Hướng tới sự minh bạch và bền vững cho ngành bán hàng đa cấp

Tọa đàm về chính sách và thuế cho ngành bán hàng đa cấp do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức

Bước chuyển mình từ khung pháp lý mới

Tọa đàm "Chính sách cho ngành bán hàng đa cấp - Vấn đề đặt ra trong thực tiễn và giải pháp thúc đẩy" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức vào ngày 15/7 diễn ra trong bối cảnh hệ thống pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh đa cấp và thuế đang có những thay đổi căn bản.

Sau hơn 20 năm hình thành, ngành bán hàng đa cấp tại Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phát triển nóng để đi vào ổn định, đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho hàng trăm ngàn người. Đặc biệt, 90% doanh số của ngành này đến từ thực phẩm chức năng.

Nghị định số 137/2026/NĐ-CP ngày 7/4/2026 của Chính phủ được coi là một cột mốc quan trọng, giúp cụ thể hóa chủ trương phân cấp, cắt giảm thủ tục hành chính và bảo vệ quyền lợi người tham gia.

Tuy nhiên, như ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI nhận định, tính đặc thù của mô hình này với số lượng nhà phân phối (NPP) khổng lồ đang khiến việc triển khai các quy định mới, đặc biệt là về thuế, gặp không ít lúng túng. Đại diện doanh nghiệp tại tọa đàm đã thẳng thắn chỉ ra những "khoảng trống" pháp lý cần sớm được lấp đầy.

Những "nút thắt" về thuế và quản lý tài chính

Ngay sau tọa đàm, Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam (MLMA) đã có công văn số 25/2026/CV gửi Bộ Tài chính, chi tiết hóa những vướng mắc phát sinh từ thực tế. Vấn đề nổi cộm nhất chính là sự thiếu đồng bộ trong thuật ngữ và chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT).

Trong khi Nghị định 137/2026/NĐ-CP phân định rõ NPP có hai nguồn thu nhập độc lập là hoa hồng mạng lưới và chênh lệch bán lẻ, thì các văn bản luật thuế hiện hành lại chưa có sự bóc tách tương ứng. Đặc biệt, việc Luật Thuế GTGT 2024 không liệt kê rõ hoạt động bán hàng đa cấp vào diện không phải tính thuế GTGT (như đối với đại lý bảo hiểm, xổ số) đang tạo ra nguy cơ "thuế chồng thuế".

MLMA phân tích rằng hoa hồng của NPP thực chất được trích từ doanh thu bán hàng đã chịu thuế GTGT ở khâu đầu ra của doanh nghiệp. Nếu tiếp tục thu thuế GTGT trên khoản hoa hồng này sẽ khiến một phần giá trị hàng hóa bị đánh thuế hai lần.

Bên cạnh đó, ngưỡng miễn thuế thu nhập cá nhân (TNCN) 1 tỷ đồng/năm theo quy định mới cũng gây ra nhiều cách hiểu khác nhau. Doanh nghiệp đang lúng túng không biết nên khấu trừ thuế ngay từ đồng hoa hồng đầu tiên hay chỉ khi NPP đạt mức doanh thu tính thuế vượt ngưỡng. Nếu bắt buộc khấu trừ ngay, hàng trăm nghìn người có thu nhập thấp sẽ bị giảm trừ quyền lợi và tạo ra gánh nặng thủ tục hoàn thuế khổng lồ cho cả cơ quan thuế lẫn người dân.

Một điểm nghẽn khác được chỉ ra là nghĩa vụ đăng ký hộ kinh doanh (HKD). Nhiều địa phương hiện đang yêu cầu NPP phải có giấy phép HKD mới được hoạt động, trong khi NPP về bản chất chỉ là cá nhân giao kết hợp đồng mạng lưới, không phải chủ thể vận hành ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Điều này gây rủi ro pháp lý lớn cho người tham gia khi bị kiểm tra đột xuất.

Sự xuất hiện của các mô hình như Nhóm dinh dưỡng (Nutrition Club) cũng đặt ra bài toán quản lý mới. Đây là hoạt động dịch vụ độc lập của NPP, nằm ngoài phạm vi hợp đồng đa cấp nhưng hiện vẫn chưa có hướng dẫn rõ ràng về phân loại ngành nghề và cơ chế kê khai thuế tách bạch với thu nhập từ hoa hồng.

Kỳ vọng về một môi trường kinh doanh minh bạch

Để tháo gỡ các vướng mắc này, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết, đặc biệt là xác nhận cơ chế không phải tính thuế GTGT đối với hoa hồng đa cấp và làm rõ khái niệm "doanh thu tính thuế".

Do thực phẩm chức năng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu hàng hóa, nên các chính sách quản lý đa cấp minh bạch sẽ trực tiếp tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh cho phần lớn thị trường thực phẩm chức năng đang lưu thông qua phương thức này.

Việc đơn giản hóa thủ tục kê khai thông qua hệ thống eTax và cập nhật mã ngành riêng cho hoạt động đa cấp cũng là giải pháp cần thiết để NPP thực hiện đúng nghĩa vụ thuế một cách thuận lợi.

Tọa đàm của VCCI và những kiến nghị kịp thời từ MLMA cho thấy sự chủ động của ngành trong việc tuân thủ pháp luật, góp phần xây dựng một môi trường đầu tư lành mạnh.

 

VCCI: Công bố báo cáo "Dòng chảy pháp luật kinh doanh Việt Nam 2025"

Vinalink Group ra mắt địa điểm kinh doanh mới tại Hà Nội

Tổng Bí thư: Xử lý nghiêm các sai phạm liên quan đến kinh doanh thực phẩm

Amway: Khai trương Khu phức hợp kinh doanh và Trải nghiệm tại Đồng Nai