Năm 2018, thế giới bàng hoàng khi Tiến sĩ Hạ Kiến Khuê - nhà khoa học người Trung Quốc, công bố những em bé được chỉnh sửa gene đầu tiên trên thế giới đã được sinh ra. Hai em bé được đặt tên là Lộ Lộ, Na Na được sinh năm 2018 và em bé Amy được sinh năm 2019, là những em bé được chỉnh sửa gene để tránh những căn bệnh mà cha mẹ mình mắc phải.

Sau tuyên bố này, TS. Hạ đã bị kết án 3 năm tù vì tội hành nghề y trái phép và mãn hạn tù năm 2022. Sau khi mãn hạn tù, ông Hạ quay trở lại với công việc như trước, nhận được nhiều lời mời làm việc từ các công ty và tập đoàn nước ngoài, cũng như các đề nghị tài trợ cho những nghiên cứu tiếp theo. Hiện TS. Hạ Kiến Khuê đã nghiên cứu về các công nghệ chỉnh sửa gene phòng ngừa bệnh Alzheimer, bệnh Loạn dưỡng cơ Duchenne...

TS. Hạ Kiến Khuê được đào tạo tại Mỹ, lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Rice và nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Stanford. Trong cuộc đời nghiên cứu của mình, TS. Hạ tập trung vào bệnh Alzheimer vì mẹ ông mắc bệnh này. TS. Hạ chia sẻ rằng, ông đề xuất sử dụng một công nghệ chỉnh sửa gene cơ sở - đưa một đột biến gene vào phôi người, nhằm bảo vệ chống lại nguyên nhân phổ biến nhất của chứng mất trí nhớ. Nghiên cứu này của TS. Hạ mới chỉ dừng lại ở chuột, khỉ và phôi người không còn sống. Theo ông, phần nghiên cứu cơ bản có thể hoàn thành trong 2 năm và sau đó, có đưa vào thử nghiệm hay không phụ thuộc vào chính quyền và xã hội.

Chia sẻ về việc chỉnh sửa phôi, TS. Hạ cho biết việc này bị cấm ở nhiều quốc gia nhưng sẽ trở nên phổ biến trong khoảng 50 năm nữa. Khi đó, những đứa trẻ được sinh ra sẽ không bị mắc phải các căn bệnh di truyền của gia đình, bởi nó sẽ cải thiện sức khỏe nền tảng của con người.

Theo TS. Hạ, những em bé chỉnh sửa gene đầu tiên trên thế giới do ông tạo ra hiện sống hạnh phúc với cha mẹ. Hai em bé Lộ Lộ và Na Na có bố bị nhiễm HIV, nên TS. Hạ đã sử dụng kỹ thuật CRISPR-Cas9 - còn gọi là cắt dán gene, để sửa lại gene CCR5 của cặp bé gái song sinh nhằm bảo vệ các em khỏi bị nhiễm HIV trong tương lai. Lộ Lộ và Na Na được sinh ra bằng phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm từ một phôi đã được chỉnh sửa gene trước khi được cấy vào tử cung của người mẹ.

TS. Hạ cũng cho biết thêm, việc chỉnh sửa gene có thành công hay không ông chưa dám chắc. Ông và nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục theo dõi tình trạng sức khỏe các bé cho đến năm 18 tuổi và sau đó, những đứa trẻ sẽ quyết định có nên theo dõi y tế theo nhu cầu cá nhân hay không.

TS. Hạ đã phải trả giá đắt cho những thí nghiệm của mình. Cuối năm 2019, tòa án ở Trung Quốc kết án 3 năm tù giam và phạt tiền 3 triệu nhân dân tệ (430.000 USD) vì tội hành nghề y bất hợp pháp. Ông ra tù vào tháng 4.2022.

Sau khi mãn hạn tù, TS. Hạ đã có nhiều bài phát biểu về sử dụng công nghệ chỉnh sửa gene trong y học ở nhiều trường đại học lớn trên thế giới. TS. Hạ cũng đã thành lập phòng thí nghiệm ở Bắc Kinh (Trung Quốc) để nghiên cứu liệu pháp gene hợp lý cho các bệnh di truyền hiếm gặp như chứng loạn dưỡng cơ Duchenne - bệnh lý di truyền liên quan đến một số đột biến gene, khiến các cơ sẽ teo dần, lâu ngày dẫn đến suy giảm chức năng cơ, cản trở cử động, thậm chí là liệt nhóm cơ bị bệnh. Ông cũng có kế hoạch đăng ký thành lập tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận về các bệnh hiếm gặp.

Chia sẻ với NYTimes về tương lai của mình, TS. Hạ cho rằng, cơ hội đang mở ra cho ông, bởi nhu cầu về các nhà nghiên cứu như ông, những người sẵn sàng vượt qua những giới hạn, đang ngày càng tăng.

Điều này có vẻ đúng, bởi Trung Quốc đang ngày càng đẩy mạnh tham vọng trở thành cường quốc công nghệ sinh học. Phòng nghiên cứu của TS. Hạ ở Bắc Kinh được Chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn. Mặc dù TS. Hạ bị cấm xuất cảnh nhưng các nghiên cứu của ông đã được ủng hộ. TS. Hạ cũng cho biết, gần đây ông đã nhận được lời mời làm việc từ một học viện y khoa do Chính phủ tài trợ ở Thâm Quyến - nơi ông từng làm việc cho đến khi bị bắt vào năm 2019.

Thí nghiệm chỉnh sửa phôi thai năm 2018 của TS. Hạ đã gây phẫn nộ trên toàn thế giới vì người ta biết rất ít về sự an toàn và tác động lâu dài đến sức khỏe của việc thay đổi gene trong phôi thai. Tuy nhiên, thí nghiệm này cũng mở ra điều mà nhiều người coi là chiếc hộp Pandora trên con đường hướng tới việc tạo ra những đứa trẻ theo ý muốn hoặc thuyết ưu sinh.

Nhưng không giống như các nhà nghiên cứu khác đang tìm cách tạo ra những đứa trẻ thông minh hơn, TS. Hạ cho biết thí nghiệm của ông hướng đến việc tạo ra những đứa trẻ có khả năng ngăn ngừa bệnh tật như kháng HIV. Ông cho biết đã nối lại nghiên cứu chỉnh sửa gene tại một phòng thí nghiệm ở Bắc Kinh, tập trung vào các phương pháp loại bỏ bệnh Alzheimer và chứng loạn dưỡng cơ Duchenne (DMD. TS. Hạ nói thêm rằng ông chỉ đang thử nghiệm trên chuột, chứ không phải trên người.

TS. Hạ chia sẻ, ông không hề hối tiếc về những công trình nghiên cứu trước đây của mình và cho rằng ông đang đi trước thời đại. Nhưng ông khẳng định điều này đang thay đổi, dẫn chứng bằng một cuộc thăm dò dư luận do Đại học Tôn Trung Sơn ở Quảng Châu thực hiện cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng Trung Quốc đối với việc chỉnh sửa gene để ngăn ngừa bệnh tật và các quy định gần đây của chính phủ Trung Quốc về nghiên cứu "các công nghệ y sinh mới". Ông cho rằng nỗ lực của Trung Quốc để trở thành cường quốc hàng đầu thế giới về khoa học và công nghệ đồng nghĩa với việc chỉ là vấn đề thời gian trước khi ông được công nhận là người tiên phong trong lĩnh vực chỉnh sửa gene ở Trung Quốc.

Nhìn nhận về hiện tại, TS. Hạ thẳng thắn nhận định rằng, công nghệ sinh học Trung Quốc đang vượt xa nghiên cứu ở Hoa Kỳ - nơi chịu quá nhiều ràng buộc bởi các hội đồng đánh giá đạo đức, các cơ quan quản lý khắt khe và nỗi sợ hãi về những điều chưa biết. Ông cho rằng, hàng loạt cáo buộc từ các nhà khoa học Mỹ cho rằng công trình nghiên cứu trước đây của ông ở Thâm Quyến đã vi phạm đạo đức y học, cho thấy lý do tại sao Hoa Kỳ sẽ thất bại trước Trung Quốc trong lĩnh vực y sinh học.

Năm 2024, TS. Hạ Kiến Khuê kết hôn với một nữ doanh nhân công nghệ sinh học người Canada gốc Hoa, nhưng bà bị từ chối nhập cảnh vào Trung Quốc trong năm 2025. Người vợ này của TS. Hạ là người điều hành một công ty khởi nghiệp có tên Manhattan Genomics, chuyên phát triển "các liệu pháp chỉnh sửa gene an toàn và có đạo đức". Bà đồng tình với TS. Hạ về tiềm năng của Trung Quốc trong việc thúc đẩy tương lai của công nghệ chỉnh sửa gene, dù cho rằng Hoa Kỳ vẫn có nhiều ưu thế trong việc phát triển công nghệ y sinh học.

Thêm vào đó, Chính phủ Trung Quốc đã đặt mục tiêu trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về khoa học và công nghệ vào năm 2049, kỷ niệm 100 năm ngày Đảng Cộng sản nắm quyền. Chính phủ đang chi mạnh tay để trở thành người dẫn đầu trong lĩnh vực được gọi là “công nghệ thao túng gene”. Trong bài phát biểu trước Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc năm 2019, Tổng Bí thư ĐCS Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố rằng “Chúng ta không được để thủ tục hành chính rườm rà trói buộc tay chân của các nhà khoa học, và những báo cáo, phê duyệt vô tận làm trì hoãn năng lượng của các nhà khoa học.”

Các quy định mới được Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành dường như cũng chừa chỗ cho việc chỉnh sửa DNA trong các tế bào sinh sản của con người như tinh trùng, trứng hoặc phôi thai với tuyên bố rằng bộ phận y tế của Hội đồng Nhà nước sẽ giám sát tất cả các nghiên cứu “thao tác với tế bào sinh sản của con người, hợp tử hoặc phôi và cấy chúng vào cơ thể người để cho phép chúng phát triển”.

TS. Hạ cho biết các quy định mới "không rõ ràng" về việc liệu việc sử dụng phôi thai như vậy để tạo ra em bé chỉnh sửa gene có được cho phép trong tương lai hay không, nhưng vẫn là "một dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang mở cửa trong lĩnh vực này."