Tự chủ chiến lược để báo chí thích ứng với kỷ nguyên số

Nâng cao năng lực tự chủ là yêu cầu thiết yếu của báo chí hiện nay - Ảnh minh họa

Trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc 2026, tại phiên thảo luận "Tự chủ chiến lược của cơ quan báo chí trong kỷ nguyên số" thuộc Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ III, các diễn giả đã chia sẻ nhiều góc nhìn về những yêu cầu đặt ra đối với báo chí trong giai đoạn hiện nay.

Tự chủ không chỉ là bài toán tài chính

Theo ông Nguyễn Quang Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Nội dung số và Truyền thông - Thông tấn xã Việt Nam (VNA Media), tự chủ chiến lược không nên hiểu đơn thuần là tự chủ tài chính.

Ông cho rằng, một cơ quan báo chí chỉ thực sự tự chủ khi có khả năng làm chủ nội dung, chủ động định hướng thông tin và xây dựng được chiến lược phát triển riêng trong môi trường truyền thông số. Tự chủ tài chính là điều kiện quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của cơ quan báo chí.

Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn, ông cho biết VNA Media đang triển khai tái cơ cấu dựa trên 4 trụ cột gồm nội dung, công nghệ, dữ liệu và kinh tế báo chí nhằm thích ứng với những thay đổi của môi trường truyền thông.

Dữ liệu và nền tảng số giúp nâng cao năng lực tự chủ

Một nội dung khác được nhiều đại biểu đề cập là vai trò của dữ liệu trong hoạt động báo chí hiện đại.

Theo ông Quách Hoài Nam, Chủ tịch Công ty AMI (AMI Group - doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, xử lý dữ liệu và lưu trữ), dữ liệu không chỉ giúp các cơ quan báo chí hiểu rõ hơn nhu cầu của độc giả, mà còn hỗ trợ quá trình hoạch định chiến lược phát triển.

Từ dữ liệu, các tòa soạn có thể xác định nội dung cần ưu tiên sản xuất, lựa chọn kênh phân phối phù hợp và phát triển các sản phẩm đáp ứng nhu cầu của công chúng. Việc xây dựng và khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu riêng cũng giúp cơ quan báo chí giảm sự phụ thuộc vào các nền tảng số bên ngoài, từ đó nâng cao năng lực tự chủ trong hoạt động.

Chia sẻ từ thực tiễn của Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), ông Nguyễn Thanh Lâm, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc VTV, cho biết nền tảng VTVgo đã được phát triển trong hơn một thập kỷ và hiện là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số của đơn vị.

Theo ông, giá trị của nền tảng số không chỉ nằm ở khả năng phân phối nội dung, mà còn ở khả năng tạo ra dữ liệu về hành vi người dùng. Những dữ liệu này giúp cơ quan báo chí hiểu rõ nhu cầu, thói quen và xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng, từ đó tối ưu hóa nội dung và phát triển các mô hình truyền thông mới.

Gỡ khó cho báo chí địa phương

Ở góc độ cơ quan báo chí địa phương, ông Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Báo và Phát thanh - Truyền hình Hải Phòng, cho rằng quá trình thực hiện tự chủ vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức.

Theo ông, nhiều cơ quan báo chí địa phương phải áp lực tìm kiếm nguồn thu để duy trì hoạt động và đầu tư cho chuyển đổi số. Bên cạnh đó, cơ chế đặt hàng và các quy định liên quan đến hoạt động dịch vụ báo chí cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tự chủ của các đơn vị.

Ông kiến nghị cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo điều kiện cho các cơ quan báo chí địa phương chủ động sản xuất nội dung phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương, đồng thời bảo đảm quyền tự chủ về bản quyền và các hoạt động dịch vụ truyền thông.

Nâng cao nguồn nhân lực và công nghệ

Theo PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, con người vẫn là yếu tố quyết định trong quá trình thực hiện tự chủ chiến lược của các cơ quan báo chí.

Ông cho rằng người làm báo hiện nay không chỉ cần kỹ năng tác nghiệp truyền thống mà còn phải làm chủ công nghệ, hiểu dữ liệu và biết ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công việc. Đây là những năng lực cần thiết để thích ứng với sự thay đổi của môi trường truyền thông số.

Bên cạnh nguồn nhân lực, nhiều ý kiến tại phiên thảo luận cũng nhấn mạnh vai trò của hạ tầng công nghệ trong việc nâng cao năng lực tự chủ của các cơ quan báo chí. Việc phát triển các nền tảng số trong nước và nghiên cứu các giải pháp công nghệ mới được kỳ vọng sẽ góp phần bảo vệ nội dung, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng và tăng tính chủ động cho các cơ quan báo chí trên không gian số.

 

Để báo chí quảng bá hình ảnh Việt Nam hiệu quả hơn

Reuters ứng dụng AI để nâng cao năng lực báo chí ra sao?

Tận dụng trợ lý AI trong sản xuất báo chí và xây dựng tòa soạn 2.0

Trang bị tư duy mới về mô hình chuyển đổi số báo chí hiệu quả