Giúp người cao tuổi nâng cao cảnh giác với lừa đảo trực tuyến

Người cao tuổi cần được hướng dẫn các kỹ năng phòng tránh lừa đảo trực tuyến trong kỷ nguyên số

Sự bùng nổ của các vụ lừa đảo tinh vi dùng AI

Thời gian qua, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan chức năng, các vụ lừa đảo trực tuyến qua hình thức gọi điện, giả làm người nhà để chuyển tiền... đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn vô vàn thủ đoạn tinh vi khác được thực hiện với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo.

Tháng 9 năm ngoái, bác sĩ phẫu thuật David Amron, Giám đốc Viện Roxbury tại Beverly Hills (Mỹ) tình cờ phát hiện video chính mình đang quảng cáo cho loại kem "thần dược" giá 50 đô la để điều trị căn bệnh phù mỡ. Tuy nhiên, ông chưa bao giờ thực hiện video đó hay chứng thực cho sản phẩm.

Video được dàn dựng bởi tội phạm sử dụng trí tuệ nhân tạo Deepfake. Những kẻ tội phạm đã chỉnh sửa kỹ thuật số các video gốc về công việc của ông, sau đó tạo ra âm thanh và hình ảnh giả mạo. Bác sĩ chia sẻ điều khiến ông bất an nhất là vẻ ngoài vô cùng chân thực của những video này.

Theo nghiên cứu tháng 12/2025 của Microsoft dựa trên dữ liệu từ Hiệp hội Hưu trí Mỹ (AARP) và Better Business Bureau, đối tượng bị lừa đảo trực tuyến nhắm tới nhiều nhất là người cao tuổi. Hậu quả không chỉ là mất tiền bạc, thông tin cá nhân mà còn đe dọa cả sức khỏe.

Gần đây, mạng xã hội lan truyền các video quảng cáo “bếp gas chạy bằng hơi nước" được tạo dựng bằng AI, thu hút hàng chục ngàn lượt tương tác. Tưởng chừng vô hại, những nội dung này có dấu hiệu của một chiêu trò lừa đảo tinh vi, đánh trúng tâm lý người dân trong giai đoạn giá nhiên liệu có nhiều biến động.

Cùng mô típ trên, các đối tượng có thể tạo ra những quảng cáo của bác sĩ, nhân viên y tế, hoặc bất cứ ai mặc áo blouse trắng… nhằm quảng cáo các sản phẩm, liệu trình thải độc, hoặc đưa ra những tư vấn sức khoẻ không có căn cứ khoa học nhưng trông y như thật. Mục tiêu của họ là bán sản phẩm trực tiếp hoặc gắn đường dẫn tiếp thị liên kết. Người tiêu dùng, đặc biệt là người cao tuổi, rất khó có thể phân biệt thật - giả, dẫn đến tin lời những “con rối vô hồn” trong điện thoại mà bỏ phác đồ điều trị chính thống.

Quy tắc phòng ngừa lừa đảo trực tuyến

Tội phạm lừa đảo trực tuyến nhắm vào người cao tuổi ngày càng trở nên tinh vi với nhiều thủ đoạn khác nhau. Các thành viên trong gia đình cần giúp ông bà, cha mẹ nắm được một số dấu hiệu video, hình ảnh và nội dung sai lệch:

Dấu hiệu về hình ảnh và cử động

• Hình ảnh bất thường: Video có thể xuất hiện các vùng bị mờ, hiệu ứng cắt xén hoặc hiện tượng vỡ hình.
• Màu sắc không tự nhiên: Chú ý đến sự không đồng nhất về màu da hoặc các vùng da bị biến đổi màu sắc bất thường trên khuôn mặt.
• Lỗi cử động: Các hành động như chớp mắt bất thường hoặc những chuyển động cơ thể trông không tự nhiên, thiếu linh hoạt.
• Sự cố kỹ thuật: Video thường xuyên có các lỗi kỹ thuật hoặc có sự thay đổi đột ngột về ánh sáng và bối cảnh xung quanh.

Dấu hiệu về âm thanh

• Lỗi đồng bộ: Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là âm thanh không khớp với chuyển động của miệng (mất đồng bộ giữa tiếng và hình).
• Chất lượng âm thanh kém: Âm thanh có thể bị rè, biến dạng hoặc có những đoạn ngắt quãng bất thường.

Dấu hiệu về nội dung và bối cảnh

• Nội dung rời rạc: Câu chuyện hoặc lời nói trong video thường có các khoảng trống nội dung, thiếu tính logic hoặc bị đứt quãng.
• Phân tích bối cảnh: Người xem cần tự đặt câu hỏi: Đây có phải là những điều người này thường nói không; Địa điểm trong video có phải là nơi người này thường xuyên xuất hiện không.
• Các đối tượng lừa đảo thường tạo ra tâm lý hoang mang, thúc giục người dân phải thực hiện giao dịch ngay lập tức để không bị mất quyền lợi.

Khi phát hiện các dấu hiệu lừa đảo hoặc đã bị chiếm đoạt tài sản, người cao tuổi cần báo ngay cho cơ quan Công an gần nhất hoặc gọi đến các số điện thoại đường dây nóng của Công an địa phương. 

 

Bạn có dễ bị lừa trước các chiêu trò lừa đảo sức khỏe?

Đồng hành bảo vệ người tiêu dùng và chống lừa đảo trực tuyến

Khi người trưởng thành “yêu” Chatbot AI

Thực trạng lạm dụng thực phẩm chức năng tại Nhật Bản