Lý do các chế độ ăn kiêng giảm cân dễ thất bại

Thất bại trong ăn kiêng không phải do bạn tính toán calo chưa chuẩn hay lười tập thể dục

Podcast: Mắc bệnh tuyến giáp có cần kiêng đậu phụ?

Cholesterol xấu tăng cao vì một kiểu ăn kiêng phổ biến

Chuyên gia thể hình gợi ý 4 cách giảm cân mà không cần ăn kiêng

Tết với người ăn kiêng: Ăn "lệch chuẩn" có sao không?

Nguyên nhân nào gây ra “đại dịch” béo phì?

Béo phì đang trở thành thách thức nghiêm trọng đối với hệ thống y tế thế giới, làm gia tăng nguy cơ suy kiệt ngân sách chăm sóc sức khỏe. Tại Mỹ, khoảng 1/3 dân số béo phì nghiêm trọng đến mức chịu ảnh hưởng trực tiếp về sức khỏe. Tại châu Âu, tỷ lệ này chiếm khoảng 1/4 dân số.

Béo phì liên quan trực tiếp đến nhiều bệnh lý mạn tính như đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, ngưng thở khi ngủ, các vấn đề về khớp và nguy cơ ung thư.

Dù các liệu pháp điều trị mới như thuốc tiêm đã xuất hiện, chi phí của chúng vô cùng đắt đỏ và có nguy cơ khiến người bệnh phải phụ thuộc suốt đời.

Theo Bác sĩ Andrew Jenkinson, chuyên gia tư vấn phẫu thuật béo phì tại Bệnh viện Đại học College London (Anh), béo phì không đơn thuần do con người ăn quá nhiều hay lười vận động. Nguyên nhân gốc rễ là một số loại thực phẩm đã cản trở cơ chế tự điều chỉnh cân nặng tự nhiên.

Ở cơ thể khỏe mạnh, các tế bào mỡ tiết ra hormone leptin. Leptin truyền tín hiệu đến vùng dưới đồi (hypothalamus) trong não bộ để giảm cảm giác thèm ăn và tăng cường tốc độ trao đổi chất.

Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều đường, tinh bột và thực phẩm chế biến sẵn làm gia tăng nồng độ insulin trong máu. Tình trạng insulin cao kéo dài sẽ ngăn chặn tín hiệu của leptin truyền đến não.

Khi bị kháng leptin, não bộ không còn nhận biết được lượng mỡ hiện có. Dù cơ thể đang thừa cân, não bộ vẫn lầm tưởng bạn đang thiếu năng lượng và liên tục phát tín hiệu đòi nạp thêm thực phẩm.

Sai lầm khi ăn kiêng: Đếm calo là không đủ

Các chế độ ăn kiêng dựa trên calo thường bỏ qua cơ chế tự cân bằng của chuyển hóa cơ bản và điểm neo cân nặng

Các chế độ ăn kiêng dựa trên calo thường bỏ qua cơ chế tự cân bằng của chuyển hóa cơ bản và điểm neo cân nặng

Phương pháp đếm calo truyền thống thường bỏ qua cơ chế tự cân bằng của chuyển hóa cơ bản. Khoảng 70% năng lượng tiêu thụ hàng ngày được cơ thể dùng cho chức năng chuyển hóa cơ bản ở trạng thái nghỉ ngơi như duy trì thân nhiệt, nhịp tim và hệ miễn dịch.

Cơ thể có khả năng tự điều chỉnh tăng hoặc giảm mức chuyển hóa cơ bản từ 600 đến 700kcal mỗi ngày. Khi bạn cắt giảm calo đột ngột để ăn kiêng, chỉ sau vài tuần, cơ thể sẽ thích ứng bằng cách hạ thấp mức chuyển hóa cơ bản xuống, khiến quá trình giảm cân bị chững lại.

Cân nặng của mỗi người chịu sự chi phối của một "điểm neo cân nặng". Tương tự như con tàu bị giữ lại bởi mỏ neo, trung tâm điều khiển ở não sẽ tìm cách kéo cân nặng của bạn trở về mức thiết lập ban đầu. Điểm neo này chịu ảnh hưởng từ yếu tố di truyền và môi trường dinh dưỡng xung quanh.  

Tại sao tập thể dục đơn thuần khó giúp giảm cân?

Vận động cường độ cao giúp đốt cháy calo nhưng rất khó duy trì nếu không kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý

Vận động cường độ cao giúp đốt cháy calo nhưng rất khó duy trì nếu không kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý

Nếu dành 1,5 tiếng vận động với cường độ rất cao, bạn có thể đốt cháy khoảng 1.000 calo/ngày. Duy trì điều đó 6 ngày một tuần chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt đối với quá trình giảm cân.

“Tuy nhiên, trừ khi là vận động viên chuyên nghiệp, hầu hết chúng ta đều không thể theo nổi lịch trình khắc nghiệt đó”, Bác sĩ Jenkinson cho biết.

Tập thể dục vừa phải (30 phút một buổi, 3-4 buổi/tuần) chỉ giúp giảm trung bình khoảng 2kg trong cả năm. Cách duy nhất để đánh bại cơ chế bù trừ này là kết hợp cả cắt giảm calo lẫn vận động cường độ cao. Thế nhưng, điều đó cực kỳ khó khăn: Cơ thể bạn sẽ rơi vào trạng thái kiệt sức hoàn toàn và luôn cồn cào vì đói.

Lời khuyên từ chuyên gia: Ăn gì để giảm cân thành công?

Loại bỏ thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên đồ tự nấu giúp giảm cân bền vững

Loại bỏ thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên đồ tự nấu giúp giảm cân bền vững

Bác sĩ Jenkinson nhấn mạnh chìa khóa không nằm ở ăn kiêng tạm thời, mà ở việc tạo ra những thay đổi lành mạnh trong chế độ ăn:

- Loại bỏ các tác nhân gây hại: Hạn chế tối đa đường, tinh bột tinh chế và dầu thực vật qua chế biến vì chúng làm tăng insulin và chặn tín hiệu leptin.

- Ưu tiên thực phẩm tự nấu tại nhà: Tự chế biến món ăn từ nguyên liệu tươi sống, giúp hạ "điểm neo cân nặng" một cách tự nhiên mà không gây cảm giác đói hay gắt gỏng.

- Thay đổi thói quen ăn vặt: Thay vì ăn đồ ngọt hay đồ ăn vặt chế biến sẵn khi xem tivi, hãy thay thế bằng một đĩa rau củ tươi rắc chút muối.

- Tìm cách kiểm soát cơn thèm ăn: Khi thèm đồ ngọt, thay vì cố gắng phớt lờ hay buông xuôi, hãy theo dõi tín hiệu của cơ thể. Cơn thèm sẽ tăng lên đỉnh điểm rồi tự suy yếu. Qua thời gian, bạn sẽ nhận thấy cảm giác này sẽ ngày càng thưa dần và giảm cường độ.

 
Quỳnh Trang (Theo Science Focus)
Mời quý vị độc giả đọc tin hàng ngày về chủ đề sức khỏe tại suckhoecong.vn trong chuyên mục Khỏe đẹp