Bệnh sởi và nguy cơ suy giảm miễn dịch

Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm, lây qua đường hô hấp và do virus sởi gây ra.

Trí nhớ miễn dịch: “Lá chắn” bảo vệ lâu dài

Hệ miễn dịch của con người gồm 2 phần chính: miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch thích ứng. Trong đó, miễn dịch thích ứng đóng vai trò quan trọng trong việc ghi nhớ các tác nhân gây bệnh thông qua tế bào B và tế bào T.

Sau khi cơ thể tiếp xúc với một vi khuẩn hoặc virus, các tế bào miễn dịch sẽ tạo ra “trí nhớ” dưới dạng tế bào B nhớ, tế bào T nhớ và kháng thể. Nhờ đó, nếu mầm bệnh quay trở lại, cơ thể có thể phản ứng nhanh và hiệu quả hơn, thậm chí ngăn chặn bệnh ngay từ đầu. Chính cơ chế này là nền tảng của tiêm chủng: giúp cơ thể tạo trí nhớ miễn dịch mà không cần trải qua bệnh lý nguy hiểm.

Virus sởi “tấn công” vào hệ miễn dịch

Khác với nhiều loại virus khác, virus sởi có xu hướng tấn công trực tiếp vào các tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào B và T nhớ. Khi xâm nhập, virus này có thể làm suy giảm hoặc phá hủy một phần đáng kể các tế bào miễn dịch đã được hình thành trước đó, bất kể chúng có được tạo ra từ nhiễm bệnh tự nhiên hay từ tiêm vaccine. Một số nghiên cứu cho thấy, cơ thể có thể mất tới khoảng 70% lượng kháng thể từng có, dù mức độ ảnh hưởng khác nhau ở mỗi người.

Điều đáng chú ý là sau khi nhiễm sởi, hệ miễn dịch vẫn có thể tạo ra khả năng bảo vệ lâu dài đối với chính virus sởi. Tuy nhiên, cái giá phải trả là sự suy giảm khả năng chống lại nhiều bệnh khác. Đây cũng là một nghịch lý được các nhà khoa học gọi là “nghịch lý sởi”.

Hệ miễn dịch bị “thiết lập lại”

Sau khi khỏi bệnh, cơ thể sẽ tái tạo hệ miễn dịch bằng các tế bào non và các tế bào nhớ mới, chủ yếu hướng đến virus sởi. Trong giai đoạn này, “kho ký ức” miễn dịch trước đó bị thu hẹp, khiến cơ thể trở nên dễ bị tổn thương hơn trước các tác nhân gây bệnh từng gặp.

Quá trình phục hồi này có thể kéo dài từ vài tháng đến nhiều năm. Trong thời gian đó, nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng khác có xu hướng tăng lên. Các dữ liệu dịch tễ cho thấy, nguy cơ này có thể kéo dài đến 5 năm sau khi mắc sởi, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Tác động ở cấp độ cộng đồng

Hiện tượng mất trí nhớ miễn dịch không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân mà còn có thể tác động đến sức khỏe cộng đồng. Khi nhiều người trong một quần thể bị suy giảm miễn dịch sau sởi, tỷ lệ người còn đủ khả năng bảo vệ trước các bệnh truyền nhiễm khác sẽ giảm xuống.

Điều này có thể tạo điều kiện cho các dịch bệnh khác bùng phát hoặc kéo dài hơn, ngay cả trong những cộng đồng có tỷ lệ tiêm chủng tương đối cao. Vì vậy, sởi không chỉ là một bệnh riêng lẻ mà còn có thể làm thay đổi “bức tranh” dịch tễ của nhiều bệnh truyền nhiễm khác.

Tiêm vaccine: Bảo vệ kép cho hệ miễn dịch

Khác với nhiễm sởi tự nhiên, vaccine sởi giúp cơ thể tạo miễn dịch mà không gây ra hiện tượng mất trí nhớ miễn dịch. Các nghiên cứu cho thấy vaccine không làm suy giảm các tế bào miễn dịch nhớ như virus tự nhiên.

Điều này đồng nghĩa với việc tiêm chủng không chỉ giúp phòng bệnh sởi mà còn bảo toàn hệ miễn dịch đã được xây dựng trước đó. Khi tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng cao, nguy cơ bùng phát dịch sởi giảm xuống, đồng thời hạn chế nguy cơ suy giảm miễn dịch trên diện rộng. Ngược lại, tâm lý do dự tiêm vaccine và thông tin sai lệch có thể khiến tỷ lệ tiêm chủng giảm, tạo điều kiện cho sởi quay trở lại và kéo theo nhiều hệ lụy về sức khỏe.

Nhìn chung, những hiểu biết mới về mất trí nhớ miễn dịch cho thấy cần theo dõi sát hơn những người vừa hồi phục sau sởi, đặc biệt là trẻ em. Việc phát hiện sớm và xử trí kịp thời các nhiễm trùng thứ phát có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng và tử vong. Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, tiêm chủng đầy đủ tiếp tục là biện pháp hiệu quả và bền vững nhất để bảo vệ không chỉ từng cá nhân mà cả cộng đồng.

 

Không chủ quan với bệnh sởi ở người trưởng thành

Bộ Y tế tiếp nhận 500.000 liều vaccine phòng bệnh sởi

Bộ Y tế yêu cầu đẩy nhanh tiến độ tiêm chủng vaccine phòng, chống bệnh sởi

Bệnh sởi gia tăng, cần làm gì để phòng ngừa cho trẻ?