Liệu pháp giải tỏa căng thẳng hiệu quả cho người hướng nội

Khoảng thời gian riêng tư giúp bảo vệ sức khỏe tinh thần và nâng cao khả năng sáng tạo

Con người là loài động vật xã hội. Chúng ta tiến hóa theo nhóm và xây dựng nền văn minh dựa trên các đơn vị gia đình. Về bản chất, con người luôn cần sự kết nối và đồng hành của người khác.

Tuy nhiên, cũng có lúc chúng ta xuất hiện mong muốn tạm thời rời xa đám đông xung quanh. Khi dân số thế giới đã vượt mốc 8 tỷ người, khao khát được ở một mình đôi khi cũng mãnh liệt không kém bản năng tìm kiếm bạn bè hay người thân.

Các nhà nghiên cứu gọi trạng thái này là "aloneliness" (tình trạng thiếu hụt thời gian ở một mình). Thuật ngữ này mô tả những cảm xúc tiêu cực và triệu chứng căng thẳng xuất hiện khi một người không có đủ thời gian thực sự dành cho riêng mình.

Hiện tượng này không chỉ xảy ra ở người hướng nội, mà còn phổ biến ở những phụ huynh đối mặt với kỳ nghỉ Hè kéo dài của con cái, những người sống trong không gian tập thể chật chội hoặc làm việc trong môi trường áp lực cao như trường học, bệnh viện.

Cơ chế khoa học giúp não bộ sạc lại năng lượng

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thùy Vy, Giáo sư Tâm lý học tại Đại học Durham (Anh), dành thời gian ở một mình đóng vai trò then chốt vì nó đưa cơ thể và trí não vào chế độ phục hồi sau căng thẳng.

Kết quả nghiên cứu của cô chỉ ra rằng thời gian cô độc mang lại hiệu quả cao trong việc điều hòa cảm xúc. Trong một thí nghiệm, các nhà khoa học cố tình tạo ra tình trạng căng thẳng cho người tham gia ở giai đoạn đầu, sau đó đưa họ vào một phòng riêng một mình. Chỉ sau khoảng 15 đến 30 phút, toàn bộ các cảm xúc tiêu cực và trạng thái căng thẳng của họ đã lắng xuống đáng kể.

Đáng chú ý, "công tắc" làm dịu cảm xúc này lại không hoạt động khi người tham gia ở trong phòng cùng với một người khác. Điều này cho thấy ở một mình là điều kiện cần thiết để tinh thần được nghỉ ngơi và hồi phục.

Những cảm xúc như tức giận, lo âu hay hưng phấn quá mức đều tạo ra áp lực cho não bộ. Tuy nhiên gánh nặng này bắt đầu tan biến khi con người có được không gian riêng. Về mặt sinh học, các phép đo cho thấy nồng độ hormone căng thẳng cortisol giảm đi rõ rệt trong thời gian ở một mình.

Bên cạnh cảm giác bình yên, khoảng thời gian này còn đem lại nhiều lợi ích sức khỏe trí não khác. Nghiên cứu trong giai đoạn giãn cách xã hội vì đại dịch COVID-19 cho thấy, ở một mình giúp tăng cường khả năng sáng tạo. Các công trình khoa học khác cũng xác nhận thói quen này giúp cải thiện sức bền tinh thần.

Ở một mình sao cho không cô đơn?

Những phát hiện trên có thể gây bất ngờ cho nhiều người, trong bối cảnh sự cô đơn đang được coi là một "đại dịch" nguy hiểm đối với sức khỏe cộng đồng. Nhiều báo cáo y khoa đã liên kết sự cô đơn với tình trạng suy giảm sức khỏe tâm thần, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tử vong sớm.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh có sự khác biệt bản chất giữa chủ động ở một mình và trạng thái cô lập về xã hội. Chủ động dành thời gian cho bản thân là cách quản lý và tối ưu hóa nhằm tái tạo sức khỏe tinh thần.

Trong khi đó, cô đơn là trạng thái thiếu hụt kết nối xã hội ngoài mong muốn, người trong cuộc thường rơi vào thế thụ động và không có sự lựa chọn.

Để khoảng thời gian cô độc phát huy tối đa hiệu quả phục hồi sức khỏe, Tiến sĩ Thùy Vy đưa ra các lời khuyên thực hành cụ thể:

1. Chủ động thiết lập cấu trúc hoạt động

Khoảng thời gian trống không có kế hoạch đôi khi khiến con người cảm thấy bối rối hoặc nảy sinh suy nghĩ tiêu cực.  

Vì vậy, hãy lấp đầy thời gian ở một mình bằng cách giữ cho đôi tay của bạn bận rộn. Những lựa chọn lành mạnh bao gồm: Lắp ráp mô hình thu nhỏ, đọc sách, làm vườn, giải ô chữ hay vẽ tranh.  

2. Tránh xa các thiết bị điện tử và mạng xã hội

Thời gian ở một mình là cơ hội quý giá để mỗi người phản tỉnh và suy ngẫm về những gì đã diễn ra trong ngày. Trái lại, thiết bị di động được thiết kế để lôi kéo sự chú ý, buộc não bộ phải xử lý đa nhiệm và làm gián đoạn quá trình hồi phục tự nhiên.

3. Rời khỏi không gian căng thẳng

Nếu bạn thường xuyên sống hoặc làm việc trong môi trường áp lực cao, việc ngồi một mình ngay tại không gian đó có thể khiến bạn không thể thoát khỏi cảm giác căng thẳng.

Đối với những người bận rộn hoặc các bậc phụ huynh, việc chủ động bước ra khỏi nhà, đi dạo giữa thiên nhiên là cách hiệu quả nhất để thực sự tách mình khỏi guồng quay áp lực.

 

Gợi ý phim: “Xả stress” với “Shaun the Sheep”

6 yếu tố làm gia tăng stress oxy hóa, tình trạng viêm trong cơ thể

Vì sao bạn dễ khóc hơn khi căng thẳng?

5 cách chuyên gia tâm lý áp dụng để giảm căng thẳng