Dinh dưỡng là một khái niệm để chỉ hoạt động ăn uống, vận chuyển, hấp thụ dưỡng chất và quá trình bài tiết chất thải của cơ thể. Đồng thời, dinh dưỡng cũng bao gồm các chất dinh dưỡng mà cơ thể con người đưa vào và hấp thụ hàng ngày qua thực phẩm.

Một chế độ dinh dưỡng hợp lý có vai trò cung cấp đầy đủ nhu cầu cho cơ thể trong từng giai đoạn của vòng đời, góp phần tối ưu hóa sự tăng trưởng và phát triển của thai nhi, trẻ nhỏ, đồng thời duy trì và bảo vệ sức khỏe cho người trưởng thành. Ngược lại, chế độ Dinh dưỡng không hợp lý được xem là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu làm gia tăng các bệnh không lây nhiễm liên quan đến Dinh dưỡng như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, thừa cân - béo phì, gout, rối loạn mỡ máu và các bệnh rối loạn chuyển hóa khác.

Trong bối cảnh đời sống được cải thiện, xu hướng ăn theo sở thích, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh ngày càng phổ biến. Điều này đòi hỏi người dân không chỉ quan tâm đến việc ăn no, mà cần hiểu rõ hơn về chất lượng bữa ăn và nhu cầu thực sự của cơ thể.

Chia sẻ tại buổi tọa đàm “Tết này ăn gì” do Tạp chức Sức khỏe+ tổ chức, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng – Giám đốc Trung tâm Tư vấn Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát Béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết trong những năm gần đây, điều kiện kinh tế của người dân đã có nhiều thay đổi tích cực, đời sống được cải thiện rõ rệt. Cùng với đó, các chương trình can thiệp và cải thiện dinh dưỡng cũng có nhiều chuyển biến, góp phần nâng cao tình trạng dinh dưỡng của cộng đồng.

Nhờ những nỗ lực này, theo các cuộc tổng điều tra của Viện Dinh dưỡng, tình trạng suy dinh dưỡng thể nhẹ cân đã giảm đáng kể và được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đó, chúng ta cũng bắt đầu đối mặt với những vấn đề dinh dưỡng mới. Điển hình như tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng, thừa cân béo phì và các bệnh mạn tính không lây liên quan đến dinh dưỡng đang ngày càng gia tăng, đòi hỏi sự quan tâm sớm và kịp thời hơn.

Chính trong bối cảnh đó, khái niệm dinh dưỡng chủ động được đặt ra. Trước đây, khi điều kiện kinh tế còn khó khăn, mục tiêu chính của chúng ta là ăn đủ no. Dinh dưỡng lúc đó mang tính thụ động, nghĩa là chỉ cần đảm bảo đủ năng lượng cho cơ thể. Nhưng hiện nay, khi đời sống đã được cải thiện và hầu như không còn tình trạng thiếu ăn, chúng ta không thể chỉ quan tâm đến việc ăn bao nhiêu, mà còn phải chú ý đến ăn như thế nào, ăn gì và chất lượng thực phẩm ra sao.

Dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng không chỉ trong điều trị mà còn trong dự phòng bệnh. Khi có một chế độ dinh dưỡng hợp lý, chúng ta có thể giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, hạn chế biến chứng nếu đã có bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Nếu trước đây, chúng ta chủ yếu ăn theo thói quen hoặc theo khẩu vị, thì hiện nay, việc ăn uống cần được thực hiện một cách có kế hoạch. Trước đây, nhiều người chỉ chú ý điều trị khi đã mắc bệnh; còn hiện nay, việc chủ động phòng ngừa sớm thông qua dinh dưỡng được xem là yếu tố then chốt.

 “Nói một cách dễ hiểu, trước đây là “ăn no là được”, còn bây giờ là “ăn no rồi thì phải ăn đủ, ăn đúng và ăn tốt”. Chính sự thay đổi trong tư duy đó là cốt lõi của dinh dưỡng chủ động”, bác sĩ Nguyễn Trọng Hưng giải thích.

Dinh dưỡng chủ động không đồng nghĩa với những chế độ ăn kiêng khắt khe, mà là sự lựa chọn có hiểu biết, phù hợp với từng cá nhân. Mỗi người cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và mức độ hoạt động thể lực để xây dựng chế độ ăn hợp lý cho bản thân.

Điều này càng trở nên quan trọng trong các dịp lễ, Tết, khi thói quen ăn uống dễ bị xáo trộn, sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, rượu bia và ít vận động. Nếu không kiểm soát tốt, những thay đổi ngắn hạn này có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

Vì vậy, các bác sĩ và chuyên gia y tế khuyến cáo, dinh dưỡng chủ động là khái niệm mà mỗi người dân cần đặc biệt chú ý. Khi chủ động trong dinh dưỡng, chúng ta có thể giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng, hạn chế thừa cân, béo phì, giảm nguy cơ mắc đái tháo đường và các bệnh mạn tính không lây liên quan đến dinh dưỡng. Đồng thời, chất lượng cuộc sống của cả người khỏe mạnh lẫn người đang mắc bệnh sẽ được cải thiện, góp phần giảm gánh nặng chi phí y tế trong dài hạn.