Đổi mới, sáng tạo, hướng tới lớp trẻ: Lựa chọn khó khác để phát triển kinh tế báo chí

Các đại biểu dự phiên hội thảo “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” chụp ảnh kỷ niệm - Ảnh: Đức Bình/ Sức khỏe+

Trong bối cảnh báo chí chịu nhiều sức ép và thách thức như hiện nay, làm sao để tồn tại và phát triển là điều được quan tâm hàng đầu. Bên cạnh đó, những vấn đề mới như báo chí trong kỷ nguyên số, sự tham gia của AI vào lĩnh vực báo chí và làm sao để phát triển kinh tế báo chí trong thời kỳ mới cũng nhận được nhiều sự chú ý. Rất nhiều câu hỏi cũng như các ý tưởng đã được đưa ra để trả lời cho vấn đề này trong phiên hội thảo với chủ đề “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” diễn ra sáng 20/6. Phiên thảo luận này đã thu hút được nhiều sự chú ý từ lãnh đạo các cơ quan báo chí, các nhà báo, phóng viên cùng các chuyên gia.

Báo chí cần đổi mới để phát triển
Tham dự phát biểu chỉ đạo phiên thảo luận, ông Lê Quốc Minh, Uỷ viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã Phát biểu chỉ đạo tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Quốc Minh, cho rằng đổi mới sáng tạo là yêu cầu sống còn đối với các cơ quan báo chí trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Sự phát triển của mạng xã hội đã có những tác động không hề nhỏ đến báo chí bằng những phương thức tiếp cận độc giả mới như các video ngắn, tin tức giật gân, câu khách.

Tuy nhiên, báo chí không thể chạy theo mạng xã hội bằng cách tạo nên các sản phẩm tương tự mà điều quan trọng là phải tìm ra một hướng đi mới, những cách thể hiện mới để truyền tải những thông tin chính thống, đáng tin cậy, đưa những chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước đến với người dân, xã hội, lan tỏa những giá trị tốt đẹp, tích cực.

Ông Lê Quốc Minh khẳng định: “Báo chí ngày nay cần có tư duy sản phẩm. Không thể chỉ dừng lại ở việc sản xuất tin, bài theo cách truyền thống mà phải tạo ra những sản phẩm truyền thông phù hợp với nhu cầu và thói quen tiếp nhận của công chúng”. Ông cũng cho rằng đổi mới sáng tạo là điều không thể khác nhưng không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn. Mỗi cơ quan báo chí cần tạo môi trường khuyến khích phóng viên, biên tập viên mạnh dạn thử nghiệm ý tưởng mới, chấp nhận rủi ro và xem thất bại là một phần của quá trình sáng tạo.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định: “Không có thành công nào đến từ việc lặp lại chính mình. Báo chí muốn giữ được vị thế và sức ảnh hưởng thì phải liên tục đổi mới, dám bước ra khỏi vùng an toàn. Tôi kỳ vọng từ nay đến cuối năm, mỗi cơ quan báo chí sẽ có ít nhất một dấu ấn đổi mới riêng, dù lớn hay nhỏ”.

Báo chí đang phải đối mặt với thách thức lớn
Tại phiên thảo luận, nhà báo Ngô Việt Anh - Giám đốc Trung tâm Phát triển truyền thông Báo Nhân Dân cho rằng sự phát triển mạnh mẽ của AI và mạng xã hội đang làm thay đổi toàn diện cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin đặt báo chí trước những thách thức chưa từng có nhưng cũng mở ra cơ hội lớn để đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nội dung và phát triển kinh tế báo chí.

Đổi mới báo chí là gì, đổi mới như thế nào, làm sao để theo kịp quá trình chuyển đổi số? Với một cơ quan báo chí, đổi mới không chỉ là đầu tư công nghệ mà còn là quá trình đổi mới tư duy quản trị, mô hình tổ chức, quy trình sản xuất và phương thức tiếp cận công chúng. Xã hội ngày một phát triển, cách tiếp nhận thông tin của người dẫn cũng thay đổi từng ngày. Báo chí nếu không theo kịp tốc độ thay đổi đó cũng như không kết hợp tốt giữa bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội với năng lực công nghệ sẽ khó giữ vững vai trò định hướng thông tin.

Tiến sĩ Ngô Bích Ngọc, Trưởng khoa Truyền thông Đa phương tiện, Đại học Swinburne Việt Nam, cho biết báo chí toàn cầu đang chịu tác động mạnh từ sự suy giảm lòng tin của công chúng, sự thống trị của các nền tảng công nghệ và sự phát triển của AI tạo sinh. Trong tham luận về "Xu hướng đổi mới sáng tạo của báo chí thế giới", TS Ngọc dẫn chứng rằng qua nhiều nghiên cứu quốc tế, lòng tin của công chúng đối với tin tức hiện nay chỉ còn khoảng 37%, trong khi gần một nửa người dùng chủ động né tránh tin tức do cảm giác quá tải thông tin.

Đáng nói rằng lần đầu tiên lượng người tiếp cận tin tức qua mạng xã hội và nền tảng video đã vượt các kênh truyền thống như truyền hình hay website báo chí. Trong đó, với nhóm dưới 35 tuổi, mạng xã hội đã trở thành “cổng vào” chính để tiếp cận thông tin. Trong khi đó, thói quen truy cập trực tiếp vào các thương hiệu báo chí ngày càng suy giảm. AI đang thay đổi mạnh mẽ quy trình sản xuất và tiêu thụ tin tức ở các cơ quán báo lớn trên thế giới, họ tận dụng AI vào các khâu tra cứu, biên tập, chuyển đổi định dạng nội dung và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng.

Tập trung vào đối tượng Gen Z
Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, lứa Gen Z (sinh từ năm 1997 đến 2012) có thể coi là thế hệ đang làm thay đổi, định hướng mọi hành vi tiếp nhận báo chí trước đó. Họ lớn lên cùng internet và công nghệ số. Các thức tiếp nhận thông tin của lứa Gen Z này cũng hoàn toàn khác các thế hệ trước đó khi chủ yếu thông qua mạng xã hội, chịu tác động từ các thuật toán và có nhu cầu tương tác lớn. Ông cho rằng lứa Gen Z không chỉ muốn đọc thông tin mà còn muốn tham gia vào quá trình tạo ra nội dung, chia sẻ quan điểm và xây dựng cộng đồng.

Chia sẻ tại hội thảo, nhà báo Phùng Công Sưởng nhận định: “Chúng ta đang sống trong một thế giới dư thừa thông tin nhưng lại thiếu niềm tin”. Ông cho rằng các tòa soạn cần chuyển từ tư duy “cung cấp những gì mình có” sang “sản xuất những gì công chúng cần”, từ phát hành nội dung sang xây dựng cộng đồng độc giả, từ truyền thông một chiều sang đối thoại và tương tác.

Tuy nhiên theo ông Phùng Công Sưởng, đó vô hình chung cũng là lợi thế của báo chí. Rõ ràng báo chí không thể cạnh tranh với mạng xã hội bằng tốc độ hay khả năng lan truyền nhưng lợi thế cốt lõi của báo chí nằm ở khả năng xác minh, kiểm chứng, phân tích và đặt thông tin vào đúng bối cảnh. Niềm tin là thứ mà báo chí luôn có thể mang lại nhưng truyền tải như thế nào để đến với những người trẻ một cách nhanh nhất, có sức hút nhất, đặc biệt là với lứa trẻ.

Xác định đúng cộng đồng, hướng tới những giá trị tốt đẹp là lựa chọn hàng đầu
Nhà báo Nhật Hoa, Phó Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam, cho rằng vấn đề quan trọng nhất không phải là làm sao có nhiều lượt xem mà là xác định đúng cộng đồng khán giả mà mình phục vụ. Lấy dẫn chứng là chương trình “Những bông hoa nhỏ - Vườn Tween” đã đạt hơn 122 triệu view (lượt xem) trên các nền tảng chỉ sau có 6 tháng phát song, trong đó có cả những video đạt tới hang chục triệu lượt view chỉ sau sài ngày lên sóng.

Theo nhà báo Nhật Hoa, những thành công ấy không phải là may mắn mà đó là từ sự xác định rõ ràng mục đích và hệ giá trị mà chương trình hướng tới, đó là tạo ra những câu chuyện chân thực và giàu cảm xúc. Viên lan tỏa mạnh hơn nữa những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống là một trong những lựa chọn hiệu quả để tăng sức hút, tăng lượng độc giả cũng như nhà tài trợ sẽ tự tìm đến. Từ việc xác định rõ ràng ấy sẽ tạo được những nội dung, những nội dung ấy tạo nên cộng đồng, cộng đồng tạo nên niềm tin và niềm tin tạo ra nguồn lực để phát triển bền vững hơn.

Cùng quan điểm, nhà báo Nguyễn Bá Kiên, Tổng Biên tập Tạp chí Viettimes, cho rằng các cơ quan báo chí cần xác định rõ giá trị cốt lõi và lựa chọn hướng đi riêng thay vì chạy theo lượng truy cập theo mạng xã hội. “Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển mạnh và tạo được ảnh hưởng đến xã hội, đến việc tiếp cận thông tin, báo chí cần tìm ra được sự khác biệt, tạo nên những nội dung chuyên sâu và có giá trị đối với nhóm công chúng mục tiêu”, ông nhấn mạnh.

Khép lại phiên thảo luận, các đại biểu thống nhất trong kỷ nguyên AI và truyền thông số, đổi mới sáng tạo trở thành yêu cầu tất yếu đối mà các cơ quan báo chí cần phải thực hiện. Cùng với đó, báo chí cần kết hợp giữa nội dung chất lượng, ứng dụng công nghệ, xây dựng cộng đồng, khai thác hiệu quả dữ liệu độc giả và đa dạng hóa nguồn thu. Đây là những yếu tố then chốt để phát triển kinh tế báo chí trong thời đại mới.

 

Tự chủ chiến lược để báo chí thích ứng với kỷ nguyên số

Anh dự kiến cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội

Bảo vệ nguồn máu hiếm “quý như vàng”

Để báo chí quảng bá hình ảnh Việt Nam hiệu quả hơn