Phòng bệnh chủ động trong thời đại già hóa dân số

Chủ động tầm soát và quản lý bệnh không lây nhiễm ngay tại tuyến y tế cơ sở

Nghiên cứu: Người hút thuốc lá có nguy cơ cao mắc sa sút trí tuệ

Vì sao hút thuốc lá điện tử có thể khiến giọng nói thay đổi?

Phòng chống kháng kháng sinh là vấn đề sống còn của an ninh y tế

Ra mắt Quỹ Phòng bệnh: Tăng cường nguồn lực cho y tế dự phòng

Thách thức từ dân số già

Bài chia sẻ của TS. Karin Tegmark Wisell, Đại sứ Y tế Toàn cầu Thụy Điển trong Tuần lễ Y tế Thụy Điển - Việt Nam mang đến một thông điệp chiến lược: Phòng bệnh không phải là một chương trình đơn lẻ mà là một hệ thống toàn diện, và y tế dự phòng chính là khoản đầu tư phát triển có lợi nhất cho quốc gia.

Nhìn lại tiến trình phát triển của nhân loại từ thế kỷ XVIII đến nay, tuổi thọ trung bình toàn cầu đã tăng vượt bậc từ mức 30-40 tuổi lên hơn 70 tuổi. Tuy nhiên, cùng với thành tựu này là gánh nặng gia tăng của các bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, ung thư, đột quỵ, đái tháo đường, béo phì và các rối loạn thoái hóa thần kinh.

Đại sứ Y tế Toàn cầu Thụy Điển Karin Tegmark Wisell chia sẻ về chiến lược y tế dự phòng trong buổi làm việc với Sở Y tế thành phố Bắc Ninh, trong Tuần lễ Y tế Thụy Điển - Việt Nam 2026

Đại sứ Y tế Toàn cầu Thụy Điển Karin Tegmark Wisell chia sẻ về chiến lược y tế dự phòng trong buổi làm việc với Sở Y tế thành phố Bắc Ninh, trong Tuần lễ Y tế Thụy Điển - Việt Nam 2026

Người dân Thụy Điển có tuổi thọ thuộc nhóm cao nhất thế giới, trung binh là 85,5 ở nữ giới và 82,5 ở nam giới. Tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch và đột quỵ từng chiếm vị trí hàng đầu nhưng nay đã giảm mạnh nhờ chiến lược dự phòng từ sớm, nhường chỗ cho các bệnh lý tuổi già như sa sút trí tuệ và Alzheimer.

Ngược lại, tại Việt Nam, đột quỵ vẫn duy trì ở vị trí hàng đầu và độ tuổi tử vong trung bình sớm hơn Thụy Điển khoảng 10 năm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách cho Việt Nam trong việc chủ động dự phòng và kiểm soát các yếu tố nguy cơ ngay tại tuyến y tế cơ sở.

Cách tiếp cận “Sức khỏe trong mọi chính sách”

Theo thông tin do Đại sứ Karin Tegmark Wisell chia sẻ, triết lý y tế công cộng Thụy Điển khẳng định: Sống khỏe mạnh chính là động lực trực tiếp kéo dài tuổi thọ. Y tế dự phòng là một khoản đầu tư chiến lược mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Sức khỏe cộng đồng không thể chỉ trông chờ vào ngành y tế. Thụy Điển áp dụng tiếp cận toàn xã hội, lồng ghép yếu tố sức khỏe vào tất cả các chính sách kinh tế - xã hội.

Điển hình là thành công của Thụy Điển trong việc kiểm soát tỷ lệ người hút thuốc lá trong dân số dưới 5%. Nhờ kết hợp đồng bộ giữa chính sách và hỗ trợ tư vấn cai thuốc tại y tế cơ sở, Thụy Điển trở thành một quần thể dân cư về cơ bản không còn hút thuốc. Kết quả này đóng góp trực tiếp vào việc giảm thiểu rõ rệt nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và ung thư phổi trong nhiều thập kỷ qua.

Bài học trong xây dựng chính sách sức khỏe 

Ở Việt Nam, thuốc lá có liên quan đến hơn 103.000 trường hợp tử vong mỗi năm, trong đó hơn 18.000 người chịu ảnh hưởng từ khói thuốc thụ động. Đặc biệt, sự xuất hiện của các loại thuốc lá thế hệ mới (thuốc lá điện tử - TLĐT và thuốc lá nung nóng - TLNN) tấn công trực tiếp vào thanh thiếu niên.

Trước khi Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm toàn diện sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu và sử dụng TLĐT và TLNN, thống kê cho thấy tuổi trung bình bắt đầu sử dụng thuốc lá thế hệ mới ở sinh viên là 16,9 tuổi.

Một trong những giải pháp giảm tỷ lệ hút thuốc được thực hiện là tăng thuế để giảm khả năng tiếp cận thuốc lá. Từ ngày 1/1/2027, thuốc lá sẽ chịu thuế hỗn hợp, gồm thuế suất 75% như hiện hành và thuế tuyệt đối tăng dần, từ 2.000 đồng mỗi bao năm 2027 lên 10.000 đồng mỗi bao vào năm 2031.

Phòng bệnh không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành, mà cần một hệ thống chính sách toàn diện

Phòng bệnh không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành, mà cần một hệ thống chính sách toàn diện

Dù là một quốc gia phát triển như Thụy Điển, hay nền kinh tế mới nổi là Việt Nam, cả hai đều đang đứng trước những thách thức mang tính toàn cầu: Già hóa dân số và sự gia tăng của bệnh mạn tính.

Trong chuỗi hoạt động hợp tác y tế giữa Thụy Điển và Việt Nam, các giải pháp y tế số và hạ tầng công nghệ nhận được sự quan tâm rất lớn. Tuy nhiên, thông điệp quan trọng nhất mà ngành y tế có thể tiếp thu là: Để giải quyết bài toán sức khỏe cộng đồng, chỉ tập trung vào chữa bệnh là chưa đủ. Ngành y tế cần lấy y tế cơ sở làm trung tâm, xây dựng cơ sở dữ liệu sức khỏe theo suốt vòng đời người dân và thúc đẩy các chính sách phòng bệnh chủ động từ sớm, từ xa.

 
Quỳnh Trang
Mời quý vị độc giả đọc tin hàng ngày về chủ đề sức khỏe tại suckhoecong.vn trong chuyên mục Bạn đọc viết