Du hành vũ trụ thách thức giới hạn thể chất ra sao?

4 phi hành gia hoàn toàn khỏe mạnh và trở về an toàn sau khi hoàn thành nhiệm vụ Artemis II - Ảnh: NASA

Mới đây, phi hành đoàn của sứ mệnh Artemis II đã trở về Trái Đất sau hành trình dài 406.771km tới vùng tối của Mặt Trăng. Đây là khoảng cách xa nhất mà con người từng tiến vào vũ trụ tính đến thời điểm hiện tại.

Giới chuyên gia đang chạy đua để giải mã tác động của những nhiệm vụ du hành không gian lên cơ thể người. Những rủi ro sức khỏe này vượt xa bất kỳ thách thức nào con người từng đối mặt trên Trái Đất. Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã xác định được những mối nguy đến thể chất và tâm lý của con người khi vượt ngoài tầng khí quyển Trái Đất.

Cơ thể thay đổi thế nào trong không gian?

Thực tế cho thấy, cơ thể con người không được "thiết kế" để sống trong vũ trụ. Những thay đổi về trọng lực hoặc tình trạng mất trọng lực kéo dài có thể làm giảm mật độ xương, xáo trộn dịch não và làm suy yếu chức năng tim. Ngay cả sự chuyển đổi giữa các mức trọng lực khác nhau cũng có thể gây ra chứng say tàu xe và khiến các phi hành gia khó khăn trong việc định hướng.

Theo các báo cáo gần đây từ NASA, việc tìm cách cải thiện hiệu suất của con người khi đối mặt với những vấn đề này là ưu tiên hàng đầu cho các sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng và Sao Hỏa. Những biến đổi trong hệ tim mạch có thể dẫn đến cục máu đông, rối loạn nhịp tim và huyết áp thấp. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào thời gian thực hiện nhiệm vụ và tăng dần trong các chuyến đi dài ngày.

Số liệu từ NASA cho thấy, mỗi nhiệm vụ kéo dài từ 4 đến 6 tháng, các phi hành gia mất khoảng 1-1,5% mật độ xương mỗi tháng. Đồng thời, tình trạng không trọng lượng kéo dài gây ra sự dịch chuyển chất lỏng trong cơ thể, có thể ảnh hưởng đến thị lực và áp lực nội sọ.

Xáo trộn thói quen và nhịp sinh học

Trong không gian, khái niệm thời gian và lịch trình không giống như dưới mặt đất. Các phi hành gia phải trải qua chu kỳ sáng - tối bất thường, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ và nhịp sinh học. Ví dụ, những người trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) chiêm ngưỡng tới 16 lần bình minh và hoàng hôn mỗi ngày, khiến giấc ngủ bị đảo lộn hoàn toàn.

Chế độ dinh dưỡng cũng là một thách thức lớn. Các nghiên cứu trước đây ghi nhận nhiều trường hợp thành viên phi hành đoàn không nạp đủ năng lượng, chất lỏng, calci và natri.

Do đó, dinh dưỡng không gian đóng vai trò kép: Vừa cung cấp đủ năng lượng, vừa bổ sung các dưỡng chất cần thiết để chống lại các tác động tiêu cực của chuyến bay. Các nhà khoa học NASA đang nỗ lực đảm bảo các bữa ăn phải an toàn, đủ chất, bảo quản được lâu, dễ chế biến và đủ đa dạng cho những chuyến du hành dài.

Thử thách sức khỏe tâm thần

Bên cạnh những tổn thương về thể chất, du hành không gian còn tác động mạnh mẽ đến tâm trạng và sức khỏe tâm thần. Sự cô lập, không gian chật hẹp, khoảng cách xa xôi với đất mẹ và áp lực cao đều làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm và suy giảm tinh thần.

NASA nhấn mạnh rằng duy trì sức khỏe tâm lý cho phi hành đoàn là yếu tố then chốt cho sự thành công và an toàn của các nhiệm vụ tương lai. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm viết nhật ký, tập thể dục hàng ngày, nghe nhạc và liên lạc với người thân.

Với vô số rủi ro kể trên, phi hành đoàn sẽ xoay xở ra sao nếu chẳng may có người ốm? Để giảm thiểu nhu cầu can thiệp y tế, NASA này tập trung tối đa vào các biện pháp phòng ngừa: Bổ sung vitamin, kiểm tra sức khỏe toàn diện và thực hiện cách ly 14 ngày trước khi phóng.

Dựa trên các tình huống dự kiến phổ biến nhất, NASA tùy chỉnh các nguồn lực y tế trên tàu để đảm bảo các sự cố nghiêm trọng hoặc có khả năng xảy ra nhất đều được kiểm soát hiệu quả. Hầu hết các tình trạng bệnh lý có thể được điều trị tương tự như trên Trái Đất. Tuy nhiên, do giới hạn về nguồn lực, ưu tiên hàng đầu được dành cho các loại thuốc đa năng và có ít tác dụng phụ nhất.

 

Gợi ý phim tuần này: Khám phá vũ trụ bao la trong “Thoát khỏi tận thế”

Phi hành gia kiêng ăn gì khi bay vào vũ trụ?

NASA gợi ý kết hợp 5 xét nghiệm để dự đoán nguy cơ bệnh tim mạch

Mang thú cưng đi máy bay có được không, cần lưu ý gì?