Luật mới về phòng, chống tác hại của thuốc lá: Siết chặt từ nguồn cung đến điểm bán

Từ năm 2027, những quy định nào về phòng, chống tác hại thuốc lá thay đổi?

Vì sao hút thuốc lá điện tử có thể khiến giọng nói thay đổi?

Bộ Y tế đề xuất cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Hiểm họa thuốc lá điện tử với sức khỏe thanh thiếu niên

Thuốc lá ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch thế nào?

Không để sản phẩm thuốc lá mới né tránh quy định pháp luật

Sự xuất hiện của nhiều sản phẩm thuốc lá mới với hình thức, cấu tạo và cách thức sử dụng đa dạng đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Nếu chỉ tập trung quản lý các sản phẩm truyền thống, những biến tướng về tên gọi, thành phần hay thiết kế có thể trở thành kẽ hở để hoạt động kinh doanh né tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng.

Trước thực tế đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã mở rộng và làm rõ khái niệm thuốc lá, nguyên liệu thuốc lá, tạo cơ sở pháp lý để nhận diện và quản lý các sản phẩm trên thị trường.

Theo quy định mới, thuốc lá không chỉ bao gồm thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào mà còn bao gồm túi ngậm nicotine, shisha, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác do Chính phủ quy định căn cứ tình hình thực tế.

Không có loại thuốc lá nào an toàn cho sức khỏe

Không có loại thuốc lá nào an toàn cho sức khỏe

Đáng chú ý, luật bổ sung định nghĩa cụ thể về thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đồng thời mở rộng phạm vi nguyên liệu thuốc lá, bao gồm lá thuốc lá dưới các dạng khác nhau, chất có chứa nicotine được sử dụng cho thuốc lá cùng các chất, nguyên liệu thay thế khác.

Việc làm rõ phạm vi điều chỉnh có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá liên tục thay đổi về hình thức và phương thức tiếp thị. Qua đó, cơ quan chức năng có thêm căn cứ pháp lý để phân loại, nhận diện và xử lý những sản phẩm có bản chất, công dụng tương tự nhưng được quảng bá dưới tên gọi khác.

Cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên toàn bộ chuỗi cung ứng

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của luật sửa đổi là việc tăng cường các hành vi bị nghiêm cấm, đặc biệt đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm có cấu tạo, chức năng tương tự.

Thay vì chỉ tập trung vào một số khâu trong hoạt động kinh doanh, quy định mới kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất, mua bán, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển đến xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu và chứa chấp.

Phạm vi cấm còn bao gồm thuốc lá giả; các sản phẩm được thiết kế có hình thức hoặc mô phỏng bao thuốc lá, gói thuốc lá, điếu thuốc lá; túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác. Nguyên liệu thuốc lá sử dụng cho những sản phẩm này, nguyên liệu thuốc lá nhập lậu và thuốc lá nhập lậu cũng thuộc diện bị nghiêm cấm theo quy định.

Đặc biệt, luật không chỉ kiểm soát sản phẩm hoàn chỉnh mà còn mở rộng sang các thiết bị điện tử, bộ phận chứa nguyên liệu thuốc lá dành cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác, trừ trường hợp được pháp luật cho phép.

Ở phía người tiêu dùng, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm có cấu tạo, chức năng tương tự cũng bị nghiêm cấm.

Như vậy, quy định mới hướng tới ngăn chặn cả nguồn cung lẫn nhu cầu sử dụng, hạn chế khả năng các sản phẩm thuộc diện cấm tiếp tục lưu thông hoặc tiếp cận người tiêu dùng thông qua những hình thức kinh doanh khác nhau.

Thuốc lá truyền thống cũng bị siết chặt cách thức tiếp cận người tiêu dùng

 

Không chỉ tập trung vào thuốc lá thế hệ mới, luật sửa đổi còn đưa ra những thay đổi đáng chú ý trong quản lý hoạt động kinh doanh thuốc lá truyền thống.

Một trong những điểm mới là chuyển từ giới hạn số lượng trưng bày sang nguyên tắc nghiêm cấm trưng bày thuốc lá tại các địa điểm phân phối, bán buôn, bán lẻ và trên môi trường điện tử, trừ trường hợp được Chính phủ cho phép.

Trước đây, tại đại lý, điểm bán lẻ, mỗi nhãn hiệu thuốc lá được phép trưng bày không quá 1 bao, 1 tút hoặc 1 hộp. Với quy định mới, việc trưng bày thuốc lá, bao bì, hình ảnh và nhãn hiệu tại điểm bán bị siết chặt hơn, qua đó hạn chế khả năng sử dụng sản phẩm và bao bì làm công cụ quảng bá, thu hút sự chú ý của người tiêu dùng.

Đây là thay đổi đáng chú ý bởi điểm bán lẻ vốn là nơi người tiêu dùng thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm. Việc hạn chế hình thức trưng bày góp phần giảm sự hiện diện của thuốc lá trong không gian mua sắm, đặc biệt hạn chế khả năng sản phẩm gây tò mò, thu hút trẻ em và thanh thiếu niên.

Cùng với đó, hoạt động sản xuất và nhập khẩu thuốc lá được quản lý theo lộ trình giảm tiêu thụ trong nước do Chính phủ quy định. Bộ trưởng Bộ Công Thương có trách nhiệm công bố công khai sản lượng thuốc lá được phép sản xuất, nhập khẩu của từng doanh nghiệp.

Quy định về truy xuất nguồn gốc cũng được tăng cường thông qua việc yêu cầu dán tem hoặc in mã số, mã vạch trên bao bì, đồng thời quản lý chặt chẽ sự di chuyển và tính hợp pháp của nguyên liệu, sản phẩm.

Những thay đổi này cho thấy định hướng quản lý không chỉ dừng ở việc kiểm soát hành vi sử dụng mà còn tác động trực tiếp đến quy mô sản xuất, nguồn cung và phương thức đưa thuốc lá ra thị trường.

Chặn đường tiếp thị thuốc lá trên môi trường số

Trong bối cảnh thương mại điện tử và mạng xã hội phát triển mạnh, việc quảng bá, giới thiệu và mua bán thuốc lá có thể diễn ra dưới nhiều hình thức, từ quảng cáo trực tiếp đến tiếp thị liên kết hoặc chủ động tiếp cận khách hàng.

Luật sửa đổi đã bổ sung các quy định nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động này. Theo đó, quảng cáo, khuyến mại, tiếp thị trực tiếp tới người tiêu dùng và tiếp thị liên kết trong thương mại điện tử đối với thuốc lá dưới mọi hình thức đều bị nghiêm cấm. Đặc biệt, hành vi bán thuốc lá trên các nền tảng thương mại điện tử hoặc thông qua các phương thức giao dịch điện tử khác cũng bị cấm đối với giao dịch tới người tiêu dùng.

Ngoại lệ được quy định đối với giao dịch, ký kết hợp đồng thông qua phương tiện điện tử giữa các tổ chức, cá nhân kinh doanh thuốc lá hợp pháp với nhau.

Việc bổ sung những quy định này có ý nghĩa trong bối cảnh người trẻ ngày càng sử dụng internet, mạng xã hội và các nền tảng mua sắm trực tuyến. Kiểm soát hoạt động tiếp thị, quảng cáo và phân phối thuốc lá trên không gian mạng sẽ góp phần hạn chế khả năng sản phẩm tiếp cận nhóm đối tượng dễ bị tác động bởi các hình thức quảng bá trực tuyến.

Tăng trách nhiệm bảo vệ trẻ em và xây dựng môi trường không khói thuốc

Bảo vệ trẻ em, người chưa đủ 18 tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương tiếp tục là một trong những trọng tâm của luật sửa đổi. Bên cạnh việc duy trì quy định cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá, luật bổ sung trách nhiệm cụ thể đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh. Theo đó, người bán buôn, bán lẻ không được bán thuốc lá nếu người mua không chứng minh được mình đã đủ tuổi mua thuốc lá.

Quy định này đặt trách nhiệm xác minh độ tuổi trực tiếp lên người bán, thay vì chỉ dừng lại ở việc yêu cầu người mua tuân thủ quy định. Đây là cơ sở để hạn chế tình trạng trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận thuốc lá thông qua các điểm bán lẻ.

Trong môi trường giáo dục, luật xác định cơ sở giáo dục là địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên. Quy định này góp phần bảo vệ học sinh, sinh viên, giáo viên và những người làm việc trong các cơ sở giáo dục trước tác hại của khói thuốc.

Một điểm đáng chú ý khác là việc tăng cường bảo vệ người phản ánh, tố giác hành vi vi phạm. Luật nghiêm cấm các hành vi đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm hoặc xâm hại người yêu cầu, nhắc nhở, phản ánh, tố giác hành vi hút thuốc lá tại địa điểm cấm. Đồng thời, luật bảo đảm người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, được tiếp cận thông tin về tác hại của thuốc lá thông qua các hình thức và nội dung truyền thông bằng tiếng dân tộc phù hợp.

Những quy định này không chỉ tăng cường trách nhiệm của cơ quan quản lý, người kinh doanh mà còn khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc xây dựng môi trường không khói thuốc.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027. Riêng quy định tại khoản 9 Điều 1 về thẩm quyền đồng ý bằng văn bản của Bộ trưởng Bộ Công Thương đối với hợp đồng nhượng quyền sở hữu công nghiệp được sử dụng cho sản phẩm thuốc lá của doanh nghiệp đã có giấy phép sản xuất thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Trong khi đó, quy định tại khoản 11 Điều 1 sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 23 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/1/2028.

Lê Tuyết
Mời quý vị độc giả đọc tin hàng ngày về chủ đề sức khỏe tại suckhoecong.vn trong chuyên mục Xã hội