Phân biệt sạm da, tăng sắc tố và nám để bảo vệ da hiệu quả

Việc nhầm lẫn có thể dẫn đến lựa chọn sai phương pháp điều trị, khiến tình trạng da ngày càng nghiêm trọng hơn.

1. Tăng sắc tố

Tăng sắc tố là thuật ngữ chung chỉ hiện tượng một vùng da trở nên đậm màu hơn so với xung quanh do sự sản sinh quá mức của melanin (sắc tố quyết định màu da). Nguyên nhân thường đến từ tiếp xúc ánh nắng, rối loạn nội tiết, viêm da hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Theo bác sĩ da liễu tại Ấn Độ Ameesha Mahajan, phổ biến nhất là tăng sắc tố sau viêm (PIH). Tình trạng này xuất hiện khi da đang trong quá trình lành thương sau mụn, vết cắt hoặc bỏng, để lại các vết thâm. PIH có thể biểu hiện dưới dạng chấm nhỏ hoặc vùng đổi màu lan tỏa. Để chẩn đoán, bác sĩ cần đánh giá kỹ hình thái và sự phân bố của vùng da đổi màu này.

2. Nám da

Nám là một dạng tăng sắc tố đặc thù, các mảng nám (thường là màu nâu) có xu hướng xuất hiện đối xứng ở trán, má, môi trên và đường viền hàm. Khác với các vết thâm thông thường, nám liên quan mật thiết đến sự thay đổi nội tiết tố và yếu tố di truyền.

Bác sĩ Mahajan cho biết: "Phụ nữ có nguy cơ bị nám cao hơn nam giới, đặc biệt là trong thai kỳ hoặc khi dùng thuốc tránh thai đường uống. Bên cạnh đó, tia cực tím (UV) là tác nhân kích thích tế bào hắc tố sản sinh melanin mạnh mẽ."

Điểm khác biệt quan trọng: Nám là tình trạng mạn tính, cần phác đồ quản lý và điều trị lâu dài chứ không thể hết hẳn chỉ sau một lần điều trị.

3. Mảng da sẫm màu

Thuật ngữ "mảng da sẫm màu" có nghĩa rộng hơn, bao hàm cả nám, đồi mồi (do lão hóa/nắng) và các bệnh lý như dai đen (khiến da trở nên dày, sần sùi và sẫm màu, thường gặp ở các nếp gấp cơ thể (cổ, nách) và có thể liên quan đến tình trạng kháng insulin hoặc béo phì)

Theo bác sĩ Mahajan, lối sống lành mạnh và quy trình chăm sóc da phù hợp có thể giúp cải thiện các mảng này. Tiếp xúc nắng thường xuyên không bảo vệ, dùng sản phẩm chăm sóc da quá mạnh và thiếu nước đều có thể làm tình trạng nặng thêm.

Phương pháp điều trị

Chiến lược điều trị phụ thuộc từng tình trạng. Tăng sắc tố thường được cải thiện bằng các sản phẩm bôi làm sáng da chứa vitamin C, niacinamide hoặc peel hóa học. Với nám, việc kết hợp kem chống nắng chỉ số SPF cao cùng các hoạt chất ức chế sắc tố như hydroquinone hoặc azelaic acid mang lại hiệu quả.

Điểm mấu chốt là sự kiên trì, bởi các phương pháp này cần vài tuần đến vài tháng để thấy kết quả rõ rệt.

Cách phòng ngừa

Phòng ngừa đóng vai trò không kém điều trị. Bác sĩ khuyến cáo thoa kem chống nắng phổ rộng hằng ngày, thoa lại mỗi 2–3 giờ khi ra ngoài, hạn chế hoạt động ngoài trời lúc nắng gắt và lựa chọn sản phẩm chăm sóc da dịu nhẹ để giảm viêm.

Với nám liên quan nội tiết, cần kiểm soát yếu tố khởi phát như thay đổi trong thai kỳ hoặc sử dụng biện pháp tránh thai, dù không phải trường hợp nào cũng có thể phòng tránh hoàn toàn.

 

Nên dùng kem dưỡng chứa collagen thế nào để chăm sóc da hiệu quả?

Podcast: Thời tiết hanh khô, chăm sóc da thế nào cho đúng?

Bí quyết chăm sóc da giúp lớp trang điểm bền đẹp suốt ngày dài

chăm sóc da tuổi 25 sao cho đúng?