Bỏ đề xuất người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) - Ảnh: Quốc hội.

Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chuyển quản lý theo nguy cơ, rõ đầu mối trách nhiệm

Chính thức: Khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí mỗi năm 1 lần

Hiểu đúng về Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

Vì sao dự thảo Luật Hiến, ghép mô tạng lấy ý kiến trẻ từ 7 tuổi?

Sáng 21/11, với 415/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 83,17%, Quốc hội đã thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Luật gồm 7 chương, 39 điều, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028. Một trong những nội dung đáng chú ý là các quy định mới về độ tuổi, điều kiện hiến mô, bộ phận cơ thể người, cơ chế điều phối ghép tạng và những biện pháp nhằm ngăn chặn hành vi mua bán, ép buộc hiến tạng, bảo đảm lợi ích đối với người dưới 18 tuổi, đặc biệt là trẻ em, người không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và ngăn ngừa thương mại hóa tạng.

Không mở rộng quy định hiến tạng ở người dưới 18 tuổi

Trong quá trình xây dựng luật, đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác từng nhận được nhiều ý kiến thảo luận, đặc biệt liên quan đến quyền lợi, sức khỏe và sự an toàn của trẻ em.

Sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và cử tri, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giữ nguyên quy định hiện hành, không mở rộng đối tượng hiến, lấy bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi.

Theo đó, việc đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác chỉ áp dụng với người từ đủ 18 tuổi trở lên. Luật không cho phép lấy bộ phận cơ thể hoặc mô không tái sinh của người dưới 18 tuổi để ghép cho người khác.

Tuy nhiên, vẫn có ngoại lệ đối với việc hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, tủy xương, nhằm cứu chữa anh, chị, em ruột mắc bệnh máu ác tính hoặc bệnh máu bẩm sinh nặng, trong trường hợp không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Để bảo vệ trẻ em, việc hiến mô trong trường hợp này phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt: trẻ phải đồng ý, có văn bản đồng ý của cha mẹ, được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe và đánh giá tâm lý, xã hội. Quá trình xem xét còn cần có hội đồng tư vấn với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc tổ chức bảo vệ quyền trẻ em. Nếu trẻ hoặc cha mẹ có biểu hiện không đồng thuận ở bất kỳ thời điểm nào, việc lấy mô phải dừng lại.

Nâng độ tuổi hiến tạng cho người ngoài gia đình lên 25

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan thừa uỷ quyền Chính phủ trình bày báo cáo tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật - Ảnh: Quốc hội

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan thừa uỷ quyền Chính phủ trình bày báo cáo tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật - Ảnh: Quốc hội

Một thay đổi quan trọng khác là siết điều kiện hiến bộ phận cơ thể khi còn sống, đặc biệt đối với trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình.

Theo quy định mới, người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến bộ phận cơ thể cho thành viên gia đình. Người từ đủ 25 tuổi trở lên mới được hiến cho cả người thân và người ngoài gia đình.

Quy định này nhằm bảo đảm người hiến có đủ độ trưởng thành về nhận thức, khả năng đưa ra quyết định độc lập, hạn chế nguy cơ bị chi phối bởi áp lực kinh tế hoặc bị lợi dụng trong hoạt động mua bán tạng.

Đối với trường hợp hiến cho người ngoài gia đình, người hiến không được tự lựa chọn, chỉ định người nhận mà việc phân bổ phải thông qua cơ quan điều phối quốc gia.

Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý và xã hội. Người đánh giá điều kiện hiến không được đồng thời là người chỉ định ghép cho bệnh nhân hoặc trực tiếp tư vấn cho người hiến.

Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép, gồm các chuyên gia về y tế, pháp luật và tâm lý. Thành viên hội đồng không tham gia vào quá trình lấy, ghép của trường hợp đang được xem xét.

Bên cạnh đó, cơ quan công an, UBND và các cơ quan liên quan sẽ phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận.

Bổ sung hình thức hiến sau khi chết tuần hoàn

Một điểm mới đáng chú ý của luật là bổ sung hình thức hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn, bên cạnh hình thức hiến sau khi chết não.

Luật định nghĩa chết tuần hoàn được xác định là tình trạng mất chức năng tuần hoàn và hô hấp không thể phục hồi; người chết tuần hoàn không thể sống lại được. Theo Bộ Y tế, hình thức hiến này đã được nhiều quốc gia áp dụng, góp phần mở rộng nguồn hiến từ người đã qua đời, giảm sự phụ thuộc vào người hiến khi còn sống và hạn chế nguy cơ mua bán, ép buộc.

Việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải tuân thủ quy trình, tiêu chuẩn chuyên môn, bảo đảm tính khách quan và độc lập. Người tham gia hội đồng xác định chết não không đồng thời là bác sĩ điều trị, người tư vấn hiến hoặc thành viên ê kíp lấy, ghép đối với người hiến đó.

Luật cũng xác lập cơ chế điều phối ghép bộ phận cơ thể người thống nhất trên phạm vi toàn quốc thông qua cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người.

Việc điều phối phải bảo đảm sự hòa hợp giữa người hiến và người bệnh chờ ghép, công bằng, minh bạch, không phân biệt điều kiện kinh tế, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, giới tính và nơi cư trú.

Các tiêu chí xem xét gồm mức độ cấp thiết về y khoa, hiệu quả sau ghép, đặc điểm người bệnh và thời gian chờ ghép. Trong đó, luật quy định ưu tiên trẻ em, người đã từng hiến bộ phận cơ thể và một số thân nhân của người hiến sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn.

Đặc biệt, thông tin của người đăng ký hiến, người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật; việc công bố thông tin phải bảo đảm tính ẩn danh, không làm lộ danh tính các bên.

Tăng lên 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, bổ sung quyền lợi cho người hiến

Nhằm ngăn chặn tình trạng mua bán, môi giới và trục lợi từ hoạt động hiến, ghép, luật nâng số hành vi bị nghiêm cấm từ 10 theo quy định trước đây lên 29 nhóm hành vi.

Các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm chiếm đoạt, mua bán mô, bộ phận cơ thể người và xác; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa, ép buộc người khác hiến; quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận vì mục đích thương mại.

Luật cũng nghiêm cấm lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc các quan hệ lệ thuộc để thực hiện hành vi hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người trái quy định. Việc tổ chức, tạo điều kiện đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép trái quy định cũng thuộc nhóm hành vi bị cấm.

Bên cạnh việc tăng cường kiểm soát, luật bổ sung nhiều chính sách nhằm bảo đảm quyền lợi cho người hiến.

Người hiến khi còn sống được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí sau khi hiến; khám sức khỏe định kỳ và đóng bảo hiểm y tế cho người đã hiến bộ phận cơ thể người theo quy định. Người đã từng hiến tạng cũng được ưu tiên khi có nhu cầu ghép bộ phận cơ thể.

Người hiến mô cũng được hưởng một hoặc một số quyền lợi như chăm sóc sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến, cấp chứng nhận, hỗ trợ chi phí hợp lý hoặc quà tặng và ưu tiên ghép mô khi có chỉ định y tế.

Với người hiến tạng sau khi chết não, chết tuần hoàn, cha mẹ đẻ, vợ chồng, con ruột và anh chị em ruột được ưu tiên ghép tạng nếu có tên trong danh sách chờ ghép. Nếu những người thân này đang chờ ghép tại thời điểm người hiến qua đời, họ được ưu tiên nhận bộ phận cơ thể phù hợp từ chính người hiến mà không phải áp dụng các tiêu chí xếp thứ tự ưu tiên thông thường. Những bộ phận cơ thể còn lại được điều phối theo quy định chung.

Ngoài ra, luật quy định tổ chức Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể vào ngày 20/5 hằng năm nhằm tôn vinh nghĩa cử nhân đạo của người hiến và gia đình người hiến.

Theo Bộ Y tế, cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải được hoàn thành và đưa vào vận hành trước ngày 31/12/2028. Các đăng ký hiến, thẻ đăng ký hiến và danh sách chờ ghép đã thực hiện theo luật hiện hành tiếp tục có giá trị và được cập nhật lên cơ sở dữ liệu mới.

 
Hiệp Nguyễn
Mời quý vị độc giả đọc tin hàng ngày về chủ đề sức khỏe tại suckhoecong.vn trong chuyên mục Xã hội