Infographic: Tự lập độc hại - Khi sự mạnh mẽ trở thành gánh nặng tâm lý

Tự lập độc hại có thể gây ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe tinh thần và cảm xúc.

Dù chưa được liệt kê trong Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM) của Mỹ, nhưng thuật ngữ "tự lập độc hại” (Toxic Independence), đang ngày càng phổ biến để mô tả trạng thái độc lập cực đoan. Theo các chuyên gia, đây không phải là biểu hiện của sức mạnh, mà là một cơ chế phòng vệ tâm lý phức tạp.

Ranh giới giữa "Lành mạnh" và "Độc hại"

Bà Yasmine Saad, Tiến sĩ tâm lý học lâm sàng tại Mỹ, phân tích sự khác biệt cốt lõi: "Tự lập lành mạnh là một sự lựa chọn, cho phép bạn tự chăm sóc bản thân nhưng vẫn thoải mái dựa vào người khác khi cần. Ngược lại, tự lập độc hại là một chiến lược sinh tồn, nơi sự tự lực được đặt lên trên hết kèm theo sự né tránh tuyệt đối mọi hỗ trợ từ bên ngoài".

Đồng quan điểm, bà Elizabeth Winkler, chuyên gia trị liệu tâm lý tại Mỹ cho rằng gốc rễ của hội chứng này thường xuất phát từ tuổi thơ thiếu an toàn hoặc những tổn thương trong quá khứ (như bị phản bội). "Khi việc nhờ cậy bị coi là rủi ro, sự tự lập cực đoan trở thành tấm khiên bảo vệ. Người ta né tránh sự thân mật vì tin rằng đơn độc mới là trạng thái an toàn nhất", bà giải thích.

Dưới đây là infographic 5 dấu hiệu giúp bạn nhận diện "tự lập độc hại":

Làm thế nào để phá vỡ vòng xoáy?

Để tìm lại sự cân bằng, các chuyên gia gợi ý lộ trình 3 bước:

Bước 1: Nhận diện và tạm dừng

Khi thấy bản thân phản ứng gay gắt trước một lời đề nghị giúp đỡ, hãy chậm lại. Hãy đối xử với bản thân bằng sự trắc ẩn thay vì phán xét để tạo cảm giác an toàn.

Bước 2: Thay đổi nhận thức

TS. Saad khuyến nghị thực hiện bài tập phân tích: Nhìn lại một việc bạn đã cố làm một mình, đánh giá cái giá phải trả (sự mệt mỏi, thời gian) và hình dung kết quả nếu có sự hỗ trợ. Mục tiêu là để não bộ nhận ra kết quả của việc đơn độc.

Bước 3: Rèn luyện cảm xúc

Hệ thần kinh cần học lại cách cảm thấy an toàn khi đón nhận sự giúp đỡ. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ, ít rủi ro: để đồng nghiệp mua giúp cốc cà phê, nhận một món quà nhỏ mà không cảm thấy mắc nợ. "Khi biết nới lỏng sự kiểm soát, sự độc lập sẽ chuyển từ trạng thái cứng nhắc, hao mòn sang linh hoạt và trao quyền", TS. Saad kết luận.

 

Tại sao nam giới ít tìm đến liệu pháp tâm lý?

Gaslighting: Nhận diện hành vi thao túng tâm lý

Hiểu hơn về tâm lý học vị thành niên

Tạo cơ hội cho con tự lập