Đau khi sinh nở có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh?

Những cơn đau khi sinh nở là một trong nhiều nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ trầm cảm.

Trầm cảm sau sinh là một rối loạn tâm thần thường gặp, ảnh hưởng đến rất nhiều phụ nữ trên thế giới. Không chỉ gây buồn bã, kiệt sức và mất hứng thú kéo dài, tình trạng này còn có thể tác động tiêu cực đến sự gắn kết mẹ con và sức khỏe lâu dài của cả hai. Mới đây, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Báo cáo Tâm thần học Hiện đại (Current Psychiatry Reports) đã cho thấy: cơn đau trong giai đoạn mang thai và sau sinh là yếu tố nguy cơ quan trọng nhưng chưa được quan tâm đúng mức.

Mối liên hệ giữa đau và trầm cảm

Nhóm nghiên cứu tại Đại học Illinois Urbana-Champaign (Mỹ) đã phân tích dữ liệu từ 23 nghiên cứu thực hiện tại quốc gia này trong vòng 5 năm gần đây, tập trung vào các yếu tố nguy cơ của trầm cảm sau sinh. Kết quả cho thấy đau đớn, đặc biệt là đau khi sinh và đau kéo dài sau sinh, có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ rối loạn cảm xúc này.

Theo các tác giả, đau không chỉ là trải nghiệm thể chất đơn thuần. Khi cơn đau nghiêm trọng, kéo dài hoặc không được kiểm soát hiệu quả, nó có thể làm gia tăng căng thẳng, rối loạn giấc ngủ và cảm giác mất kiểm soát. Nếu người mẹ có tiền sử lo âu hoặc trầm cảm trong thai kỳ, nguy cơ càng cao.

Đáng chú ý, sinh mổ được xác định là một yếu tố liên quan mạnh mẽ. phụ nữ trải qua phẫu thuật lấy thai thường phải chịu đau sau mổ trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Tuy vậy, việc kiểm soát đau sau sinh mổ trên thực tế vẫn còn hạn chế.

"Quản lý" đau chưa tương xứng

Nghiên cứu cho thấy phần lớn bác sĩ thừa nhận cần kiểm soát tốt cơn đau sau sinh mổ. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, nhiều trường hợp chỉ được kê các thuốc giảm đau thông thường như ibuprofen hoặc acetaminophen, thay vì các phác đồ mạnh hơn khi cần thiết. Việc hạn chế sử dụng opioid nhằm phòng ngừa nguy cơ lạm dụng thuốc là cần thiết nhưng nếu không có giải pháp thay thế phù hợp, người bệnh có thể phải chịu đựng đau kéo dài.

Bên cạnh đó, giao tiếp chưa hiệu quả giữa nhân viên y tế và sản phụ cũng là rào cản lớn. Một số phụ nữ cho biết những lo lắng của họ về cơn đau không được lắng nghe hoặc đánh giá đúng mức. Điều này đặc biệt phổ biến ở phụ nữ da màu và phụ nữ gốc Mỹ Latinh, nhóm vốn có tỷ lệ trầm cảm sau sinh cao hơn mặt bằng chung.

Các nhà nghiên cứu cho rằng trải nghiệm phân biệt đối xử hoặc cảm giác không được tôn trọng trong chăm sóc y tế có thể làm trầm trọng thêm căng thẳng tâm lý, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ trầm cảm.

Rào cản từ cả hai phía

Không chỉ hệ thống y tế, bản thân người bệnh đôi khi cũng góp phần vào khoảng trống trong kiểm soát đau. Một số phụ nữ có thể ngần ngại chia sẻ đầy đủ thông tin về tiền sử sử dụng thuốc giảm đau, lo ngại bị đánh giá hoặc có những niềm tin văn hóa khiến họ hạn chế bày tỏ mức độ đau thực sự.

Theo nhóm tác giả, nhân viên y tế thường phải dựa vào nhiều nguồn thông tin cùng lúc: lời mô tả của bệnh nhân, quan sát lâm sàng, chỉ số đo lường và kinh nghiệm chuyên môn. Tuy nhiên, trong bối cảnh quá tải, thời gian thăm khám hạn chế có thể khiến việc đánh giá và xử trí đau chưa toàn diện.

Đáng chú ý, điều dưỡng thường là người tiếp xúc đầu tiên và thường xuyên nhất với sản phụ sau sinh. Tuy vậy, không phải lúc nào họ cũng có đủ nguồn lực hoặc thẩm quyền để điều chỉnh phác đồ giảm đau. Điều này đặt ra câu hỏi về vai trò, đào tạo và sự phối hợp trong nhóm chăm sóc hậu sản.

Cần tiếp cận toàn diện hơn

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh rằng kiểm soát đau không chỉ nhằm mục tiêu giúp người mẹ dễ chịu hơn về thể chất. Đây còn là một chiến lược quan trọng trong phòng ngừa trầm cảm sau sinh. Đánh giá đau nên được thực hiện thường quy, đi kèm với sàng lọc sức khỏe tâm thần trong và sau thai kỳ.

Các chuyên gia khuyến nghị nhân viên y tế có thể tận dụng ngay cả những cuộc thăm khám ngắn để đặt thêm câu hỏi về mức độ đau, cảm xúc, giấc ngủ và những lo lắng của sản phụ. Đồng thời, cần tạo ra môi trường an toàn, tôn trọng sự khác biệt văn hóa để người bệnh cảm thấy thoải mái khi chia sẻ.

Trầm cảm sau sinh không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối. Đây là một rối loạn y khoa có thể phòng ngừa và điều trị nếu được phát hiện sớm. Việc nhìn nhận cơn đau như một yếu tố nguy cơ quan trọng giúp mở rộng cách tiếp cận chăm sóc hậu sản, từ đó bảo vệ tốt hơn sức khỏe thể chất và tinh thần của người mẹ trong giai đoạn nhạy cảm này.

 

Mẹ bầu có nên sử dụng súng massage để giảm đau mỏi cơ?

Mẹ bầu có nên uống thực phẩm bổ sung magne không?

5 nhu cầu sức khỏe sau sinh mẹ bỉm thường bỏ quên

5 bí kíp giúp mẹ bỉm tự tin nuôi con bằng sữa mẹ