Tạm dừng Nghị định 46: Doanh nghiệp "hiến kế" hoàn thiện chính sách mới về ATTP

Toàn cảnh Hội thảo "Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm" do VCCI tổ chức - Ảnh: Hiệp Nguyễn/Sức Khỏe+.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP về an toàn thực phẩm (ATTP) cho thấy quyết tâm siết chặt kỷ cương, khắc phục các lỗ hổng trong quản lý, hướng tới bảo vệ sức khỏe người dân và nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam trong hội nhập.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai ban đầu cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh để chính sách đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, không làm gián đoạn chuỗi cung ứng và hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Phát biểu khai mạc hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm”, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, an toàn thực phẩm là một trong những vấn đề thiết yếu và có tính chiến lược hàng đầu đối với sức khỏe cộng đồng. Đồng thời, tác động quan trọng đến năng lực cạnh tranh của sản phẩm và khả năng hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Theo ông Tuấn, việc ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP thể hiện nỗ lực lớn của Chính phủ trong việc nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tăng trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi sản xuất – phân phối thực phẩm.

Tuy nhiên, ông Tuấn cũng cho biết, theo phản ánh của nhiều hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp, quá trình triển khai các quy định mới trong thời gian ngắn vừa qua đã phát sinh không ít khó khăn, từ thời gian chuyển tiếp ngắn, quy trình kiểm tra phức tạp hơn cho tới việc thiếu hướng dẫn chi tiết ở khâu thực thi.

Tại hội thảo, nhiều đại biểu đánh giá cao phản ứng kịp thời của Chính phủ khi ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP ngày 4/2/2026, tạm ngưng hiệu lực thi hành Nghị định số 46 và Nghị quyết số 66.13 đến hết ngày 15/4/2026. Theo các hiệp hội, quyết định này đã trực tiếp “giải cứu” hàng trăm nghìn tấn thực phẩm, nguyên liệu, bao bì và phụ gia thực phẩm đang ùn ứ tại các cảng và cửa khẩu.

Quan trọng hơn, khoảng thời gian “tạm dừng” này được kỳ vọng sẽ là cơ hội quý báu để các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp có thể rà soát kỹ lưỡng các quy định, chuẩn bị cho một lộ trình thực thi bền vững và thực chất hơn.

"VCCI đánh giá cao quyết định nhanh chóng, kịp thời của Chính phủ, thể hiện tinh thần cầu thị, lắng nghe và đồng hành cùng doanh nghiệp, qua đó góp phần tháo gỡ ách tắc tại các cửa khẩu, cảng biển, bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn trong giai đoạn cao điểm cận Tết”, ông Đậu Anh Tuấn khẳng định.

Theo khảo sát sơ bộ của 4 hiệp hội ngành hàng, trước khi Nghị quyết 09 của Chính phủ có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng và cửa khẩu. Trước đó, gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống cũng lâm vào tình trạng tương tự, đứng trước nguy cơ hư hỏng hoàn toàn. 

Ông Đậu Anh Tuấn cũng cho rằng, đây là quyết định cần thiết trong bối cảnh các văn bản mới chưa có đầy đủ hướng dẫn thực hiện. Tuy nhiên, theo ông Tuấn, việc tạm ngưng cũng chỉ là giải pháp tình thế, vấn đề cốt lõi vẫn là cần rà soát, điều chỉnh chính sách để khi áp dụng trở lại không tái diễn tình trạng "ách tắc" như vừa qua.

Từ góc độ doanh nghiệp, đại diện nhiều hiệp hội ngành hàng như thực phẩm, đồ uống, nông - lâm - thủy sản đồng tình rằng, nếu không có sự điều chỉnh phù hợp, đến mốc ngày 15/4/2026, nguy cơ tắc nghẽn trong thông quan và đăng ký sản phẩm có thể quay trở lại, thậm chí ở quy mô lớn hơn.

Những "điểm nghẽn" căn cơ và nguy cơ lặp lại ùn tắc thông quan

Tại hội thảo, ông Nguyễn Hồng Uy, Trưởng nhóm kỹ thuật Tiểu ban Thực phẩm và Dinh dưỡng (EuroCham) khẳng định luôn ủng hộ Chính phủ trong nỗ lực xây dựng hệ thống pháp luật tiên tiến, hội nhập quốc tế nhằm tăng cường an toàn thực phẩm và thúc đẩy phát triển sản xuất, kinh doanh.

Ông Uy đánh giá cao tinh thần cầu thị và phản ứng nhanh của Chính phủ khi quyết định tạm ngưng hiệu lực Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đến hết ngày 15/4/2026, qua đó tháo gỡ phần nào áp lực trước mắt do thiếu thời gian chuyển tiếp. Tuy nhiên, các vướng mắc cốt lõi của hai văn bản này vẫn còn.

Ông Uy cũng đặt vấn đề: "Nhiều doanh nghiệp đang lo lắng điều gì sẽ xảy ra sau ngày 15/4. Liệu tình trạng tắc nghẽn thông quan có lặp lại?”. Đại diện Eurocham ví tình trạng này như “uống thuốc hạ sốt”, nếu nguyên nhân gây bệnh chưa được điều trị thì cơn sốt chắc chắn sẽ quay lại.

Ông Uy cho rằng, một trong những bất cập lớn là Nghị định 46 làm quy trình kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đã trở nên phức tạp hơn đáng kể, khi chuyển từ mô hình 2 cấp sang 3 cấp, làm kéo dài thời gian xử lý hồ sơ. Trong khi đó, số lượng cơ sở kiểm nghiệm đủ điều kiện lại giảm, khiến nguy cơ ùn tắc càng gia tăng.

Đặc biệt, với thực phẩm tươi sống, thời gian chờ kiểm nghiệm từ 9–10 ngày có thể khiến hàng hóa hư hỏng hoàn toàn. Thực tế vừa qua, 300.000 tấn nông sản chỉ được giải phóng kịp thời nhờ tiếp tục áp dụng Nghị định 15.

Đáng chú ý, đại diện EuroCham chỉ ra rằng, phần lớn các vụ hàng giả, hàng kém chất lượng thời gian qua không xuất phát từ hàng nhập khẩu, trong khi Nghị định 46 lại siết chặt chủ yếu ở khâu này.

Không chỉ Nghị định 46, Nghị quyết 66.13 về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh là làm phát sinh thêm thủ tục, loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo, đặc biệt với sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải xin tới hai giấy phép lưu hành, vì vừa theo Nghị quyết 66.13, vừa theo Nghi định 46. 

Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM (FFA), đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, sửa đổi một cách căn cơ cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13, chứ không chỉ điều chỉnh kỹ thuật hoặc tiếp tục gia hạn.

Về dài hạn, Chủ tịch hiệp hội FFA cho rằng, cần ưu tiên đẩy nhanh việc xây dựng Luật ATTP và xây dựng hệ thống nghị định hướng dẫn đồng bộ, ổn định. “Nếu khung luật gốc chưa hoàn thiện mà các quy định dưới luật liên tục thay đổi mạnh thì mỗi lần điều chỉnh sẽ lại tạo ra một đợt xáo trộn mới cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý”, bà Chi nhấn mạnh.

Từ thực tiễn triển khai, ông Bùi Quang Tuấn, đại diện Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham Việt Nam) cũng đã nêu ra bất cập và kiến nghị cụ thể với yêu cầu công bố hợp quy và kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ.

Theo Nghị định 46, phụ gia thực phẩm và bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm dùng cho sản xuất nội bộ vẫn phải thực hiện công bố hợp quy và không được miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu. Quy định này, theo đại diện AmCham Việt Nam, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

AmCham Việt Nam kiến nghị Chính phủ xem xét miễn công bố hợp quy và miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu đối với nguyên liệu thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến và dụng cụ, bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ, không lưu thông ra thị trường, theo cơ chế tương tự tinh thần của Nghị quyết 66.13, nhằm duy trì sản xuất và ổn định chuỗi cung ứng.

VCCI đề xuất 4 giải pháp gỡ vướng

Kết luận Hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn khẳng định, VCCI sẽ tổng hợp đầy đủ ý kiến, kiến nghị của các hiệp hội và doanh nghiệp để báo cáo Chính phủ và các bộ, ngành liên quan. Theo ông, việc sửa đổi chính sách cần bám sát tinh thần đổi mới tư duy lập pháp tại các nghị quyết của Trung ương, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và yêu cầu phát triển sản xuất, kinh doanh bền vững.

Theo VCCI, hội thảo không chỉ nhằm góp ý cho Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 mà còn là bước chuẩn bị quan trọng, đóng góp cho quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là một trong những dự án luật dự kiến được trình Quốc hội trong thời gian tới. Ngay trong tuần sau, Bộ Tư pháp sẽ tổ chức hội nghị lấy ý kiến thẩm định luật, cho thấy tính cấp thiết của việc tổng hợp ý kiến từ thực tiễn.

Từ góc nhìn của VCCI, chính sách pháp luật về an toàn thực phẩm trong thời gian tới cần đi theo 4 định hướng lớn.

Thứ nhất, quản lý theo rủi ro và hậu kiểm, tập trung vào các khâu có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải; các thủ tục mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả rõ ràng và không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp. 

Thứ hai, chuyển từ quản lý từng sản phẩm sang quản lý hệ thống theo chuỗi giá trị thực phẩm, tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và truy xuất nguồn gốc. 

Thứ ba, cần nâng cao năng lực thực thi tại địa phương, bảo đảm đủ nhân lực, chuyên môn và điều kiện triển khai, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và làm một kiểu.

Thứ tư, việc thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhằm giảm chồng chéo, nâng cao hiệu quả kiểm tra và minh bạch thông tin đóng vai trò quan trọng.

 

Gỡ vướng Nghị định 46: Bộ Y tế công bố 34 cơ sở kiểm nghiệm thực phẩm

Chính phủ sẽ ra Nghị quyết xử lý vướng mắc Nghị định 46

Thủ tướng chỉ đạo khẩn gỡ vướng Nghị định 46 về an toàn thực phẩm

Những quy định mới siết chặt quản lý An toàn thực phẩm từ năm 2026