Hậu quả của phong cách nuôi dạy con độc đoán

Trẻ lớn lên trong môi trường nuôi dạy con nghiêm khắc dễ mang theo lo âu, sợ sai

Khi sự vâng lời đi kèm với cái giá đắt đỏ

Mỗi khi con trẻ thắc mắc lý do đằng sau các quy định trong nhà, bạn đã bao giờ nghe thấy câu trả lời “Vì ba/mẹ bảo thế!” hay chưa? Đây chính là một ví dụ điển hình của phong cách nuôi dạy con độc đoán hay nghiêm khắc (Authoritarian).

Theo tờ Huffpost, phong cách này được định nghĩa là sự kết hợp giữa tính cấu trúc cao, ít tình cảm. Thay vì xây dựng mối quan hệ, phụ huynh độc đoán tập trung hoàn toàn vào kỷ luật hà khắc. Trẻ em thường bị áp đặt các quy tắc cứng nhắc mà không nhận được lời giải thích nào. Bất kỳ sự phản kháng hay thắc mắc nào cũng có thể dẫn đến hình phạt. Trong môi trường này, đứa trẻ không được xem là một thành phần tích cực trong mối quan hệ, mà là đối tượng cần được uốn nắn.

Bề ngoài, trẻ được nuôi dạy theo phong cách này có thể rất ngoan ngoãn và đạt thành tích học tập xuất sắc. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng bên dưới lớp vỏ bọc đó là sự đấu tranh với chủ nghĩa hoàn hảo và nỗi sợ hãi.

Khi giá trị bản thân bị gắn chặt vào việc đáp ứng kỳ vọng của người khác, trẻ dễ dàng nội tâm hóa niềm tin rằng chúng chỉ có giá trị khi làm hài lòng cha mẹ hoặc đạt thành tích cao. Điều này dẫn đến trạng thái lo âu kéo dài và cảm giác mình không bao giờ là đủ.

Khi trưởng thành, những đứa trẻ này thường khó tự ra quyết định, thiếu niềm tin vào phán đoán của bản thân. Hình phạt tức thì trong quá khứ tạo ra nỗi sợ hãi thường trực đối với những lỗi lầm nhỏ, làm thui chột khả năng lãnh đạo và sáng tạo.

Người được nuôi dạy theo phong cách độc đoán có xu hướng né tránh xung đột, hoặc cố gắng kiểm soát cảm xúc của người xung quanh để tự bảo vệ mình.

Phá vỡ vòng lặp thế hệ

Theo các nghiên cứu về nuôi dạy con tại Mỹ, phong cách độc đoán từng rất phổ biến ở thế hệ trước. Hầu hết những người sinh từ thập niên 60 đến đầu thập niên 90 đều không xa lạ với phong cách này.

Tại Việt Nam, do ảnh hưởng của Nho giáo và văn hóa Á Đông nói chung, nhiều cha mẹ có xu hướng thiên về phong cách nuôi dạy con nghiêm khắc, thậm chí có tính áp đặt. “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”, “Thương cho roi cho vọt” là những quan điểm nuôi dạy tập trung vào sự vâng lời và kiểm soát. Một số nghiên cứu còn ghi nhận, vì sự hòa thuận và lợi ích của gia đình lên trên nhu cầu cá nhân, đôi khi trẻ phải hy sinh mong muốn riêng để làm hài lòng cha mẹ.

Nhưng với sự phát triển của khoa học xã hội và các công cụ hỗ trợ tâm lý, thế hệ 8X trở lại đây đang nỗ lực thay đổi cách nuôi dạy con với phong cách uy quyền (Authoritative) – một phương pháp duy trì kỷ luật cao nhưng đi kèm với sự thấu hiểu.

Phụ huynh hiện đại chọn cách lắng nghe và giải thích lý do của các quy tắc cho con, chứ không dùng đến đòn roi hoặc những lời quát mắng. Các chuyên gia khẳng định rằng việc nhận ra những tổn thương từ quá khứ chính là bước đầu tiên để các bậc cha mẹ mang lại cho con cái một tương lai lành mạnh hơn.

Thay vì duy trì các khuôn mẫu nuôi dạy tiêu cực từ xưa, phụ huynh nên “nhìn cây sửa đất, nhìn con sửa mình”. 

 

Khoa học nói gì về phong cách nuôi dạy con cái?

Mách bố mẹ cách kỷ luật trẻ trong vui vẻ

Podcast: Dạy con cách sử dụng tiền mừng tuổi

Kỹ năng thiết yếu cha mẹ cần dạy con trong thời đại số