Sửa Luật An toàn thực phẩm: Một đầu mối quản lý, siết chặt hậu kiểm

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải chủ trì phiên họp lần thứ Năm để thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) - Ảnh: Quốc hội.

Đây là những nội dung trọng tâm được đặt ra tại phiên họp toàn thể lần thứ Năm của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường để thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải, sau 15 năm thực hiện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, khuôn khổ pháp lý hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập mang tính hệ thống. Trong đó, quản lý an toàn thực phẩm còn phân tán giữa nhiều bộ, ngành; phương thức quản lý nặng về tiền kiểm và thủ tục hành chính, làm phát sinh chi phí tuân thủ. Trong khi đó, các mô hình kinh doanh trên không gian số, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng phát triển nhưng chưa được điều chỉnh đầy đủ.

Một đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng

Một trong những thay đổi đáng chú ý của dự thảo Luật lần này là đề xuất thống nhất một đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương, nhằm chấm dứt tình trạng phân tán chức năng quản lý an toàn thực phẩm giữa 3 Bộ như trước đây.

Theo dự thảo, Bộ Y tế là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm chính về quản lý nhà nước đối với an toàn thực phẩm, trực tiếp là Cục An toàn thực phẩm. Ở địa phương, dự thảo quy định thống nhất mô hình Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế tại 34 tỉnh, thành phố.

Các đại biểu cho rằng, việc xác định rõ cơ quan đầu mối cần được luật hóa ngay trong Luật, thay vì chỉ quy định chung rồi giao Chính phủ hướng dẫn. Mục tiêu là khắc phục tình trạng quản lý cắt khúc, chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan. Theo các đại biểu, đây là nội dung quan trọng để tạo chuyển biến trong mô hình quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Thị Hồng Chương đề nghị làm rõ ranh giới trách nhiệm giữa Bộ Y tế với các cơ quan liên quan như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính trong quản lý an toàn thực phẩm xuyên suốt chuỗi từ sản xuất đến tiêu dùng.

Tinh thần được các đại biểu đặt ra là một đầu mối quản lý, một hệ thống dữ liệu, một chuỗi quản lý và một cơ quan chịu trách nhiệm đến cùng.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý theo nguy cơ

Tại cuộc họp, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan xác định 4 trọng tâm trong sửa đổi Luật An toàn thực phẩm gồm: thống nhất đầu mối quản lý; siết chặt hậu kiểm; quản lý theo nguy cơ sức khỏe thay vì rủi ro hành chính; và điều chỉnh linh hoạt chính sách bổ sung vi chất dinh dưỡng.

Dự thảo dành riêng một chương cho công tác hậu kiểm, chuyển trọng tâm từ kiểm soát hồ sơ, thủ tục sang kiểm tra thực tế trên thị trường. Việc hậu kiểm được thực hiện trên cơ sở phân loại nguy cơ, đồng thời gắn với hệ thống dữ liệu theo dõi toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm từ sản xuất, nuôi trồng, chế biến đến phân phối và tiêu thụ.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, việc quản lý cần tập trung vào nguy cơ thực tế đối với sức khỏe người dân, thay vì thiên về các rủi ro hành chính. Cùng với đó là tăng cường thanh tra thực tế và kiểm nghiệm trên thị trường, qua đó nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm.

Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định xây dựng Hệ thống thông tin cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia, phục vụ quản lý xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Hệ thống này được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý theo dõi thực phẩm từ khâu sản xuất, nuôi trồng, chế biến đến phân phối và tiêu thụ sản phẩm trên thị trường; đồng thời hỗ trợ kiểm soát hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường số.

Dự thảo cũng bổ sung nghĩa vụ đối với doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm qua thương mại điện tử, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và các quy định liên quan đến kiểm soát kinh doanh trên không gian số.

Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, song cho rằng một số nội dung vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau và cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi.

Các đại biểu đề nghị, làm rõ trách nhiệm dân sự liên đới của chủ quản nền tảng thương mại điện tử và cơ sở đứng tên công bố sản phẩm khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó là cơ chế giải quyết tranh chấp khi kết quả hậu kiểm của cơ quan quản lý khác với kết quả tự kiểm tra của doanh nghiệp.

Một số ý kiến cũng đề nghị phân tầng biện pháp thu hồi thực phẩm theo mức độ sai lệch, tránh trường hợp phải thu hồi, tiêu hủy đối với những sai lệch chỉ liên quan đến chất lượng thương mại nhưng không ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đồng thời yêu cầu tiếp tục rà soát sự thống nhất của dự thảo với các luật liên quan, các điều ước quốc tế; hoàn thiện các nghị định hướng dẫn để tránh khoảng trống pháp lý khi Luật có hiệu lực.

Kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị dự thảo Luật phải định danh rõ một đầu mối quản lý duy nhất chịu trách nhiệm đến cùng, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính, xây dựng Cổng dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm liên thông và đẩy mạnh hậu kiểm thực chất.

Hồ sơ dự án Luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI trong tháng 10/2026.

 

Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chuyển quản lý theo nguy cơ, rõ đầu mối trách nhiệm

Luật An toàn thực phẩm sửa đổi: Bổ sung hàng loạt hành vi bị nghiêm cấm

Thúc đẩy tiến độ hoàn thiện hồ sơ Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Yêu cầu cấp thiết