Các vấn đề tâm lý hậu sản ngoài trầm cảm mà cha mẹ cần biết

Ngoài trầm cảm, giai đoạn hậu sản còn mang đến nhiều thách thức tâm lý khác cho cả cha và mẹ.

Theo Tiến sĩ Eanah Whaley, nhà tâm lý học lâm sàng tại Mỹ, trầm cảm từ lâu đã trở thành góc nhìn chủ đạo trong chăm sóc sức khỏe tâm thần hậu sản, khiến nhiều rối loạn khác không được nhận diện đúng mức. Các tình trạng như lo âu, rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD), rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) hay những cơn giận dữ sau sinh không phải là biến thể của trầm cảm. Chúng là những bệnh lý độc lập, cần được chẩn đoán và điều trị theo cách riêng biệt.

Khi xuất hiện những suy nghĩ ám ảnh, cơn hoảng loạn hay sự giận dữ mất kiểm soát, nhiều người lầm tưởng bản thân có "vấn đề nhân cách" hoặc là "những ông bố, bà mẹ tồi" thay vì nhận ra mình đang mắc một rối loạn tâm thần có thể chữa khỏi. Đặc biệt, có nhiều bệnh nhân ngồi ngay trước mặt bác sĩ, ở giữa một cuộc khủng hoảng thực sự, nhưng vẫn ra về mà không ai nhận ra vấn đề.

Theo Tiến sĩ Whaley, tình trạng này bắt nguồn từ 3 nguyên nhân chính:

1. Công cụ sàng lọc hạn chế

Tại Mỹ, các cơ sở y tế hiện chủ yếu dùng Thang đánh giá Edinburgh (EPDS) gồm 10 câu hỏi. Công cụ này tốt để tìm ra trầm cảm, nhưng lại không đủ độ nhạy để phát hiện lo âu, OCD, PTSD hay các cơn giận dữ. Đáng nói, lo âu sau sinh (ảnh hưởng đến 20% bà mẹ) thậm chí còn phổ biến hơn cả trầm cảm.

2. Triệu chứng dễ nhầm lẫn

Những biểu hiện của rối loạn tâm lý rất dễ bị đánh đồng với nỗi vất vả thông thường của người mới làm cha mẹ (như mất ngủ, kiệt sức, căng thẳng).

3. Rào cản văn hóa

Một nghiên cứu năm 2025 chỉ ra 62% phụ nữ cảm thấy bị phán xét trong giai đoạn sinh nở. Sự kỳ thị khiến họ chọn cách im lặng chịu đựng.

Tiến sĩ Whaley cho biết khủng hoảng sức khỏe tâm thần sau sinh không chỉ xảy ra với người trực tiếp sinh con. Khoảng 10% người cha mắc trầm cảm sau sinh (tỷ lệ cao hơn nếu vợ họ cũng đang gặp vấn đề tâm lý).

Các nghiên cứu cũng cho thấy cha mẹ nhận con nuôi có tỷ lệ trầm cảm tương đương cha mẹ ruột, dao động từ 10% đến 32%. Tuy nhiên, nhóm đối tượng này gần như bị bỏ quên trong hệ thống chăm sóc hiện nay. Không có quy trình sàng lọc thường quy dành cho người cha hoặc cha mẹ nhận con nuôi như đối với sản phụ.

Nếu không được điều trị, các rối loạn này có thể trở thành bệnh mạn tính kéo dài nhiều năm. Tự tử vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở phụ nữ trong năm đầu sau sinh. Trẻ có cha mẹ mắc bệnh cũng đối mặt với nguy cơ chậm phát triển và rối loạn hành vi do thiếu sự gắn kết.

Tiến sĩ Whaley nhấn mạnh những rối loạn tâm lý này là phản ứng sinh học và cảm xúc trước một sự thay đổi quá lớn lao, chúng hoàn toàn có thể điều trị được. Đừng để sự xấu hổ cản bước. Bạn không cần phải chờ đến lúc bản thân rơi vào khủng hoảng tột độ mới được quyền mở lời với bạn đời hay bác sĩ rằng: "Tôi đang không ổn".

 

Trầm cảm sau sinh: Khi những thay đổi sinh học và áp lực tâm lý cùng “hội tụ”

Đau khi sinh nở có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh?

Nuôi con bằng sữa mẹ làm giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh

Nam giới cũng có thể bị "trầm cảm sau sinh"