Mỹ rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới: Thách thức cho y tế cộng đồng

Mỹ rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới có thể gây đe dọa an ninh y tế toàn cầu

Chấm dứt gần 8 thập kỷ hợp tác

Theo hãng thông tấn AP, ngày 22/1, Mỹ đã hoàn tất việc rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đúng một năm sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố chấm dứt cam kết kéo dài 78 năm của Mỹ với cơ quan y tế toàn cầu.

Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ đưa ra thông báo, nguyên nhân đằng sau quyết định rút lui của Mỹ là do WHO đã “xử lý yếu kém” trong đại dịch COVID-19 và các cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu khác. Trong sắc lệnh hành pháp ban hành ngay sau khi nhậm chức, Tổng thống Trump cũng chỉ trích WHO “không thực hiện các cải cách cấp bách cần thiết” và “không chứng minh được sự độc lập trước ảnh hưởng chính trị không phù hợp từ các quốc gia thành viên”.

Chính quyền Trump cũng cho rằng, thật không công bằng khi chưa từng có người Mỹ nào giữ vị trí Tổng giám đốc WHO. Trong khi đó, Mỹ từng đóng vai trò quan trọng trong việc thành lập WHO và trong nhiều thập kỷ là một trong những nhà tài trợ lớn nhất của tổ chức, đóng góp hàng trăm triệu USD mỗi năm cùng hàng trăm chuyên gia y tế công cộng.

Tuy nhiên, dư luận cho thấy Mỹ không thể cứ thế “dứt áo ra đi”. Phía WHO thông báo, Mỹ vẫn còn nghĩa vụ tài chính với cơ quan y tế lớn nhất hành tinh. Nền kinh tế lớn nhất thế giới chưa thanh toán bất kỳ khoản phí thành viên nào cho các năm 2024 và 2025, khiến tổng số tiền còn nợ vượt quá 133 triệu USD.

Các quan chức trong chính quyền Trump cũng thừa nhận vẫn chưa giải quyết xong một số vấn đề, trong đó có việc Mỹ sẽ mất quyền tiếp cận dữ liệu y tế từ các quốc gia khác. Đây là nguồn dữ liệu quý giá có thể giúp nước này sớm phát hiện nguy cơ bùng phát đại dịch mới.

Đẩy ngành y tế tuyến đầu vào thế khó

Việc một thành viên có đóng góp sâu rộng như Mỹ rời khỏi WHO là tổn thất lớn với cả hai bên.

Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã thẳng thắn tuyên bố rằng việc Mỹ rút khỏi WHO là một "mất mát cho cả Mỹ và phần còn lại của thế giới". WHO luôn sẵn sàng chào đón Mỹ trở lại làm thành viên, đồng thời khẳng định các chuyên gia và nhà khoa học Mỹ vẫn có thể tiếp tục tham gia vào các hoạt động chuyên môn của tổ chức với tư cách cá nhân.

Ông Steven Solomon, cố vấn pháp lý của WHO cho biết, các thỏa thuận giữa Mỹ và Đại hội đồng Y tế Thế giới dự kiến sẽ được thảo luận tại hội đồng điều hành vào tháng 2 và Đại hội đồng vào tháng 5 năm 2026. Ông khẳng định sứ mệnh cốt lõi của WHO là mang lại "sức khỏe cho tất cả mọi người, bất kể họ sống ở đâu" vẫn không thay đổi.

Theo chuyên gia về luật y tế cộng đồng Lawrence Gostin, Đại học Georgetown (Mỹ), Mỹ rút khỏi WHO sẽ làm suy yếu năng lực ứng phó toàn cầu trước các đợt bùng phát dịch bệnh mới. Ở chiều ngược lại, các nhà khoa học và công ty dược phẩm Mỹ cũng gặp trở ngại trong việc phát triển vaccine và thuốc điều trị cho các mối đe dọa y tế mới.

Chia sẻ trên The Conversation, PGS Mitchell L. Hammond – Đại học Western (Canada) nhận định “cuộc chia tay” này báo hiệu một kỷ nguyên mới đầy bất ổn trong y tế công cộng toàn cầu.

Trong lịch sử, sức mạnh của Mỹ gắn liền với các thành tựu của WHO thông qua "ngoại giao vaccine". Các chương trình xóa sổ bệnh đậu mùa năm 1980, nỗ lực xóa sổ bại liệt năm 1988, chương trình tiêm chủng của USAID đã ngăn chặn hàng triệu ca tử vong trên toàn cầu.

Từ khi Chính quyền Tổng thống Trump giải thể USAID và cắt giảm 80% ngân sách chương trình của cơ quan này, ước tính đã có thêm khoảng 750.000 ca tử vong, chủ yếu là trẻ em do thiếu hỗ trợ về y tế và dinh dưỡng.

Thông tin từ thời báo Times cho biết, trước khi Mỹ chính thức rời đi, WHO đã bắt đầu cải tổ, giảm bớt sự phụ thuộc vào các nhà tài trợ lớn. Tính đến tháng 1/2026, WHO đã bao phủ được 75% ngân sách cần thiết. PGS Hammond phân tích, Trung Quốc cam kết tăng đóng góp tự nguyện lên 500 triệu USD, hoàn toàn có thể thay thế Mỹ trở thành nhà tài trợ lớn nhất.

Cũng trong thông báo ngày 22/1, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ khẳng định: “Trong thời gian tới, chính phủ Mỹ sẽ tiếp tục vai trò dẫn dắt về y tế toàn cầu thông qua các hình thức hợp tác hiện có và mới, triển khai trực tiếp với các quốc gia khác, khu vực tư nhân, các tổ chức phi chính phủ và các tổ chức tôn giáo. Các nỗ lực do Mỹ dẫn dắt sẽ ưu tiên ứng phó khẩn cấp, điều phối an ninh sinh học và đổi mới y tế, nhằm bảo vệ lợi ích của nước Mỹ trước tiên, đồng thời mang lại lợi ích cho các đối tác trên toàn thế giới.”

Y tế nước Mỹ “tiến hay lùi” dưới chính quyền Trump 

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào 20/1/2025, Tổng thống Trump đã chấm dứt hàng loạt chính sách y tế của các chính quyền tiền nhiệm.  

Dưới quyền Tổng thống Trump, Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Robert F. Kennedy Jr. đã thực hiện một loạt thay đổi triệt để và gây nhiều tranh cãi, dưới phong trào "Make America Healthy Again" (Khiến nước Mỹ khỏe mạnh trở lại).

Trong đó, lĩnh vực tranh cãi nhất là thay đổi khuyến nghị về vaccine: Vào tháng 5/2025, hội đồng cố vấn mới của ông đã đảo ngược khuyến nghị lâu nay về việc tiêm vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh và thắt chặt các hạn chế đối với vaccine kết hợp sởi, quai bị, rubella (MMR).

Ông Kennedy cũng chỉ đạo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC từ bỏ lập trường cho rằng vaccine không gây ra bệnh tự kỷ. Dưới chính sách “thanh trừng” của ông, nhiều lãnh đạo tại Viện Y tế Quốc gia, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm và CDC đã bị sa thải hoặc buộc phải thôi việc.

Nhà báo y tế Lisa Jarvis của Bloomberg cảnh báo: “Hệ quả từ năm đầu tiên ông Kennedy nắm quyền, với hàng loạt biện pháp cắt giảm mạnh tay về ngân sách và nhân sự tại các cơ quan thuộc phạm vi quản lý, sự suy giảm chuyên môn và việc đưa các quan điểm phản đối vaccine vào chính sách quốc gia, sẽ bộc lộ trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ tới.”

Trong đó, một trong những hậu quả nhãn tiền là số ca mắc sởi đang lan rộng khắp nước Mỹ, quốc gia vốn đã “xóa sổ thành công bệnh sởi” từ năm 2000. Từ ca bệnh đầu tiên được ghi nhận tại Bang Texas vào ngày 20/01/2025, tính đến cuối năm 2025, CDC đã xác nhận 2.242 ca mắc sởi tại 44 tiểu bang.

Tỷ lệ tiêm chủng vaccine sởi ở Mỹ giảm xuống còn 92,5%, thấp hơn mức 95% cần thiết để duy trì miễn dịch cộng đồng đối với loại virus cực kỳ lây lan này. Tổ chức Y tế Toàn châu Mỹ (PAHO) dự kiến sẽ họp vào tháng 4/2026 để quyết định xem Mỹ có còn giữ được danh hiệu này hay không.

 

Hiểu đúng về tháp dinh dưỡng mới của Mỹ

Mỹ ghi nhận ca nhiễm chủng cúm gia cầm chưa từng thấy ở người

FDA Mỹ thay đổi “luật chơi” về an toàn thực phẩm

Chuyên gia WHO giải đáp: Vì sao cần hiến máu thường xuyên?