Vì sao dự thảo Luật Hiến, ghép mô tạng lấy ý kiến trẻ từ 7 tuổi?

Các bác sĩ cúi đầu tri ân bệnh nhân trước khi lấy tạng - Ảnh: Thế Anh.

Những ngày qua, việc Bộ Y tế lấy ý kiến trẻ em từ 7 đến dưới 18 tuổi về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang nhận được nhiều sự quan tâm. Không ít người băn khoăn liệu trẻ ở độ tuổi này đã đủ nhận thức để hiểu về hiến mô, tạng và bày tỏ quan điểm trước vấn đề liên quan đến sự sống, cái chết hay chưa.

Theo thông tin báo Tuổi trẻ phản ánh ngày 22/10, đại diện đơn vị soạn thảo và hướng dẫn thực hiện khảo sát cho biết, việc tham vấn nhằm ghi nhận ý kiến của nhóm chịu tác động trực tiếp từ chính sách. Tuy nhiên, việc lấy ý kiến không áp dụng đại trà với tất cả trẻ em từ 7 đến dưới 18 tuổi.

Nội dung lấy ý kiến tập trung vào những đề xuất liên quan đến quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên, trong đó có việc đăng ký hiến sau khi chết và hiến mô tái sinh khi còn sống trong những điều kiện nhất định.

Việc khảo sát tại một số cơ sở y tế, cơ sở giáo dục được thực hiện với yêu cầu trẻ phải được giải thích phù hợp, không tự thực hiện khi chưa hiểu nội dung. Dù vậy, câu chuyện này vẫn đặt ra vấn đề quan trọng: làm thế nào để bảo đảm trẻ thực sự hiểu điều mình được hỏi, được tự do bày tỏ ý kiến và không bị chi phối bởi mong muốn của người lớn?

Mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội cứu sống bệnh nhi

Sự quan tâm đối với dự thảo luật không chỉ xuất phát từ việc lấy ý kiến trẻ em, mà còn bởi những thay đổi liên quan đến quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên.

Ngoài các quy định về cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến, dự thảo đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết khi có sự đồng ý bằng văn bản của chính người đó và người đại diện theo quy định. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết phải tuân thủ các điều kiện, trình tự luật định, trong đó có yêu cầu xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy định và xác minh nguyện vọng hiến.

Dự thảo Luật cũng bổ sung các trường hợp được hiến mô bao gồm: cho phép người hiến mô tái sinh như tế bào gốc, máu, huyết tương; và không cho phép hiến các loại mô không tái sinh như võng mạc, củng mạc, van tim... Trong đó: người từ đủ 18 tuổi trở lên thì được hiến mô tái sinh; người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên trong gia đình khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên; người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh chị em ruột khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

Đáng chú ý, đề xuất này không đồng nghĩa với việc cho phép người chưa thành niên hiến những bộ phận không tái sinh như thận hoặc một phần gan khi còn sống. Các điều kiện hiến phải được quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của người hiến.

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, thực tế điều trị cho thấy nhiều trẻ mắc bệnh tim, thận giai đoạn cuối cần ghép tạng nhưng gặp khó khăn trong tìm kiếm nguồn hiến phù hợp.

Việc ghép tạng từ người trưởng thành cho trẻ nhỏ cũng có những hạn chế do khác biệt về kích thước tạng và hệ thống mạch máu. Vì vậy, theo ông Hiếu, mở rộng nguồn hiến có thể tạo thêm cơ hội điều trị cho những bệnh nhi đang chờ ghép.

Tuy nhiên, ông Hiếu cho rằng, cần phân biệt rõ giữa hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết và hiến mô khi còn sống. Hai trường hợp có điều kiện pháp lý, yêu cầu y khoa và cơ chế bảo vệ người hiến khác nhau. Trong đó nếu việc đăng ký hiến sau khi chết chủ yếu liên quan đến nguyện vọng và quy trình xác nhận theo luật định, thì hiến mô, tạng khi còn sống đòi hỏi đánh giá kỹ hơn về sức khỏe, nguy cơ can thiệp y khoa và khả năng tự nguyện của người hiến.

Bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ em

Bên cạnh mục tiêu mở rộng nguồn hiến, các đề xuất liên quan đến người chưa thành niên cũng đặt ra yêu cầu xem xét đầy đủ những vấn đề về pháp lý, y đức và bảo vệ trẻ em.

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, cần quan tâm đến khả năng trẻ chịu ảnh hưởng từ mong muốn của gia đình khi được đề nghị hiến mô, tạng để điều trị cho người thân. Trong những trường hợp này, việc đánh giá sự tự nguyện của trẻ và bảo đảm trẻ được cung cấp thông tin phù hợp là những vấn đề cần được cân nhắc. Theo ông, cần nghiên cứu cơ chế bảo vệ độc lập để hạn chế nguy cơ người lớn áp đặt quyết định lên trẻ.

Đối với trẻ chưa thành niên, sự đồng ý của người đại diện và nguyện vọng của chính trẻ có vai trò khác nhau, cần được xem xét theo đúng quy định pháp luật. Đặc biệt, việc hiến mô, tạng khi còn sống cần được đánh giá chặt chẽ về điều kiện y khoa và nguy cơ đối với sức khỏe người hiến.

Những nội dung liên quan đến bảo vệ người chưa thành niên cũng được đặt ra trong quá trình xem xét dự thảo, nhằm hạn chế nguy cơ ép buộc, lợi dụng quan hệ gia đình hoặc trục lợi từ hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể.

Việc lấy ý kiến trẻ em trong quá trình xây dựng luật là một bước tham vấn đối với nhóm chịu tác động của chính sách. Kết quả tham vấn có thể cung cấp thêm thông tin cho cơ quan soạn thảo khi đánh giá các phương án, bên cạnh ý kiến chuyên gia, cơ quan quản lý và các tổ chức liên quan.

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) hướng đến mục tiêu nhân văn là mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội sống cho người bệnh và hoàn thiện cơ chế bảo vệ người hiến. Tuy nhiên, dự thảo hiện vẫn là đề xuất chính sách đang được xem xét, hoàn thiện.

Việc mở rộng nguồn hiến mô, tạng có thể tạo thêm cơ hội điều trị cho người bệnh. Dù vậy, với người chưa thành niên, ý nghĩa nhân văn của chính sách chỉ được bảo đảm khi nguyện vọng của trẻ được tôn trọng, việc hiến tặng đáp ứng đầy đủ điều kiện y khoa và pháp lý, đồng thời có cơ chế độc lập ngăn ngừa nguy cơ ép buộc, lợi dụng.

 

Đề xuất người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết

Ngày 21/10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày trước Quốc hội tờ trình dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) gồm 7 chương, 39 điều với một số nội dung đáng chú ý, trong đó đề xuất bổ sung quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết.

Theo đề xuất, việc hiến chỉ được thực hiện khi người đó đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết, đồng thời được người đại diện đồng ý theo quy định.

Cụ thể, dự thảo đề xuất cho phép người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh như tế bào gốc, máu, huyết tương cho thành viên gia đình khi không có người hiến phù hợp khác và đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên. Với người dưới 15 tuổi, dự thảo đề xuất cho phép hiến mô tái sinh cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh, chị, em ruột khi không có người hiến phù hợp khác và đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định về hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể trong trường hợp này phải đáp ứng các điều kiện về nguyện vọng hiến trước khi chết và sự đồng ý của người đại diện theo quy định.

Đề xuất nhằm mở rộng nguồn hiến mô, tạng, góp phần tăng cơ hội cứu sống người bệnh, trong đó có trẻ em cần ghép tạng. Tuy nhiên, chính sách cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm nguyện vọng thực sự của người chưa thành niên, tránh tình trạng bị áp đặt hoặc gây sức ép từ gia đình và người đại diện.