Hiểu đúng về tháp dinh dưỡng mới của Mỹ

Người tiêu dùng băn khoăn lựa chọn thực phẩm trước các khuyến nghị dinh dưỡng mới

Tháp dinh dưỡng “đảo ngược” trong hướng dẫn mới của Mỹ không chỉ thu hút sự chú ý tại nước này mà còn được quan tâm ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, khi một số khuyến nghị quen thuộc về ăn uống được điều chỉnh. Từ những thay đổi đó, nhiều câu hỏi được đặt ra: Vì sao tinh bột lại bị xếp xuống thấp? Có phải protein và chất béo đang được khuyến nghị ưu tiên hơn trước? Liệu những thay đổi này có đồng nghĩa với việc các quan điểm dinh dưỡng trước đây đã lỗi thời?... Bài viết dẫn ý kiến chuyên gia, góp phần làm rõ những băn khoăn này. 

Hướng dẫn dinh dưỡng dành cho người Mỹ được cập nhật ngày 7/1/2026, do Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) phối hợp với Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) ban hành. Đây là tài liệu được cập nhật định kỳ 5 năm một lần, nhằm định hướng chế độ ăn uống lành mạnh cho người dân Mỹ, đồng thời làm cơ sở xây dựng các chính sách và chương trình dinh dưỡng công cộng như bữa ăn học đường, chăm sóc người cao tuổi và các hệ thống phúc lợi xã hội.

Những thay đổi đáng chú ý

Trong hướng dẫn dinh dưỡng mới, có một số điểm thay đổi đáng chú ý như sau:

- Khuyến khích dùng sữa nguyên kem, bơ và trứng, thay vì ưu tiên sữa tách béo như trước đây.

- Hình ảnh tháp dinh dưỡng được thiết kế lại. Protein (chất đạm), sữa và các chất béo có lợi được đưa lên nhóm ưu tiên cao hơn, trong khi ngũ cốc được xếp xuống đáy tháp, tức mức ưu tiên thấp hơn so với trước.

- Khuyến nghị hạn chế lượng đường bổ sung trong khẩu phần, giới hạn tối đa 10gr/bữa. 

- Thông điệp “hãy ăn thực phẩm thật” được nhấn mạnh. Người dân được khuyến nghị giảm mạnh việc sử dụng thực phẩm đóng gói sẵn và thực phẩm siêu chế biến, vốn chứa nhiều phụ gia và năng lượng rỗng.

- Thay đổi trong khuyến nghị về rượu bia. Nếu trước đây từng đưa ra con số cụ thể, hướng dẫn mới chỉ khuyên nên “uống ít hơn”. Một số nhóm được khuyến nghị tránh hoàn toàn việc tiêu thụ rượu, bao gồm:

• Phụ nữ mang thai
• Người đang hồi phục sau rối loạn sử dụng rượu
• Người gặp khó khăn trong việc kiểm soát lượng natri nạp vào
• Người đang dùng thuốc hoặc có bệnh lý có thể tương tác với rượu
• Đối với những người có tiền sử gia đình nghiện rượu, lưu ý đến việc tiêu thụ rượu và các hành vi gây nghiện liên quan.

- Tăng khuyến nghị về protein. Lượng protein đề xuất tăng lên 1,2-1,6gr/kg trọng lượng cơ thể/ngày. Hướng dẫn khuyến khích đa dạng hóa nguồn protein từ cả động vật (trứng, thịt đỏ, gia cầm, hải sản) và thực vật (đậu Hà Lan, đậu lăng, đậu nành, hạt...).

Những thay đổi này, đặc biệt là hình ảnh tháp dinh dưỡng bị “đảo ngược” hoàn toàn so với trước, đã khiến nhiều người hoang mang. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để hiểu đúng tinh thần của hướng dẫn mới, cần đặt nó vào đúng bối cảnh xã hội và y tế hiện tại của nước Mỹ.

Đặt tháp dinh dưỡng mới vào đúng bối cảnh

Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, khuyến nghị dinh dưỡng mới tập trung điều chỉnh nền tảng ăn uống để phù hợp với thực tế tại Mỹ.

Trước đây, mô hình MyPlate (minh họa 5 nhóm thực phẩm gồm trái cây, rau củ, ngũ cốc, protein và sữa) phản ánh tư duy ăn đủ nhóm thực phẩm trong bối cảnh mối lo chính là thiếu vi chất và dư năng lượng. Tuy nhiên, khi xã hội già hóa, tỷ lệ béo phì, đái tháo đường và kháng insulin gia tăng, cách tiếp cận này bộc lộ nhiều hạn chế.

Theo bác sĩ Tuấn, tháp dinh dưỡng mới với nguồn protein từ nguồn động vật và thực vật được ưu tiên hơn - nhằm duy trì khối cơ và cải thiện khả năng chuyển hóa ở các nhóm nguy cơ cao.

Bác sĩ cho biết, các nghiên cứu và dữ liệu dịch tễ cho thấy mức protein khuyến nghị cũ khoảng 0,8gr protein/kg trọng lượng cơ thể/ngày chỉ đủ để tránh thiếu hụt. Mức này chưa tối ưu cho việc duy trì khối cơ, đặc biệt ở người trên 50 tuổi, người béo phì đang giảm cân hoặc bệnh nhân đái tháo đường type 2. Lượng protein cao hơn có thể giúp giảm mất cơ, cải thiện kiểm soát đường huyết sau ăn và hỗ trợ chuyển hóa lâu dài.

Tuy nhiên, bác sĩ cũng lưu ý, nếu thiếu bối cảnh lâm sàng cụ thể, hình ảnh tháp dinh dưỡng rất dễ bị hiểu sai. Việc tăng protein một cách không kiểm soát không phù hợp với người suy thận mạn tính, gout hoặc rối loạn mỡ máu nặng.

Về tinh bột, hướng dẫn dinh dưỡng mới không loại bỏ. Vấn đề trong khẩu phần của người Mỹ, phần lớn tinh bột đến từ thực phẩm siêu chế biến, giàu đường và tinh bột tinh luyện. Khi kháng insulin và béo phì trở thành vấn đề trung tâm, việc giảm vai trò “mặc định” của tinh bột là điều dễ hiểu, ngay cả khi vẫn khuyến khích lựa chọn các nguồn tinh bột chất lượng.

Việt Nam có bối cảnh dinh dưỡng khác Mỹ

Việt Nam có mô hình dinh dưỡng và bệnh tật khác biệt so với Mỹ. Theo kết quả Tổng điều tra dinh dưỡng toàn quốc giai đoạn 2019-2020, tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thấp còi ở mức 19,6% và có sự chênh lệch rõ rệt giữa các vùng, đặc biệt cao hơn tại khu vực miền núi so với thành thị và nông thôn.

Ngoài ra, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm tuổi học đường từ 5 đến 19 đã tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19,0% vào năm 2020.

Thực tế cho thấy, Việt Nam đang cùng lúc đối mặt với hai thách thức lớn: Phòng chống suy dinh dưỡng và kiểm soát các bệnh mạn tính liên quan đến tình trạng thừa cân, béo phì. Trong bối cảnh đó, việc áp dụng "nguyên xi" một mô hình dinh dưỡng được xây dựng cho người Mỹ là không phù hợp. Đây cũng là lý do người dân không nên hoang mang trước hình ảnh tháp dinh dưỡng “đảo ngược” đang được lan truyền.

Dinh dưỡng cần được cá thể hóa

Các chuyên gia nhấn mạnh, không tồn tại một tháp dinh dưỡng chung cho tất cả mọi người. Chế độ ăn cần được điều chỉnh theo lứa tuổi, tình trạng dinh dưỡng và bệnh lý cụ thể.

Đặc biệt, người suy dinh dưỡng, phụ nữ mang thai, người cao tuổi thể trạng yếu, hay bệnh nhân suy thận và gout không thể chỉ nhìn vào hình tháp rồi tự ý tăng mạnh lượng thịt và sữa.

Với bệnh nhân tim mạch, các nguyên tắc hạn chế chất béo bão hòa, muối và rượu bia vẫn cần được tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ điều trị.

Vậy người Việt có thể học gì từ tháp dinh dưỡng mới?

Dù không thể áp dụng máy móc tháp dinh dưỡng mới của Mỹ vào bữa ăn Việt Nam, hướng dẫn dinh dưỡng mới của Mỹ vẫn có giá trị tham khảo. Theo thông tin từ Bệnh viện 30-4 (Bộ Công an), nếu xem tháp “đảo ngược” như một thông điệp định hướng thay vì khuôn mẫu cứng nhắc, người Việt có thể rút ra những điểm phù hợp. 

Thứ nhất, ưu tiên thực phẩm tươi và hạn chế thực phẩm siêu chế biến. Việc tăng cường rau, trái cây, cá, trứng, các loại đậu, đậu phụ, hạt và sữa là lựa chọn phù hợp với khẩu vị cũng như điều kiện sinh hoạt của nhiều gia đình Việt. 

Thứ hai, chú ý bổ sung protein một cách hợp lý. Nhiều trẻ em và người cao tuổi Việt Nam vẫn ăn thiếu protein, trong khi đây là yếu tố quan trọng cho phát triển chiều cao, duy trì khối cơ và phục hồi sau bệnh. Nên ưu tiên các nguồn protein quen thuộc như cá, trứng, thịt nạc, sữa, sữa chua và các sản phẩm từ đậu nành.

Thứ ba, giảm tiêu thụ đường và đồ uống có đường nhằm hạn chế nguy cơ tăng cân, đái tháo đường và các bệnh tim mạch.

Cuối cùng, không lạm dụng thực phẩm chức năng và thuốc giảm cân theo trào lưu. Việc sử dụng thuốc hay các sản phẩm hỗ trợ nên được thực hiện dưới sự tham vấn của bác sĩ. 

Tuy nhiên, các khuyến nghị trên chỉ mang tính định hướng chung. Việc áp dụng cần dựa trên độ tuổi, tình trạng dinh dưỡng và bệnh lý cụ thể của từng người, đồng thời nên tham khảo ý kiến bác sĩ dinh dưỡng để tránh áp dụng sai và ảnh hưởng đến sức khỏe.

 

Những điểm cốt lõi trong hướng dẫn dinh dưỡng mới của Mỹ

Những lưu ý khi đặt mục tiêu dinh dưỡng cho năm 2026

Lối sống và dinh dưỡng giúp Phụ nữ kiểm soát nhân xơ tử cung

Bí quyết ăn uống lành mạnh của một tiến sĩ dinh dưỡng