AI làm được hết nhưng nhà báo vẫn phải là chủ đạo

Ông Ngô Trần Thịnh, trưởng bộ phận nội dung số, Trung tâm tin tức, Đài truyền hình TP.HCM, trình bày về ứng dụng AI trong sản xuất chương trình - Ảnh: Đức Bình/ Sức khỏe+

Ứng dụng AI đang là xu thế của các cơ quan báo
Tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 vừa diễn ra, trong phiên thảo luận "AI - Ứng dụng thế nào, kiểm soát ra sao tại các tòa soạn Việt Nam?", lãnh đạo các cơ quan báo chí, nhà báo và các đơn vị hàng đầu về ứng dụng công nghệ AI đã vẽ ra một bức tranh toàn cảnh về mức độ và cách thức áp dụng trí tuệ nhân tạo vào công việc làm báo và quản lý tòa soạn. Điều hành phiên thảo luận, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, đã đưa ra số liệu từ Viện nghiên cứu Báo chí Reuters và Đại học Oxford với 93% các tòa soạn trên thế giới đang ưu tiên đổ tiền vào công nghệ này.

Lý do được đưa ra là AI có thể giải quyết các nhiệm vụ thực tế như tự động hóa các việc thủ công hậu trường như bóc băng, dịch thuật; giúp nhà báo phân tích các nguồn dữ liệu lớn để làm bài điều tra; tự động gửi đúng bài viết đến nhóm độc giả. Những điều này giúp giảm thời gian và thay đổi cách thức làm việc của phóng viên, tăng chất lượng bài và lựa chọn đúng các nhóm độc giả để xây dựng nội dung.

Tuy nhiên trên thực tế, tác động của AI không chỉ dừng ở đó, nó còn khiến báo chí dễ dàng bị cuốn những phương thức sản xuất mới để giữ chân hoặc thu hút độc giả, đặc biệt là độc giả trẻ. Theo ông Trần Ngọc Long, Trưởng phòng Đa phương tiện Báo điện tử VietnamPlus, Thông tấn xã Việt Nam, báo chí đang bị mất dần độc giả trẻ. Ông đưa ra dẫn chứng là có đến 39% người dưới 35 tuổi chỉ xem tin tức qua video ngắn mỗi tuần và TikTok đang trở thành nơi đọc tin chính của nhóm thanh niên từ 18 đến 24 tuổi. Giới trẻ hiện nay có xu hướng tin tưởng các cá nhân có ảnh hưởng làm nội dung độc lập hơn là vào đọc các trang báo truyền thống.

Điều này dẫn đến các cơ quan báo nước ngoài cũng như trong nước đều không thể đứng ngoài xu thế đưa AI vào các công việc của tòa soạn, xa rời dần hoặc cắt bớt dần các hình thức, công đoạn sản xuất tác phẩm theo kiểu truyền thống. Tuy nhiên mức độ ứng dụng AI của các toà soạn cũng là rất khác biệt, có thể chỉ một vài công đoạn nhưng cũng có thể chiếm đa phần công việc của phóng viên. Lý do chính của sự khác biệt ấy là vấn đề ngân sách vì chi phí để chạy theo công nghệ là hết sức đắt đỏ.

Làm sao để tiết kiệm ngân sách chi cho AI?
Theo thông tin mà ông Trần Ngọc Long đưa ra tại phiên thảo luận, dù hầu hết các tòa soạn hiện đều đã sử dụng AI nhưng có tới 67% các báo khẳng định sẽ không cắt giảm đội ngũ phóng viên. Điều này đồng nghĩa với việc các tòa soạn vẫn đánh giá cao tầm quan trọng của con người, các nhà báo, phóng viên vẫn giữ vai trò quyết định. Bên cạnh tài chính, lý do rất quan trọng là có nhiều điều máy móc không thể thay thế được con người ví như như cảm xúc chân thật và đạo đức làm nghề.

Về vấn đề làm sao để tiết kiệm ngân sách cho các ứng dụng công nghệ, ông Bùi Công Duyến, Giám đốc sản phẩm Tòa soạn hội tụ OneCMS, khuyên các tòa soạn nhỏ không cần phải chạy đua tiêu tiền vào các hệ thống máy móc phức tạp. Cách làm thông minh và ít tốn kém nhất là áp dụng theo kiểu cuốn chiếu, làm đến đâu chắc đến đó. Trên mạng có sẵn nhiều ứng dụng các báo nhỏ nên chọn mua hoặc dùng ngay để giúp các nhà báo, phóng viên giải quyết các việc tốn thời gian nhất mỗi ngày như tìm tài liệu, tổng hợp dữ liệu, bóc băng ghi âm, dịch thuật…

Nên ứng dụng AI đến đâu, công đoạn nào trong sản xuất tác phẩm báo chí?
Tại phiên thảo luận "AI - Ứng dụng thế nào, kiểm soát ra sao tại các tòa soạn Việt Nam?", có không ít đơn vị trình bày về việc áp dụng công nghệ AI và thu được nhiều thành quả chất lượng, tạo nên sức hút lớn của độc giả, khán thính giả cũng như khẳng định AI có thể giúp các nhà báo, phóng viên ở mọi công đoạn sản xuất.

Bên cạnh đó, việc đầu tư, nâng cấp và phát triển công nghệ AI khiến cho việc xác định đâu là tác phẩm của AI, đâu là tác phẩm do con người làm ra ngày càng trở nên khó hơn. Ngay cả với các nhà báo có thâm niên hay chính chuyên gia về AI cũng gặp khó khi xác định điều này trong một thử nghiệm thực tế được bà Tạ Bích Loan, Giảng viên Khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại, Học viện Ngoại giao, nhà sáng lập của Media AI Lab, đưa ra trong phiên tham luận. Sự tinh thông và không ngừng phát triển của AI kéo theo một nguy cơ phóng viên lười suy nghĩ, lười viết và giao hoàn toàn cho AI viết bài.

Bà Tạ Bích Loan khẳng định không thể bỏ qua việc ứng dụng công nghệ nhưng mỗi một nhà báo, phóng viên cần đóng vai trò như một "tổng đạo diễn". Có nghĩa là họ bắt buộc phải kiểm tra bài viết một cách nghiêm ngặt trước khi bấm nút đăng tải. Phải kiểm tra rõ các số liệu lấy từ đâu, có bị cũ hay không, và phải xóa bỏ những từ sáo rỗng mà máy tính hay lặp lại như "rất", "cực kỳ", "mạnh mẽ" để bài viết ngắn gọn, chính xác. Người gác cổng cũng phải kiểm duyệt xem bài viết có bị lệch lạc góc nhìn hoặc bỏ quên những người nghèo, người yếu thế trong xã hội không, có vi phạm các quy định về văn hóa chính trị không, và quan trọng nhất là ý kiến trong bài là tư tưởng của nhà báo hay đang bị AI dắt mũi.

Qua đó, các chuyên gia và lãnh đạo các cơ quan báo tại phiên hội thảo cùng đưa ra đề xuất các cơ quan báo chí Việt Nam cần phải dán nhãn công khai đối với tất cả các bài viết, hình ảnh hay video có sự tham gia của AI. Việc này giúp giữ uy tín cho tờ báo đồng thời thể hiện vai trò của phóng viên và sự sòng phẳng với độc giả. Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, máy móc cuối cùng cũng chỉ là công cụ, thay đổi tư duy của con người mới là quyết định, sự trung thực, đạo đức nghề nghiệp của nhà báo mới là thứ giữ chân độc giả, giúp tờ báo luôn là địa chỉ tin cậy của người dân.

 

Báo động về lối sống khiến bệnh suy thận trẻ hóa

Cách nhận biết sớm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Ứng dụng giúp bác sĩ "kê đơn" tập thể dục cho người bệnh

Thu hẹp khoảng cách từ lý thuyết dinh dưỡng đến thực hành