trên nền tảng khoa học công nghệ hiện đại phải trở thành một bộ phận hữu cơ của y học quốc gia, một nguồn lực để phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Nhấn mạnh các định hướng chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu, phải đặt phát triển y học cổ truyền trong tổng thể chiến lược phát triển của đất nước trong giai đoạn mới; phát triển một hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia, nhìn nhận y học cổ truyền trong mối liên hệ với chiến lược phát triển kinh tế sức khỏe và sức mạnh mềm của quốc gia; cần nghiên cứu xây dựng mở rộng một số mô hình thí điểm trung tâm chăm sóc sức khỏe, khu dinh dưỡng, khu dưỡng sinh, làng dược liệu, vùng phát triển dược liệu gắn với giảm nghèo bền vững và du lịch sinh thái...

Tổng Bí thư chỉ rõ, tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang tư duy chăm sóc sức khỏe toàn diện; phát huy mạnh mẽ vai trò của y học cổ truyền trong phòng bệnh, nâng cao thể trạng, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi, điều trị bệnh mãn tính, chăm sóc sức khỏe tinh thần; đưa y học cổ truyền thực sự về với cộng đồng; chuẩn hóa các mô hình chăm sóc sức khỏe không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt ngay tại xã, phường. Chìa khóa để đưa y học cổ truyền về gần dân chính là việc tích hợp các dịch vụ kỹ thuật, bài thuốc cổ truyền chính thống vào các danh mục chi trả toàn diện cho bảo hiểm y tế quốc gia. Khi người dân được bảo hiểm chi trả một cách công bằng, họ sẽ chủ động lựa chọn y học cổ truyền ngay từ cơ sở.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, phải đặc biệt coi trọng đẩy mạnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, bảo hộ sở hữu trí tuệ để chuẩn hóa và số hóa nền y học cổ truyền Việt Nam; khẩn trương số hóa toàn bộ kho tàng, bài thuốc gia truyền, tri thức bản địa quý giá của các dân tộc Việt Nam; xây dựng hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về y học cổ truyền; xây dựng các chương trình nghiên cứu trọng điểm quốc gia về các lĩnh vực dược liệu, những bài thuốc có giá trị cao; phải gắn nghiên cứu với thương mại hóa và thị trường, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, trường đại học với bệnh viện, doanh nghiệp địa phương… Nghiên cứu xây dựng, củng cố một số trung tâm y học cổ truyền mạnh mang tầm quốc gia và khu vực, không chỉ để khám, chữa bệnh mà còn là trung tâm nghiên cứu, đào tạo, bảo tồn, chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm và quảng bá văn hóa y học Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, phải phát triển ngành công nghiệp dược liệu là một ngành kinh tế, đồng bộ theo chuỗi từ giống, vùng trồng tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, bào chế sản phẩm, thương hiệu và thị trường xuất khẩu; cần quy hoạch đồng bộ các vùng trồng dược liệu trọng điểm theo tiêu chuẩn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, cần tích hợp Đông Tây y theo hướng y học chứng thực, hai nền y học không thể đối lập mà phải bổ trợ hoàn hảo cho nhau. Để phát triển đồng bộ hệ sinh thái y dược cổ truyền, nguồn nhân lực chất lượng cao và giữ gìn y đức, Nhà nước giữ vai trò định hướng kiến tạo thể chế và kiểm soát chất lượng; khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để các doanh nghiệp tư nhân, tập đoàn dược phẩm lớn tham gia vào đầu tư nghiên cứu, chế biến sâu và phát triển chuỗi nhà thuốc y học cổ truyền; phải biến các nhà thuốc đông y tư nhân, các phòng chẩn trị của các lương y thành những cánh tay nối dài hiệu quả của mạng lưới y tế công; phải có chính sách đặc thù để phát hiện, tôn vinh, bảo tồn, ứng dụng rộng rãi các bài thuốc gia truyền, các phương pháp điều trị độc đáo đang giữ trong nhân dân, không để những di sản quý báu này bị mai một, thất truyền.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, phải nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên tinh thần vừa kiến tạo, vừa quản lý chặt chẽ, không thể buông lỏng quản lý; phải kiên quyết xử lý nghiêm, không dung thứ các hành vi sai phạm, trục lợi trên sức khỏe nhân dân.

Muốn nâng tầm y học cổ truyền, yếu tố con người là quyết định, phải nâng cao chất lượng tuyển sinh và cải cách chương trình đào tạo y, bác sĩ y học cổ truyền tại các trường đại học Y, Dược lớn. Người thầy thuốc y học cổ truyền phải am tường cả về y lý đông y lẫn các thành tựu cận lâm sàng hiện đại của Tây y, luôn ghi nhớ lời Bác Hồ dạy: “Lương y như từ mẫu”. Đối với Đông y, trước hết là y đạo, không để các hành vi thương mại hóa cực đoan, quảng cáo sai sự thật, chữa bệnh phản khoa học ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân. Đây không chỉ là yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp mà còn là nền tảng để bảo vệ giá trị chân chính của nền y học cổ truyền dân tộc, gìn giữ niềm tin trong dân.

Việc xây dựng thương hiệu quốc gia về y học cổ truyền Việt Nam cần đẩy mạnh, gắn với kinh tế sức khỏe, du lịch chữa lành, xuất khẩu sản phẩm và sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam. Thương hiệu này phải dựa trên ba trụ cột, bản sắc Việt Nam, bằng chứng khoa học về sản phẩm, dịch vụ đạt chuẩn quốc tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, Đảng ủy Bộ Y tế tiếp thu các ý kiến đóng góp để phối hợp với các bộ, ngành liên quan, tham mưu hoàn thiện thể chế; sớm xây dựng và trình ban hành Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Đáp lại lời kêu gọi của Tổng Bí thư Tô Lâm, ngày 29/5/206, Hội nghị Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế (BHYT) lĩnh vực y, dược cổ truyền, Bộ Y tế khẳng định cần đặt y học cổ truyền ở vị trí vốn có, đồng thời thúc đẩy xu hướng kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà khẳng định, y, dược cổ truyền là một bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam, được hình thành, kế thừa và phát triển qua nhiều thế hệ, góp phần chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân. Những năm qua, mạng lưới khám chữa bệnh y học cổ truyền từng bước được củng cố. Hiện nay, cả nước có 5 bệnh viện y học cổ truyền trực thuộc Bộ Y tế và các bộ, ngành; 61 bệnh viện y học cổ truyền tuyến tỉnh và 10 bệnh viện y học cổ truyền tư nhân. Năm 2025, tỷ lệ khám chữa bệnh y học cổ truyền đạt khoảng 3,3% tổng số lượt khám chữa bệnh, tương đương khoảng 7 triệu lượt khám. Chính sách BHYT đối với lĩnh vực y, dược cổ truyền từng bước được hoàn thiện. Danh mục thanh toán BHYT hiện bao gồm 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền;…

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cho biết, thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm phát triển lĩnh vực y, dược cổ truyền, đặc biệt là Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn mới; trong đó yêu cầu phát huy tiềm năng, thế mạnh của y học cổ truyền.

Đồng thời, tăng cường quản lý nhà nước; nâng cao năng lực hệ thống; kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại trong đào tạo, phòng bệnh và khám chữa bệnh; nâng cao chất lượng thuốc cổ truyền, dược liệu và thúc đẩy phổ biến các giá trị y học cổ truyền đến cộng đồng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ Y tế cũng chỉ rõ nhiều tồn tại, hạn chế đang ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của hệ thống khám chữa bệnh BHYT bằng y học cổ truyền. Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, công tác tổ chức khám chữa bệnh BHYT trong lĩnh vực y học cổ truyền tại một số địa phương chưa đồng bộ; năng lực cung ứng dịch vụ giữa các tuyến còn chênh lệch; việc chuyển tuyến, tiếp nhận người bệnh và đăng ký khám chữa bệnh ban đầu chưa thật sự phù hợp với đặc thù của chuyên ngành. Đáng chú ý, tỷ lệ khám chữa bệnh y học cổ truyền tại y tế cơ sở và trạm y tế xã có xu hướng giảm. Tỷ trọng chi cho thuốc y học cổ truyền trong tổng chi thuốc BHYT vẫn còn thấp, năm 2025 chỉ chiếm khoảng 5,42%.

Nguồn nhân lực y dược cổ truyền tại nhiều địa phương chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng và chất lượng. Công tác nghiên cứu khoa học, thử nghiệm lâm sàng, đánh giá hiệu quả điều trị cũng chưa được đầu tư tương xứng. Việc kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại ở một số nơi còn thiếu đồng bộ, chưa phát huy hết tiềm năng của cả hai nền y học.