25 năm trước, ba anh chị em của anh Jacob Fortinsky – 2 người sắp tròn 4 tuổi và 1 người 2 tuổi, đang chơi và xem phim hoạt hình trong căn hộ của nhà mình trên tầng 21 của một tòa nhà cao tầng nằm gần Trung tâm Thương mại Thế giới, khi chiếc máy bay đầu tiên đâm vào tòa nhà Trung tâm. Họ còn nhào ra cửa sổ để đếm những chiếc xe cứu hỏa và cứu thương đang thi nhau hú còi phi tới. Và khi tòa tháp phía nam sụp đổ, cửa sổ căn hộ của họ bị thổi bay. Bụi và mảnh vỡ tràn ngập ngôi nhà, khiến bóng tối bao trùm. Khi đó, em gái của anh Forrtinsky đã nghĩ rằng một con quái vật đã đến để bắt họ.

Mẹ họ và người giữ trẻ đã bế ba anh em ra khỏi căn hộ - hành lang và cầu thang là khung cảnh hỗn loạn với những người hàng xóm đang tháo chạy, rồi đưa ba người xuống dưới tầng hầm. Họ được phát những mảnh vải ướt, kèm theo hướng dẫn áp miếng vải vào mũi và hít thở qua đó. Sau đó, họ được đưa ra khỏi tòa nhà, đi chân trần trên đất. Mặt đất phủ đầy tro bụi mịn giống như trên người họ. Họ được đưa đến nhà họ hàng ở New Jersey bằng thuyền. Tại đó, họ được tắm nhiều lần cho đến khi nước không còn đục ngầu vì bụi xám bám trên người nữa

Anh Fortinsky - hiện 28 tuổi, cho biết, thật khó để quên những cảm xúc khi đó. Anh cho biết, nhiều tháng sau vụ tấn ông, anh luôn có cảm giác lo lắng khi đi dưới chân các tòa nhà vì sợ nó sẽ sụp đổ. Anh cũng lo sợ sẽ xảy ra hỏa hoạn nên còn thấy sợ cả những ngọn nến được gia đình ông thắp vào các buổi tối thứ Sáu.

Những năm sau đó, mẹ anh được chẩn đoán mắc ung thư vú và anh bị hen suyễn - những bệnh mà họ tin là có liên quan đến bụi từ Trung tâm Thương mại Thế giới, vốn chứa đầy chất độc. “Rất khó để biết chắc chắn 100% liệu đó có phải là do vụ 11/9 hay không, nhưng rõ ràng nó đã ảnh hưởng đến sức khỏe của tôi,” anh Fortinsky nói. Khi còn nhỏ, anh Fortinsky cũng lo lắng rằng một ngày nào đó mình có thể bị ung thư phổi.

Những nỗi sợ hãi đó đã tan biến từ lâu và anh Fortinsky đã không bị lên cơn hen suyễn trong nhiều năm. Nhưng nhiều nhà nghiên cứu cũng chia sẻ rằng, còn rất sớm để có thể kết luận rằng, sự việc 11/9 có ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe lâu dài của những người như anh Fortinsky.

Sau sự vụ, các nghiên cứu về việc phơi nhiễm chất độc từ vụ tấn công tập trung vào lính cứu hỏa, cảnh sát và các nhân viên cứu hộ khẩn cấp khác, những người đã làm việc tại hiện trường, tìm kiếm người sống sót và hài cốt, cũng như sàng lọc đống đổ nát. Các nhà nghiên cứu đã lên tiếng cảnh báo về số lượng người mắc các bệnh về đường hô hấp và ung thư sau đó. Rồi các nhà nghiên cứu đã mở rộng phạm vi nghiên cứu sang tác động sức khỏe đối với cư dân và người lao động sống gần đó - bao gồm cả những người sống sót từ các tòa nhà bị phá hủy hoặc hư hại. Tuy nhiên, do việc nghiên cứu khó khăn hơn nên những trường hợp trẻ em ít được chú ý hơn. Các nhà nghiên cứu ước tính rằng khoảng 25.000 trẻ em sống hoặc đi học gần Trung tâm Thương mại Thế giới lúc đổ sụp.

Anh Fortinsky và các chị gái của anh nằm trong số những người trẻ nhất thuộc thế hệ trẻ em đã chứng kiến vụ ngày 11/9 và tiếp xúc với đám mây bụi. Những người khác đang bước vào tuổi trung niên.

Theo các nhà nghiên cứu, việc tiếp xúc với chất độc hại không kết thúc vào ngày hôm đó. Đống đổ nát - nơi những tòa tháp, vẫn âm ỉ cháy trong nhiều tháng. Bụi và khói đã đưa chất độc vào nhà cửa và trường học. Bụi bám lại trên thảm nơi trẻ nhỏ chơi đùa, len vào trong các ống dẫn của hệ thống điều hòa không khí.

Ngày nay - 25 năm sau sự kiện Ngày 11/9, Chương trình Sức khỏe Trung tâm Thương mại Thế giới do Chính phủ Mỹ tài trợ vẫn đang nỗ lực tìm kiếm những đứa trẻ từng bị ảnh hưởng và đưa chúng vào một nhóm nghiên cứu lớn. Tuy nhiên, các nhà khoa học nghiên cứu về tác động sức khỏe của việc tiếp xúc với khói bụi đều cho rằng điều này đã quá muộn. “Tôi cho rằng đã hơi muộn rồi,” - Tiến sĩ Leonardo Trasande, một nhà nghiên cứu y khoa tại Trung tâm Y tế Langone Health, Đại học New York, cho biết.

Các nghiên cứu với quy mô khác nhau trong nhiều năm qua đã chỉ ra rằng, theo một số tiêu chí, những đứa trẻ từng chứng kiến vụ tấn công hoặc tiếp xúc với bụi độc hại có sức khỏe kém hơn so với các bạn cùng trang lứa. Tỷ lệ mắc bệnh trầm cảm và hen suyễn ở nhóm này cao hơn trong những thập kỷ sau đó. Các nghiên cứu của Tiến sĩ Trasande cho thấy trẻ em tiếp xúc với bụi có nồng độ một số chất độc trong máu cao hơn nhiều trong một thập kỷ sau đó, bao gồm cả dioxin - chất có liên quan đến ung thư, và PFAS - thường được gọi là "hóa chất vĩnh cửu". Vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp, bao gồm cả việc liệu những người trẻ tuổi tiếp xúc với bụi có tỷ lệ mắc ung thư cao hơn những người khác hay không.

Năm 2020, cô Dana Nelson – 33 tuổi, phát hiện một khối u ở ngực. Sáng ngày xảy ra vụ tấn công, cô Nelson - khi đó 14 tuổi, và cha cô đã đi phà từ nhà ở Staten Island đến Lower Manhattan, như thường lệ. Khi đó cô đang học tại trường trung học Stuyvesant và cha cô làm việc trong một tòa nhà văn phòng, mỗi nơi cách Trung tâm Thương mại Thế giới vài dãy nhà. Khi chiếc máy bay đầu tiên đâm vào tòa tháp, cô Nelson đang ngồi trong lớp học tiếng Anh. Một bạn học của cô nhìn ra ngoài cửa sổ lớp học và nói rằng cô ấy có thể nhìn thấy những con chim gần các tòa tháp. Nhưng rồi cô Nelson nhận ra đó không phải là chim, mà là người đang nhảy xuống. Rồi khi tòa tháp phía Nam đổ sụp, cô Nelson và các bạn học được lệnh rời trường và đi bộ về phía Bắc.

Trường Stuyvesant mở cửa trở lại vào tháng sau và cô Nelson nhớ lại rằng, khi đó bụi giăng khắp nơi, phủ kín các trang sách, bàn ghế và sàn nhà. Những quyển sách giáo khoa của cô để ở trường thì có mùi hăng nồng.

Cô Nelson được chẩn đoán mắc chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương và các vấn đề về xoang mạn tính. Những thông tin về việc các học sinh khác của trường Stuyvesant mắc bệnh ung thư đã được đưa tin trong nhiều năm. Năm 2018, cha của cô Nelson được chẩn đoán mắc ung thư thận. Sau đó, năm 2020, cô lại được chẩn đoán mắc ung thư vú. Cô tin rằng nguyên nhân bắt nguồn từ sự kiện ngày 11 tháng 9.

Các nghiên cứu quy mô lớn nhất liên quan đến trẻ em xuất phát từ một nỗ lực nghiên cứu kéo dài của Sở Y tế Thành phố New York - cơ quan đã theo dõi sức khỏe của hàng nghìn người sống gần tòa tháp đôi, những người đã đăng ký vào một chương trình nghiên cứu năm 2003 và 2004. Trong số 71.000 người đăng ký ban đầu, có hơn 3.000 trẻ em. Cho đến nay, không phải tất cả những người đăng ký ban đầu còn tham gia cuộc khảo sát. Nhưng các nhà nghiên cứu vẫn định kỳ kiểm tra sổ đăng ký ung thư và hồ sơ nhập viện để xem tình hình sức khỏe của nhóm này như thế nào. Và họ đã phát hiện ra rằng khoảng 25% trẻ em tiếp xúc với bụi từ Trung tâm Thương mại Thế giới được chẩn đoán mắc bệnh hen suyễn, so với 16% trong dân số nói chung cùng độ tuổi. Nghiên cứu của Sở Y tế Thành phố New York cho thấy những người từng trải qua sự kiện ngày 11/9 khi còn nhỏ có nguy cơ được chẩn đoán mắc bệnh trầm cảm cao hơn 50% so với những người dân New York khác có đặc điểm kinh tế xã hội tương tự.

Anh Fortinsky cho biết anh lớn lên với suy nghĩ rằng “thế giới hỗn loạn và không thể định trước”. Và mặc dù là một người lạc quan, đôi lúc, những sự kiện ngày hôm đó vẫn khiến anh cảm thấy sợ hãi. Em gái anh thì bị ám ảnh bởi những cơn ác mộng trong nhiều năm. Cô ấy rất sợ giờ đi ngủ bởi những giấc mơ quái vật bụi khổng lồ kéo tới bắt mình. Nhiều năm sau, cô vẫn chưa thể thoát khỏi nỗi sợ này và những điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe và công việc của cô ấy sau này.