Nỗ lực chung trong cuộc chiến chống kháng kháng sinh

Các chuyên gia thuộc các lĩnh vực y tế, thú y và môi trường thảo luận về cách tiếp cận Một sức khỏe tại hội thảo sáng 2/6

Kháng kháng sinh: Hiểm họa toàn cầu không của riêng ai

Không còn là chuyện riêng của ngành y tế, kháng kháng sinh đang đe dọa trực tiếp đến chuỗi thực phẩm và môi trường sống tại Việt Nam. Để giải quyết tình trạng báo động này, cách tiếp cận đa ngành chính là chìa khóa then chốt được các chuyên gia đưa ra tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Tiếp cận Một sức khỏe (One Health) trong phòng chống kháng kháng sinh tại Việt Nam” vừa diễn ra sáng nay (2/6), tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC).

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Phạm Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn nâng cao sức khỏe Việt Nam (VAHCP), nhấn mạnh rằng kháng kháng sinh (AMR) đã trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất mang tính toàn cầu. Bà khẳng định: “Kháng kháng sinh hiện nay không còn là vấn đề riêng của ngành y tế mà đã tác động trực tiếp đến sức khỏe con người, vật nuôi, môi trường và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia”.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, đánh giá AMR là "vấn đề ưu tiên hàng đầu trong thế kỷ 21". Bà cho rằng sự lan truyền vi khuẩn kháng thuốc trong môi trường và chuỗi thực phẩm đang đặt ra những thách thức mới, đòi hỏi một giải pháp toàn diện theo hướng tiếp cận Một sức khỏe (One Health).

Đây là cách tiếp cận đặt sức khỏe của con người vào lối liên hệ hữu cơ với sức khỏe của động vật và môi trường sống. Mô hình này nhấn mạnh sự phối hợp đa ngành (giữa y tế, thú y và môi trường) nhằm giải quyết các vấn đề sức khỏe như dịch bệnh. Tuy nhiên ở nước ta, việc quản lý kháng kháng sinh theo hướng đa ngành còn nhiều "khoảng trống".

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành thẳng thắn chỉ ra những khó khăn cốt lõi mà Việt Nam đang đối mặt. Thứ trưởng cho biết hiện nay chúng ta vẫn chưa hình thành được một hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông để giám sát tình trạng kháng thuốc giữa các lĩnh vực nông nghiệp, y tế và môi trường.

Để giải quyết các "nút thắt" này, Thứ trưởng Lê Công Thành cam kết Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế thúc đẩy Khung đối tác Một sức khỏe giai đoạn 2026-2030.

Những con số báo động từ thực tiễn nghiên cứu

Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là các báo cáo khoa học cung cấp bằng chứng thực tiễn về tình trạng kháng thuốc tại Việt Nam.

Kháng kháng sinh, nghe thì có vẻ xa xôi, nhưng thực tế đang bắt nguồn từ trang trại đến bàn ăn. Dù đã có quy định tại Luật Chăn nuôi và Luật Thú y, không ít người dân vẫn sử dụng nguyên liệu kháng sinh trộn vào thức ăn, nguồn nước. Ngoài dư lượng kháng sinh trong thực phẩm, hậu quả còn có tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh, tiềm ẩn mối nguy về an toàn thực phẩm.

ThS. Lê Thị Huệ, Phó trưởng Phòng Thức ăn chăn nuôi và Thuốc thú y, Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường dẫn chứng một khảo sát tại 15 tỉnh, cho thấy các vi khuẩn E. coli, Salmonella, Campylobacter trong lợn và gà có mức độ đề kháng đối với các nhóm kháng sinh dùng phổ biến cho động vật trên cạn dao động từ 20-70%.

TS. Nguyễn Thành Trung, Viện Kiểm nghiệm An toàn Vệ sinh Thực phẩm Quốc gia, đã công bố kết quả nghiên cứu về vi khuẩn Salmonella trong thịt gia cầm tại Hà Nội. 

Theo báo cáo, có tới 65,38% mẫu thịt gà, vịt, ngan nhiễm Salmonella, trong đó tỷ lệ đa kháng kháng sinh lên đến hơn 90%. Đáng chú ý, các chủng vi khuẩn này không chỉ kháng thuốc điều trị mà còn bắt đầu có dấu hiệu đề kháng với cả chất tẩy rửa bề mặt, gây khó khăn lớn cho công tác kiểm soát nhiễm khuẩn.

Ngoài ra, nghiên cứu trên vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa trong nước uống cũng cho thấy hơn 50% số chủng đề kháng với các kháng sinh quan trọng nhóm Beta-lactam. Các chủng vi khuẩn này thuộc các type huyết thanh có khả năng gây bệnh trực tiếp ở người.

Khi đó, kháng kháng sinh không còn là vấn đề của người chăn nuôi hay doanh nghiệp. Kháng kháng sinh còn làm gia tăng gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế. Khi vi khuẩn kháng thuốc, các loại kháng sinh thông thường không còn hiệu quả, buộc bác sĩ phải sử dụng các loại thuốc đắt tiền hơn, có nhiều tác dụng phụ hơn hoặc đôi khi không còn thuốc nào để điều trị.

Đổi mới sáng tạo và thay đổi văn hóa sử dụng kháng sinh

Dưới góc nhìn của đơn vị đồng tổ chức, TS. Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm NIC, cho rằng công nghệ và đổi mới sáng tạo trong ngành y học - sinh học sẽ là động lực mới cho phòng chống kháng thuốc. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh: “Muốn thành công, chúng ta cần thay đổi cả mô hình quản trị, tư duy của doanh nghiệp và đặc biệt là văn hóa, ý thức của cộng đồng”.  

PGS.TS. Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, khẳng định tiếp cận Một sức khỏe là con đường tất yếu không chỉ nhằm giải quyết vấn đề kháng thuốc hiện tại mà còn hướng tới mục tiêu cao hơn là bảo vệ hệ sinh thái lành mạnh cho tương lai của Việt Nam.

Hội thảo khoa học “Tiếp cận Một sức khỏe (One Health) trong phòng chống kháng kháng sinh tại Việt Nam” diễn ra trước thềm Ngày Môi trường Thế giới (5/6) và Ngày An toàn thực phẩm Thế giới (7/6). Đây là một trong những sự kiện chuyên môn được VAHCP tổ chức thành công ngay trong năm đầu hoạt động. Sự kiện còn là cầu nối tạo điều kiện cho các chuyên gia, nhà quản lý và cán bộ chuyên môn trong nhiều lĩnh vực trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và cập nhật kiến thức về phòng chống kháng kháng sinh.

 

Hiệp hội Tư vấn Nâng cao sức khỏe Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi số y tế

Hiệp hội Tư vấn nâng cao sức khỏe Việt Nam: Hướng tới một xã hội khỏe!

Hạn hán “tiếp sức” cho tình trạng kháng kháng sinh

WHO cảnh báo: bệnh lậu kháng kháng sinh gia tăng