Sau một đợt cắt giảm nhân sự ở công ty, chị T.L lê bước về nhà, không bật đèn, nằm úp mặt lên gối, không cử động trong suốt một thời gian dài. Không phải bởi vì chị thấy nhẹ nhõm vì thoát khỏi làn sóng sa thải lần này, mà chị tê liệt vì kiệt sức. Chị không phải là người duy nhất rơi vào tình trạng này.

Mệt mỏi, thờ ơ, tuyệt vọng là những dấu hiệu điển hình của tình trạng kiệt sức do nghề nghiệp – một dấu hiệu điển hình ở nhiều người đang rơi vào làn sóng sa thải của năm 2025 vừa qua. Báo cáo khảo sát của Mental Health UK cho thấy, cứ 3 người trưởng thành thì có 1 người rơi vào tình trạng này. Thế nhưng, vẫn còn nhiều quan niệm sai lầm về nó. Theo Tiến sĩ Christina Maslach - giáo sư tâm lý học và là người đầu tiên nghiên cứu hội chứng này vào những năm 1970, “Mọi người đều nghĩ đó là một loại bệnh hoặc tình trạng y tế nào đó. Nhưng thực chất đó là phản ứng với những căng thẳng công việc mạn tính – một phản ứng căng thẳng.”

Cũng theo Tiến sĩ Christina Maslach, có những cách để nhận diện tình trạng căng thẳng này, ví như trả lời một số câu hỏi đúng – sai dưới đây.

Mệt mỏi đến kiệt sức không phải là triệu chứng chính duy nhất của tình trạng kiệt sức. Các nhà nghiên cứu chỉ ra còn 2 triệu chứng khác. Đó là triệu chứng mất nhân cách hay cảm giác xa cách về mặt cảm xúc và hoài nghi. Ở nhân viên y tế, điều đó có thể biểu hiện dưới dạng mệt mỏi do lòng trắc ẩn, dẫn đến giảm sự đồng cảm và tăng tính cáu kỉnh. Đối với những người không làm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, “họ có thể thấy khó quan tâm đến đồng nghiệp và công việc của mình”, dẫn đến cảm giác khó chịu. Dấu hiệu thứ ba là giảm sút năng lực dù là thực tế hay chỉ là cảm nhận. Triệu chứng này khiến người bị kiệt sức cảm thấy làm được ít việc hơn, điều này thường dẫn đến cảm giác xấu hổ hoặc tội lỗi.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) không coi kiệt sức là một tình trạng hoặc bệnh lý về sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, theo WHO, lo âu và trầm cảm có thể là dấu hiệu của kiệt sức, nhưng không phải ai bị kiệt sức cũng cảm thấy tuyệt vọng như người bị trầm cảm, lo âu.

Trong khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại kiệt sức là một “hiện tượng nghề nghiệp” liên quan đến căng thẳng công việc kéo dài và không được quản lý tốt, thì các nhà khoa học hiện đang mở rộng nghiên cứu để bao gồm cả việc chăm sóc cha mẹ, con cái và người thân. Bởi đó là một công việc vô cùng mệt mỏi về mặt cảm xúc, căng thẳng và đòi hỏi thể lực cao, mà phần lớn là không được trả lương.

Nếu làm việc chăm chỉ có thể chữa khỏi chứng kiệt sức, thì rất nhiều người kiệt sức đã được chữa khỏi. Hội chứng này thực chất có thể là dấu hiệu cho thấy bạn đang quá gắn bó với công việc. Những người đam mê công việc của mình sẽ quá mức tận tâm về mặt cảm xúc, điều đó có thể dẫn đến kiệt sức về mặt cảm xúc. Bên cạnh đó, việc yêu thích công việc lại có thể khiến việc phục hồi sau chứng kiệt sức trở nên khó khăn hơn.

Bản thân công việc không phải là nguyên nhân gây ra kiệt sức, mà thường là cách thức quản lý tổ chức và sự hỗ trợ mà mọi người nhận được. Nghiên cứu về nhân viên y tế cho thấy các yếu tố tổ chức đóng vai trò lớn hơn nhiều trong việc gây kiệt sức so với chính bản thân người đó. Chúng bao gồm khối lượng công việc nặng nề, giờ làm việc kéo dài và thiếu sự hỗ trợ cũng như quyền tự quyết trong việc ra quyết định.

Có một quan niệm sai lầm là một kỳ nghỉ ngắn sẽ tạo ra sự khác biệt. Điều những người kiệt sức cần là một khoảng thời gian nghỉ ngơi hợp lý, Thời gian cụ thể phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng kiệt sức. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cho rằng, dù nghỉ ngơi về thể chất quan trọng nhưng cũng không nên khép kín và tránh xa các mối quan hệ xã hội. Kết nối sẽ tạo ra những điều tốt đẹp

Cố gắng sẽ không giúp bạn vượt qua được tình trạng kiệt sức. Nếu bạn tiếp tục làm việc trong tình trạng kiệt sức như vậy thì có thể dẫn đến các vấn đề về đường tiêu hóa, cơ xương khớp và tim mạch. Bác sĩ Aditi Nerurkar, chuyên gia y tế của Đại học Harvard và tác giả cuốn sách “5 lần tái thiết”, đã tự mình trải nghiệm điều này khi bà gặp vấn đề về tim trong quá trình đào tạo y khoa. Bà nói: “Tôi đã nghĩ: 'Căng thẳng không xảy ra với những người như tôi, tôi rất kiên cường.' Giờ đây chúng ta biết rằng điều đó không đúng về mặt khoa học – sự kiên cường, dù có tác dụng bảo vệ, nhưng hoàn toàn không phải là biện pháp phòng ngừa kiệt sức.”

Kiệt sức không phải là lý do một người viện ra để trốn tránh công việc. Có nhiều bằng chứng cho thấy tình trạng kiệt sức ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt là ở những người trưởng thành, có gia đình và đã đang là trụ cột của gia đình đó. Kiệt sức là tập hợp của một loạt các yếu tố bao gồm áp lực công việc ngày càng tăng, sự mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống, việc sử dụng công nghệ giám sát, nhu cầu gia đình… Bên cạnh đó, là những tác động của một thế giới bất ổn về kinh tế và chính trị, bị ám ảnh bởi màn hình...

Bạn có thể gặp phải các tác dụng phụ về thể chất như căng cơ, đau đầu, nhịp tim không đều, tăng huyết áp và nhiều hơn nữa. Đó là bởi vì căng thẳng là một phản ứng sinh học lâu đời được thiết kế để giúp thoát khỏi các tình huống khẩn cấp như chạy trốn khỏi kẻ săn mồi. Vấn đề là khi cơ thể bị đặt dưới áp lực căng thẳng mạn tính, những phản ứng thích nghi này có xu hướng trở nên không thích nghi và gây ra các vấn đề sức khỏe khác.

Một người không nhất thiết phải nghỉ việc khi bị kiệt sức. Một người khi rơi vào tình trạng kiệt sức thường có 3 lựa chọn: nghỉ việc - cải thiện điều kiện làm việc - thích nghi bằng cách ưu tiên sức khỏe của bản thân, hoặc kết hợp hai lựa chọn cuối. Điều đó có thể bao gồm việc thiết lập ranh giới hoặc lên kế hoạch cho thời gian nghỉ ngơi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng ngay cả 10 phút nghỉ ngơi cũng có thể tạo ra sự khác biệt nhỏ đối với não bộ và cơ thể. Nhưng đừng tự trách mình nếu nó không hiệu quả. Hãy thử nghỉ ngơi và cải thiện điều kiện bằng phương thức khác.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy khoảng 75% số người trưởng thành đã và đang trải qua tình trạng kiệt sức. Nhưng điều đó không có nghĩa là tất cả mọi người đều bị nghiêm trọng đến mức cần nghỉ việc nhiều tháng. Kiệt sức thực sự là một tình trạng sức khỏe, ở một số người sẽ là tình trạng nghiêm trọng và đe dọa đến sự tồn tại, trong đó người mắc phải luôn ở tình trạng mệt mỏi nhưng vẫn tiếp tục làm việc hiệu quả , nên đôi khi cái giá phải trả khá tồi tệ. Tuy nhiên, kiệt sức có thể chữa trị được nếu áp dụng đúng cách.

Điều này phụ thuộc vào từng cá thể. Nếu trường hợp kiệt sức của một người liên quan đến giờ làm việc, thì việc giảm giờ làm có thể làm giảm các triệu chứng ban đầu - nhưng không hiệu quả nếu điều đó đi kèm với kỳ vọng rằng vẫn phải làm cùng một lượng công việc. Giảm khối lượng công việc, giảm giờ làm để một người có thể kết nối lại với xã hội và được làm những việc họ thích sẽ giúp giảm bớt tình trạng này.

Cùng một công việc có nghĩa là môi trường làm việc hoàn toàn giống nhau, thì câu trả lời là sai. Mọi người có thể trở lại làm việc bình thường, nhưng cần có những điều chỉnh như điều chỉnh mô tả công việc, tìm kiếm sự hỗ trợ về sức khỏe nghề nghiệp hoặc tăng dần cường độ làm việc. Nếu điều đó không thể thực hiện được, có lẽ đã đến lúc phải nói lời tạm biệt.

Các phương pháp như yoga hay hít thở sâu có thể giúp làm dịu hệ thần kinh bị căng thẳng, nhưng không có bất kỳ tư thế thư giãn nào có thể bù đắp cho một môi trường làm việc độc hại. Ngoài việc loại bỏ các yếu tố gây căng thẳng mạn tính trong công việc, bạn có thể làm một số việc nhỏ khác: bảo vệ giấc ngủ; giảm thiểu thời gian sử dụng màn hình; đưa một số hình thức vận động vào cuộc sống hàng ngày. Những kết nối tích cực giúp mọi người thay đổi quan điểm về môi trường làm việc và cải thiện tình trạng kiệt sức.