Tháng 4/2025, phát biểu trong một cuộc họp báo công bố kế hoạch loại bỏ 8 chất tạo màu thực phẩm tổng hợp, ông Robert F. Kennedy Jr - Bộ trưởng Y tế Hoa Kỳ, đã gọi đường là "chất độc" và khuyến cáo người Mỹ rằng không nên ăn đường. Bộ trưởng Y tế Kennedy thừa nhận rằng, khó có thể loại bỏ hoàn toàn đường khỏi các sản phẩm, nhưng nên có hướng dẫn dinh dưỡng mới khuyến nghị mọi người nên tránh hoàn toàn đường.

Ông Kennedy cho rằng, điều cần làm là “cung cấp kiến thức cho mỗi người Mỹ về lượng đường có trong các sản phẩm và đồng thời, với các hướng dẫn dinh dưỡng mới, cho họ một ý tưởng rất rõ ràng về lượng đường họ nên sử dụng, đó là bằng không.”

Dù cực đoan nhưng điều này phù hợp với nhiều quốc gia trên thế giới, bởi các Chính phủ không thể loại bỏ hoàn toàn đường khỏi thực đơn của mỗi người, nhưng con người lại đang thiếu thông tin về thực phẩm. Thực tế cho thấy, “nhiều người không biết họ đang ăn gì”, như ông Kennedy phát biểu trong cuộc họp báo hôm đó.

Trong Hướng dẫn dinh dưỡng giai đoạn 2026-2030 được công bố mới đây của Hoa Kỳ cũng nhắc tới đường như “một kẻ gây hại”. Nếu như các hướng dẫn trước đây khuyến cáo không nên thêm đường vào thức ăn cho trẻ em dưới 2 tuổi thì hướng dẫn mới mở rộng phạm vi này đến 10 tuổi. Mặt khác, một số dữ liệu thuyết phục nhất về chế độ ăn uống cho thấy rằng việc tiêu thụ quá nhiều đường trong thời thơ ấu dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe hơn, thậm chí cả sau này trong cuộc sống. Điều này có thể là do việc tiếp xúc sớm với đường có thể ảnh hưởng đến sở thích vị giác lâu dài của trẻ. Trẻ em Mỹ hiện đang tiêu thụ rất nhiều đường bổ sung.

Mặt khác, việc tránh hoàn toàn đường bổ sung cho đến 10 tuổi là điều không thực tế đối với hầu hết mọi người. Các hướng dẫn dinh dưỡng - trong đó khuyến nghị không cho trẻ ăn bánh quy hoặc bánh sinh nhật cho đến khi 11 tuổi, có thể khiến các bậc phụ huynh lo lắng mà không thay đổi được hành vi của họ. Hơn nữa, chúng không được khoa học chứng minh rõ ràng. Mặc dù có dữ liệu cho thấy việc tiêu thụ nhiều đường dẫn đến nhiều vấn đề về chuyển hóa hơn sau này trong cuộc sống, nhưng điều này không được so sánh với việc không tiêu thụ đường. Những đứa trẻ khỏe mạnh hơn trong các nghiên cứu vẫn tiêu thụ một lượng đường nhất định, chỉ là không nhiều. Và việc hạn chế hoàn toàn một số nhóm thực phẩm cho trẻ em có thể khiến những thực phẩm bị cấm trở nên hấp dẫn hơn.

Đúng là hầu hết trẻ em sẽ được lợi nếu ăn ít đường hơn, nhưng điều đó không có nghĩa là nên sợ hãi mọi chiếc bánh quy. Điều quan trọng là phải ăn uống điều độ.

Thế nhưng, nhiều người lớn cũng rất thích đường, đừng nói là trẻ em. Con người thích đường từ thời xa xưa khi mật ong là một món ăn khó kiếm, bởi thích cái vị ngọt ngào mà nó mang tới. Nhưng hiện nay, thực đơn của con người nhiều đường hơn, con người ăn nhiều đường hơn và dẫn đến sức khỏe kém. Thế nhưng, câu hỏi đặt ra là, đường gây hại như thế nào đến cơ thể con người ngoài việc cung cấp quá nhiều calo mà lại không đủ chất dinh dưỡng? Hãy nghe các chuyên gia dinh dưỡng cùng lý giải.

Tuy nhiên, theo TS. Menning, điều thú vị là không phải ai cũng cảm nhận vị đường giống nhau. Điều này càng được khẳng định sau thí nghiệm được thực hiện năm 2015. Trong thử nghiệm này, các nhà nghiên cứu đã so sánh nhận thức về đường và chất tạo ngọt của các cặp anh chị em khác nhau, và phát hiện ra rằng các cặp song sinh cùng trứng có nhận thức về vị ngọt giống nhau hơn so với các cặp song sinh khác trứng hoặc anh chị em không phải song sinh. Họ kết luận rằng các yếu tố di truyền chiếm khoảng 30% sự khác biệt về độ nhạy cảm của mỗi người với vị ngọt, nhưng vẫn chưa rõ liệu điều đó có thực sự ảnh hưởng đến lượng đường chúng ta ăn hay không.

Tuy nhiên, sự nhạy cảm này phụ thuộc vào loại đường bạn nếm lần đầu tiên và loại đường bạn đang hấp thụ. Glucose - loại đường có trong đường ăn, hầu hết các món ngọt và tinh bột, có tác dụng hơi khác so với fructose, loại đường thường có trong trái cây và nước ép. “Glucose khiến tuyến tụy tiết ra insulin - loại hormone có vai trò loại bỏ glucose khỏi tuần hoàn máu và đưa nó đến nơi cần thiết. Điều đó có nghĩa là glucose có thể được chuyển hóa trong gan để tạo năng lượng dưới dạng glycogen, hoặc dự trữ dưới dạng chất béo. Trong khi đó, fructose không gây ra sự tiết insulin. Nó được đưa trực tiếp vào gan, nơi nó có thể được chuyển hóa thành glycogen – hoặc nếu tiêu thụ quá nhiều, cũng được chuyển hóa thành chất béo.”, theo Tiến sĩ Sarah Berry - giáo sư dinh dưỡng tại Đại học King's College London (Vương quốc Anh).

Cả hai loại đường này, khi ăn quá nhiều, đều có thể dẫn đến tăng lượng chất béo lưu thông trong máu gọi là triglyceride - rất cần thiết cho cơ thể, nhưng nồng độ cao có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ và viêm tụy. Fructose đáng lo ngại hơn đối với những người có nguy cơ mắc hội chứng gan nhiễm mỡ, trong khi glucose lại là vấn đề đối với những người gặp khó khăn trong việc điều chỉnh insulin. Vì vậy, việc bạn nên lo lắng về loại nào hơn thực sự phụ thuộc vào các lựa chọn lối sống khác và khuynh hướng di truyền của bạn.

Bên cạnh đó là tình trạng tăng đường huyết sau ăn đường. Tình trạng này thực chất đã tồn tại hàng thập kỷ. Năm 1995, các nhà nghiên cứu phân tích một nghiên cứu tổng hợp về việc trẻ em ăn đường và kết luận rằng “đường không ảnh hưởng đến hành vi hoặc khả năng nhận thức của trẻ em”. Năm 2019, một nghiên cứu tổng hợp không tìm thấy tác dụng cải thiện tâm trạng nào từ carbohydrate (bao gồm cả đường) và lưu ý rằng nó “có liên quan đến mức độ mệt mỏi cao hơn và kém tỉnh táo hơn trong vòng một giờ đầu tiên sau khi ăn”.

“Chúng tôi phát hiện ra rằng, nếu một người bị tụt năng lượng, người sẽ cảm thấy đói hơn và có xu hướng tiêu thụ nhiều hơn 80 calo ở bữa ăn tiếp theo, và nhiều hơn 320 calo trong cả ngày. Vì vậy, nếu bạn ăn bữa sáng chỉ toàn tinh bột, rất có thể điều đó sẽ khiến bạn bị tụt năng lượng và cuối cùng sẽ ăn nhiều hơn vào bữa sau.” – TS. Berry cho biết.

Điều này có nghĩa là không chỉ lượng đường bạn ăn vào mới quan trọng, mà còn là thời điểm và lượng đường bạn ăn. “Chúng ta biết rằng phản ứng đường huyết diễn ra thuận lợi hơn vào buổi sáng vì cơ thể nhạy cảm với insulin hơn so với buổi chiều. Nhưng cơ thể chúng ta cũng xử lý đường tốt hơn nếu đường được cung cấp như một phần của bữa ăn cân bằng tổng thể với chất béo tốt cho tim mạch và protein lành mạnh. Tăng đường huyết là một phản ứng sinh lý bình thường sau khi ăn. Chúng ta chỉ cần đảm bảo rằng nó không quá mức.” - TS. Berry cho biết thêm.

Như vậy, rõ ràng là con người đang ăn nhiều đường hơn mức cần thiết. Một nghiên cứu gần đây do Tổ chức Sức khỏe Răng miệng công bố cho thấy 84% chúng ta ăn ít nhất một món ăn vặt có đường mỗi ngày, trong đó 79% ăn ba món mỗi ngày. Ăn ít hơn là điều tốt, nhưng không cần phải bài trừ hoàn toàn hoặc loại bỏ nó: chỉ cần thưởng thức một cách điều độ, tốt nhất là không quá muộn trong ngày, và lý tưởng nhất là kết hợp với chất xơ, chất béo lành mạnh hoặc protein.

Và nếu bạn đang có ý định bỏ qua toàn bộ vấn đề đáng lo ngại này bằng cách dựa vào chất tạo ngọt nhân tạo, thì đó có thể không phải là kế hoạch hoàn hảo như bạn mong muốn. Trước đây, người ta từng cho rằng chất tạo ngọt nhân tạo có thể khiến lượng insulin trong cơ thể tăng đột biến hoặc bằng cách nào đó "đánh lừa" hormone gây đói khiến bạn đói cồn cào, nhưng dường như cả hai điều đó đều không đúng: thực tế, vấn đề nằm ở một chỗ khác.

“Có một số bằng chứng mới cho thấy các chất tạo ngọt như saccharin và sucralose có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường miệng và đường ruột” - TS. Berry cho biết. Ông cũng nói thêm rằng, cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa để tìm hiểu sự ảnh hưởng lâu dài của các chất này tới các vấn đề sức khỏe khác như huyết áp, tình trạng kháng insulin hay cân nặng.

Cũng theo TS. Berry, để loại bỏ đường khỏi chế độ ăn hàng ngày không chỉ là việc nói và làm, mà cần một ý chí kiên trì và sự thích nghi phù hợp. Hãy cùng nghe chia sẻ của một người đã quyết tâm loại bỏ đường khỏi cuộc sống và những hiệu quả mang lại của sự kiên định này.

Người này chia sẻ, cô từng cho rằng việc cô có thể loại bỏ đường khỏi chế độ ăn là một điều điên rồ. Nhưng cô thật sự ăn quá nhiều đường và điều đó không tốt cho sức khỏe. Cô thích ăn bánh ngọt vào bữa ăn sáng, ăn hết một gói bánh quy trong một ngày. Cô thích các loại bánh nướng, bánh ngọt và đã thử nhiều vị bánh tại các cửa hàng bánh ngọt trên phố. Trước khi đi ngủ, nếu không được ăn thứ gì ngọt khiến cô khó có thể chìm vào giấc ngủ.

Nhưng gia đình cô có tiền sử mắc đái tháo đường type 2 và nếu duy trì chế độ ăn nhiều đường sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Cô thuộc nhóm nguy cơ cao. Lần xét nghiệm máu năm 2023 cho thấy lượng đường máu của cô ở mức cao hơn bình thường, tiệm cận đái tháo đường. Cô sợ hãi nhưng không dám đi khám lại sau đó.

Nhưng một năm sau, với sự tư vấn của một chuyên gia dinh dưỡng cộng đồng, cô bắt đầu tham gia một thử nghiệm kiêng đường trong 66 ngày. Chuyên gia dinh dưỡng đã khuyên cô rằng, nếu thèm đồ ngọt, cô nên ăn trái cây với lượng đường tự nhiên trong đó, ăn thành miếng chứ không phải ép nước. Chuyên gia dinh dưỡng khuyên rằng, cô cần tránh các loại đường nhân tạo càng nhiều càng tốt vì việc sử dụng đường nhân tạo sẽ khiến cô yêu thích thực phẩm ngọt nhiều hơn. Chuyên gia dinh dưỡng cũng khuyên cô nên từ bỏ mọi thứ một cách từ từ, thay vì từ bỏ hoàn toàn, hãy mục tiêu ăn lượng đường ít nhất có thể mà vẫn duy trì được. Ví dụ, nếu thích ăn sáng với ngũ cốc sữa, hãy chọn sữa ít đường thay vì sữa có đường.

Trong tuần đầu, cô thay chocolate và bánh quy bằng dưa hấu. Dù đã chuẩn bị tinh thần cho những điều tồi tệ thì mọi chuyện còn tệ hơn cô nghĩ. Cô mất tập trung, nói năng lộn xộn và ngủ không ngon giấc. Cô dừng rất lâu trước các kệ hàng siêu thị, loại bỏ hoàn toàn các tài khoản mạng xã hội liên quan đến đồ ăn. Cô bực bội vô cớ vì những việc nhỏ nhặt, giống hệt như những bà già khó tính. Cô biết rằng, mình sẽ hạnh phúc hơn nếu được ăn 5 cái bánh quy một ngày.

Trong tuần này, cô vẫn phải đối mặt với cơn thèm đồ ngọt như tuần trước. Nhưng đến cuối tuần, những triệu chứng như thiếu năng lượng, sương mù não… đã biến mất dù cơn thèm ăn vẫn còn. Nhưng cô đã có thể từ chối lời mời đi ăn kem của một đồng nghiệp.

Rồi điều kỳ lạ xảy ra với cô. Cô ăn một quả táo và nhận thấy rằng táo rất ngọt – điều trước đó cô không nhận thấy. Rồi cô chợt nhận ra rằng cô có thể rời khỏi giường với sự thoải mái, tràn đầy năng lượng.

Tất nhiên, mọi thứ đều không diễn ra quá êm đẹp. Cơ thể cô phản ứng lại hai tuần không ăn đường bằng cách bị viêm họng, khiến cô hầu như không thể nuốt. Và cô, không chỉ không ăn đường mà còn không ăn được bất cứ thứ gì.

Cô có một trải nghiệm mới lạ. Cô mua nước tăng lực không đường, và điều khiến cô thất vọng - với tư cách là một người vốn thích uống nước tăng lực, là nó có vị ngọt kinh khủng. Và cuối tuần, cô lại bị ốm.

Lần đầu tiên, cô tới dự sinh nhật bạn mà không ăn bánh kem và uống gì ngoài nước lọc. Nhưng cô không thấy buồn.

Cô cảm nhận bản thân đang ở giai đoạn giữa của thử thách, cảm giác thật lẫn lộn. Cô đã vượt qua được cơn thèm đường dữ dội. Cô nhận thấy, bản thân hơi rơi vào tình trạng trầm cảm nhẹ. Thay vì cảm thấy tràn đầy năng lượng như thể mình đã đạt đến đỉnh cao về sức khỏe, cô lại cảm thấy uể oải và buồn chán. Cô cũng ăn ít hơn vì buồn chán và lắng nghe tín hiệu đói của cơ thể nhiều hơn.

Tuần lễ tiệc tùng đã tới. Cô cứ nghĩ rằng mình sẽ không vượt qua được nhưng không. Cô không bị cám dỗ với những thử thách từ người thân, ví dụ như vô tình để chiếc kẹo rơi vào lòng cô. “Sắp đến đích rồi!" cô tự nhủ, trước khi viết ra danh sách tất cả các món ăn mà cô sẽ ăn vào cuối đợt thử thách.

Cô nỗ lực khôi phục niềm yêu thích sách để tránh lướt tin tức tiêu cực và các video chế biến món ăn. Nhưng chỉ đọc vài trang cô đã cảm thấy mệt mỏi. Chưa kể, chỉ nhìn các món ăn – đặc biệt là các món salad hay bánh mì đều trở nên nhàm chán. Cô thử một số loại rau củ và phô mai, phát hiện ra rằng một số loại gia vị không chứa đường có thể dùng kèm với món ăn.

Tuần này lặp lại như tuần thứ sáu. Mọi thứ vẫn vậy.

Nếu như trước đây, mỗi khi tới chu kỳ kinh nguyệt, cô thường xuyên cảm thấy mệt mỏi và đau bụng kinh dữ dội. Nhưng hiện giờ, cơn đau bụng kinh không còn đáng kể, thậm chí cô còn đi tới phòng tập, đủ năng lượng cho bài tập kéo dài 60 phút của mình. Cô cho rằng, nếu biết bỏ đường sẽ bớt đau bụng kinh thì cô đã giảm lượng đường từ lâu rồi. Các nghiên cứu cho thấy bằng chứng về mối liên hệ giữa đau bụng kinh và đường là không thuyết phục, và thay vào đó, mối liên hệ này lại đến từ thực phẩm chế biến sẵn. Bỏ đường cũng đồng nghĩa với việc bỏ luôn thực phẩm chế biến sẵn.

Loại bỏ đường đã giúp cô thay đổi vị giác. Cô không thèm đường nữa và nhận ra rằng mình không còn phụ thuộc vào nó. Cô biết mình sẽ không loại bỏ hoàn toàn đường nhưng sẽ ăn ít hơn.

Một lợi ích bất ngờ nữa mà việc loại bỏ đường mang tới là giấc ngủ của cô được cải thiện. Cô luôn là người ngủ không sâu giấc, nhưng giờ cô chìm vào giấc ngủ nhanh hơn và ít bị thức giấc giữa đêm hơn. Một lợi ích khác là sự tự tin được khôi phục. Cô bắt đầu thử thách với suy nghĩ sẽ bỏ cuộc giữa chừng. Nhưng cho đến giờ cô nhận ra rằng không gì là không thể.