Có nên tiếp tục dạy trẻ “đừng nói chuyện với người lạ”?

Phụ huynh cần dạy trẻ các kỹ năng giao tiếp cơ bản

Không ít phụ huynh cảm thấy vừa vui vừa lo khi thấy con tự tin trò chuyện với người lạ ở nơi công cộng. Họ vui vì con cởi mở, mạnh dạn và có kỹ năng xã hội tốt. Nhưng cũng đồng thời lo ngại về những nguy cơ tiềm ẩn, nhất là khi không thể kiểm soát mọi tình huống xảy ra xung quanh. Ngược lại, nhiều gia đình lại bất an khi con quá rụt rè, né tránh tiếp xúc vì sợ con gặp khó khăn trong việc hòa nhập và thích nghi sau này.

Chính sự mâu thuẫn đó khiến nhiều phụ huynh tự hỏi: Liệu việc cấm đoán tuyệt đối “không được nói chuyện với người lạ” còn phù hợp, hay đã đến lúc cần thay đổi để phù hợp hơn với thực tế nuôi dạy trẻ ngày nay?

Không phải người lạ nào cũng nguy hiểm

“Đừng nói chuyện với người lạ” thường là bài học đầu tiên về an toàn mà trẻ được học. Nhưng nếu thiếu bối cảnh và sự giải thích rõ ràng, thông điệp này lại quá đơn giản và dễ khiến trẻ hiểu sai.

Theo bà Tracy Walder - cựu đặc vụ của Cục Điều tra Liên bang (FBI) và Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), việc dạy trẻ tất cả người lạ đều nguy hiểm không mang lại lợi ích lâu dài. Trong đời sống hàng ngày, trẻ cần tiếp xúc với giáo viên, bác sĩ, nhân viên phục vụ - những người có thể giúp đỡ khi có sự cố xảy ra. Các tương tác này đều bắt đầu từ việc trò chuyện với người chưa quen - kỹ năng này không chỉ quan trọng hiện tại mà còn cần thiết cho cả tương lai.

Dạy trẻ cởi mở nhưng không cả tin

Vậy làm sao để trẻ vừa thân thiện, cởi mở vừa biết giữ an toàn? Theo bà Reena B. Patel - nhà tâm lý học và là người sáng lập trung tâm giáo dục hành vi AutiZm & More (Mỹ), vấn đề không nằm ở việc cấm đoán, mà ở việc nâng cao nhận thức cho trẻ.

Cha mẹ nên giúp con phân biệt giữa người quen đáng tin cậy và người lạ, đồng thời dạy con cách ứng xử phù hợp trong từng hoàn cảnh. Trẻ có thể trò chuyện nơi công cộng, nhưng cần nhận diện được hành vi bất thường và biết phải làm gì khi thấy không an toàn.

Với trẻ còn nhỏ, chưa đủ khả năng đánh giá tình huống, cha mẹ cần chủ động quan sát, chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo và tin tưởng vào trực giác của mình. Thay vì khó chịu khi con trò chuyện với người lạ, phụ huynh nên theo dõi kỹ thái độ, cử chỉ và hành vi của người đang tiếp cận con.

Nếu con là đứa trẻ nhạy cảm, dễ nhận biết cảm giác bất an, hãy tin tưởng vào những phản ứng đó của trẻ, thay vì lo ngại về sự ngượng ngùng khi giao tiếp. Trẻ có quyền từ chối tiếp xúc nếu cảm thấy không thoải mái.

Bà Reena B. Patel cũng nhấn mạnh, cần dạy trẻ những nguyên tắc cơ bản: Người lớn không nên nhờ trẻ giúp đỡ; trẻ không được đi theo ai nếu không có cha mẹ hoặc người giám hộ đi cùng; và quan trọng là trẻ phải quan sát hành vi chứ không chỉ tin vào lời nói.

Lịch sự nhưng được quyền từ chối

Mỗi đứa trẻ có cá tính khác nhau, việc các em cần thời gian để thoải mái khi giao tiếp là hoàn toàn bình thường.

Theo bà Reena B. Patel, việc gán nhãn “nhút nhát” cho trẻ chỉ làm giảm sự tự tin của các em. Trẻ nên được dạy cư xử lễ phép, nhưng vẫn có quyền từ chối, không phải cố gắng làm vừa lòng người khác và có thể chủ động kết thúc cuộc trò chuyện khi cảm thấy không an toàn.

Một gợi ý thiết thực từ chuyên gia là cha mẹ có thể đặt ra một “mật khẩu riêng” trong gia đình. Khi cảm thấy bất an, trẻ chỉ cần nói mật khẩu đó để cha mẹ biết. Đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả để giúp trẻ cảm thấy an tâm hơn khi tương tác với người lạ.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất là giúp trẻ hiểu rằng giao tiếp hay tương tác với người khác là một lựa chọn - không phải nghĩa vụ. Khi biết lắng nghe cảm xúc bản thân, quan sát môi trường xung quanh và tìm kiếm sự hỗ trợ đúng lúc, trẻ vừa an toàn, vừa phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết.

 

Dạy trẻ tự bảo vệ bản thân với 10 điều cơ bản

Làm thế nào để dạy trẻ nhận diện thông tin sai lệch?

10 cách thông minh để dạy trẻ về tiền bạc

Tuyệt chiêu dạy trẻ tăng động cha mẹ nên biết