Biết từ bỏ đúng lúc cũng là cách để trưởng thành

Kiên trì và từ bỏ là hai thái cực song song trong thế giới người trưởng thành

Không phải mục tiêu nào cũng cần theo đuổi đến cùng

Trong cuộc sống, chúng ta thường được răn dạy rằng cần phải kiên trì, không được phép bỏ cuộc. Những câu chuyện về người vượt qua nghịch cảnh, kiên trì theo đuổi ước mơ và cuối cùng đạt thành công góp phần hình thành quan niệm rằng chỉ cần đủ nỗ lực, mọi mục tiêu đều có thể trở thành hiện thực.

Tuy nhiên, thực tế không đơn giản như vậy. Có những mục tiêu không còn phù hợp với năng lực, điều kiện sống hoặc mong muốn hiện tại. Tiếp tục theo đuổi chúng đôi khi khiến chúng ta bỏ qua những cơ hội khác, thậm chí ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi liệu mình có đủ kiên trì hay không, mỗi người cần cân nhắc một điều quan trọng hơn: mục tiêu này còn thực sự phù hợp với mình?

Từ bỏ có thể giúp chúng ta hiểu rõ bản thân

Các nhà triết học đã dành nhiều sự quan tâm đến đức tính kiên trì. Một số quan điểm cho rằng việc trân trọng những nỗ lực trong quá khứ giúp con người duy trì cam kết với mục tiêu dài hạn, vượt qua những thời điểm khó khăn và tránh quyết định bỏ cuộc quá sớm.

Hy vọng và niềm tin vào khả năng thành công cũng có thể giúp chúng ta tiếp tục hành động khi kết quả chưa như mong đợi. Tuy nhiên, nếu chỉ đề cao sự kiên trì, chúng ta có thể bỏ qua một giá trị khác của thất bại: khả năng giúp mỗi người khám phá chính mình.

Không phải lúc nào mục tiêu cũng được lựa chọn dựa trên sự hiểu biết đầy đủ. Khi còn trẻ, chúng ta có thể đặt ra những kỳ vọng về nghề nghiệp, tình cảm hoặc cuộc sống mà chưa thực sự biết mình phù hợp với điều gì. Chỉ khi bắt đầu trải nghiệm, chúng ta mới nhận ra những giới hạn, năng lực và mong muốn thực sự của bản thân.

Một người từng mơ trở thành nhạc sĩ có thể nhận ra mình không phù hợp với công việc biểu diễn. Người khác có thể nhận thấy môi trường học thuật không đem lại sự hài lòng như kỳ vọng. Những trải nghiệm này không nhất thiết chứng minh họ thiếu năng lực, mà có thể giúp họ hiểu rõ hơn về điều mình muốn. Theo cách nhìn này, từ bỏ không đơn thuần là kết thúc một mục tiêu. Đó còn là quá trình thu nhận thông tin về bản thân để đưa ra lựa chọn phù hợp hơn.

Thất bại giúp nhận diện điều gì thực sự quan trọng

GS. Saras Sarasvathy - Chuyên gia trong lĩnh vực tinh thần kinh doanh (entrepreneurship) từng phân biệt hai cách lựa chọn mục tiêu.

Cách thứ nhất là xác định điều mình muốn đạt được, sau đó tìm kiếm những phương tiện cần thiết để thực hiện. Ví dụ, một người muốn nấu món ăn cụ thể sẽ mua nguyên liệu và làm theo công thức. Cách thứ hai bắt đầu từ những gì đang có. Người nấu ăn kiểm tra nguyên liệu trong tủ bếp, thử kết hợp chúng và ứng biến để tạo ra món ăn phù hợp. Hai cách tiếp cận này cũng có thể được áp dụng trong cuộc sống.

Khi lựa chọn nghề nghiệp, chúng ta thường xác định một vị trí mong muốn rồi tìm cách đạt được nó. Nhưng đôi khi, việc thử nghiệm những công việc khác nhau, nhận ra điểm mạnh và điều kiện thực tế lại giúp xác định mục tiêu phù hợp hơn. Thất bại trong quá trình đó có thể cho thấy những kỹ năng cần bổ sung, những giới hạn cần chấp nhận hoặc những lĩnh vực không còn khiến chúng ta hứng thú.

Đôi khi kiên trì không phải là "chìa khoá" duy nhất dẫn đến cánh cửa thành công.

Điều quan trọng là không xem mọi thất bại đều xuất phát từ sự thiếu cố gắng. Có những mục tiêu không phù hợp với điều kiện hiện tại, trong khi một số hoàn cảnh nằm ngoài khả năng kiểm soát của mỗi người.

Một người không đủ điều kiện tài chính để theo học đại học có thể cần tìm con đường nghề nghiệp khác. Người làm việc trong môi trường không còn cơ hội phát triển có thể cần tìm hướng đi mới. Trong những trường hợp này, thay đổi mục tiêu không có nghĩa là phủ nhận giá trị của bản thân. Đó có thể là cách thích nghi với thực tế và mở rộng lựa chọn.

Khi nào nên tiếp tục, khi nào nên dừng lại?

Không có một thời điểm chung để tất cả mọi người quyết định từ bỏ mục tiêu. Việc lựa chọn phụ thuộc vào hoàn cảnh, nguồn lực, mức độ quan trọng của mục tiêu và những gì mỗi người nhận được từ quá trình theo đuổi. Trước một quyết định lớn, có thể cân nhắc một số câu hỏi:

- Mục tiêu này còn phù hợp với mong muốn và giá trị hiện tại của mình không?

- Những thất bại vừa qua cho thấy điều gì về năng lực, điều kiện hoặc cách tiếp cận?

- Mình đang tiếp tục vì thực sự muốn đạt được mục tiêu, hay vì tiếc những gì đã đầu tư?

- Có hướng đi nào khác phù hợp hơn với hoàn cảnh hiện tại?

Đặc biệt, cần phân biệt giữa việc từ bỏ một mục tiêu và từ bỏ hoàn toàn điều mình yêu thích. 

Từ bỏ không đồng nghĩa với thất bại

Trong cuộc sống, mục tiêu có thể thay đổi khi chúng ta trưởng thành, tích lũy kinh nghiệm hoặc đối diện với những điều kiện mới. Một lựa chọn phù hợp ở thời điểm này chưa chắc còn phù hợp sau nhiều năm. Vì vậy, điều quan trọng không phải là luôn kiên trì hay luôn sẵn sàng từ bỏ, mà là biết đánh giá lại mục tiêu khi cần thiết.

Thất bại có thể khiến chúng ta thất vọng, nhưng cũng có thể giúp nhận ra những khả năng chưa từng được cân nhắc. Từ bỏ một con đường không phù hợp đôi khi tạo điều kiện để bắt đầu một hành trình khác, gần với năng lực và mong muốn thực sự hơn.

Kiên trì vẫn là một phẩm chất đáng trân trọng. Tuy nhiên, biết dừng lại, điều chỉnh kỳ vọng và lựa chọn lại cũng là một phần của quá trình trưởng thành. Bởi đôi khi, điều giúp chúng ta mạnh mẽ hơn không phải là vượt qua mọi trở ngại, mà là hiểu được những trải nghiệm ấy đang nói gì về chính mình.

 

Tập kháng lực: Hiệu quả đến từ sự kiên trì

Kiên nhẫn: Kỹ năng sống bị bào mòn trong xã hội hiện đại

Trẻ mắc tăng động giảm chú ý (ADHD): Kiên nhẫn là "chìa khóa"

Làm thế nào để rèn luyện tính kiên nhẫn?