Tâm lý bi quan ảnh hưởng thế nào tới sức khoẻ tinh thần?

Bi quan là trạng thái tiêu cực, thiếu hy vọng và tự tin vào tương lai

Trong đời sống hiện đại, không khó để bắt gặp những người luôn nhìn mọi việc theo chiều hướng xấu nhất. Họ thường xuyên chia sẻ các thông tin tiêu cực, cảnh báo về khủng hoảng và tin rằng nỗ lực cá nhân khó có thể tạo ra thay đổi. Đây là biểu hiện điển hình của một dạng tư duy bi quan kéo dài, đôi khi được gọi là “chủ nghĩa bi quan về tương lai”.

Theo các chuyên gia tâm lý, trạng thái này không chỉ dừng lại ở việc lo lắng trước khó khăn thực tế, mà còn là niềm tin rằng mọi thứ sẽ tiếp tục xấu đi, bất chấp nỗ lực của con người. Cảm giác bất lực, kiệt sức và mất hy vọng thường đi kèm, khiến người trong cuộc dễ rơi vào vòng xoáy suy nghĩ tiêu cực.

Khi thế giới trở nên “quá tải” thông tin

Sự gia tăng của tâm lý bi quan có liên quan chặt chẽ đến môi trường truyền thông hiện nay. Internet và mạng xã hội khiến con người tiếp xúc liên tục với các thông tin về xung đột, khủng hoảng kinh tế, biến đổi khí hậu hay bất ổn xã hội.

Vấn đề nằm ở chỗ, hệ thần kinh của con người không được thiết kế để xử lý lượng thông tin tiêu cực dày đặc trong thời gian dài. Khi những tin tức gây lo ngại xuất hiện liên tục, não bộ có xu hướng “mặc định” rằng thế giới đang trở nên nguy hiểm hơn thực tế.

Bên cạnh đó, các thuật toán mạng xã hội thường ưu tiên nội dung gây chú ý, trong đó có tin xấu hoặc giật gân. Việc liên tục tiếp xúc với loại nội dung này có thể tạo ra cảm giác sai lệch rằng mọi thứ xung quanh đều đang đi theo chiều hướng tồi tệ.

Không chỉ người chủ động tìm kiếm thông tin mới bị ảnh hưởng. Ngay cả khi không có nhu cầu, người dùng vẫn có thể tiếp nhận các nội dung tiêu cực thông qua chia sẻ từ bạn bè hoặc các bài đăng lan truyền.

Áp lực xã hội và sự mất niềm tin

Ngoài yếu tố truyền thông, những biến động xã hội cũng góp phần nuôi dưỡng tâm lý bi quan. Áp lực tài chính, bất bình đẳng, sự cô đơn và cảm giác thiếu an toàn về tương lai khiến nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, dần mất niềm tin vào triển vọng dài hạn.

Trong bối cảnh đó, không ít người cảm thấy như phải lựa chọn giữa việc “cập nhật thông tin” và “giữ gìn sức khỏe tinh thần”. Khi các khủng hoảng toàn cầu liên tục xuất hiện, cảm giác bất ổn có thể lan rộng và kéo dài.

Hệ lụy đối với sức khỏe tinh thần

Bi quan không phải lúc nào cũng tiêu cực. Ở mức độ nhất định, nó giúp con người nhận diện rủi ro và chuẩn bị cho tình huống xấu. Tuy nhiên, khi trở thành trạng thái thường trực, nó có thể gây ra nhiều hệ lụy.

Người có xu hướng bi quan kéo dài thường dễ rơi vào cảm giác tê liệt, mất động lực và dần từ bỏ những hành vi tích cực như kết nối xã hội, chăm sóc bản thân hay theo đuổi mục tiêu cá nhân. Về lâu dài, điều này làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm và kiệt sức.

Đáng chú ý, tư duy bi quan có tính “tự củng cố”. Khi tin rằng mọi nỗ lực đều vô nghĩa, cá nhân sẽ ít hành động hơn, từ đó làm giảm cơ hội cải thiện tình hình và càng củng cố niềm tin tiêu cực ban đầu.

Ngoài ra, trạng thái này còn khiến tầm nhìn bị thu hẹp. Người trong cuộc dễ bỏ qua những tín hiệu tích cực hoặc những cơ hội cải thiện, dẫn đến cảm giác cuộc sống thiếu ý nghĩa và thiếu kết nối.

Làm gì để thoát khỏi vòng xoáy bi quan?

Các chuyên gia khuyến nghị, bước đầu tiên là nhận diện tác động của thông tin đối với cảm xúc cá nhân. Nếu nhận thấy tâm trạng xấu đi sau khi đọc tin tức hoặc thường xuyên bị cuốn vào suy nghĩ tiêu cực, cần chủ động điều chỉnh thói quen tiếp nhận thông tin.

Một trong những cách đơn giản là giới hạn thời gian theo dõi tin tức mỗi ngày và lựa chọn nguồn tin đáng tin cậy. Việc giảm tiếp xúc với nội dung tiêu cực không đồng nghĩa với việc “né tránh thực tế”, mà là tạo khoảng trống để não bộ phục hồi.

Bên cạnh đó, việc cân bằng thông tin cũng rất quan trọng. Tìm kiếm các câu chuyện tích cực, những tiến bộ trong khoa học, y tế hoặc cộng đồng có thể giúp tái lập góc nhìn toàn diện hơn về thế giới.

Ở cấp độ cá nhân, kết nối với hiện tại là một “chiến lược” hiệu quả. Các hoạt động như vận động thể chất, trò chuyện với người thân, tham gia hoạt động cộng đồng hoặc đơn giản là dành thời gian ngoài thiên nhiên có thể giúp điều hòa cảm xúc và giảm căng thẳng.

Quan trọng hơn, cần duy trì cảm giác “có thể hành động”. Dù không thể giải quyết các vấn đề vĩ mô, mỗi cá nhân vẫn có thể tạo ra thay đổi trong phạm vi nhỏ như hỗ trợ người khác, tham gia hoạt động xã hội hoặc chăm sóc môi trường sống của mình.

Thế giới có thể đang đối mặt với nhiều thách thức, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc mọi thứ đều vô vọng. Khả năng nhìn nhận đồng thời cả khó khăn và cơ hội là yếu tố quan trọng giúp duy trì sức khỏe tinh thần. Nói cách khác, mục tiêu không phải là loại bỏ hoàn toàn nỗi lo, mà là giữ được quyền chủ động trước nó. Khi còn khả năng lựa chọn cách phản ứng, con người vẫn có thể tìm thấy ý nghĩa và hy vọng trong cuộc sống.

 

Làm gì để thoát khỏi vòng suy nghĩ tiêu cực?

Tâm trạng tiêu cực, cẩn thận thiếu vi chất

Infographic: Tự lập độc hại - Khi sự mạnh mẽ trở thành gánh nặng tâm lý

Gaslighting: Nhận diện hành vi thao túng tâm lý