Trước năm 1960, tỷ lệ người mắc tăng huyết áp tại Việt Nam chỉ chiếm vỏn vẹn 1%. Tuy nhiên, con số này đã tăng lên 11,2% vào năm 1992 và chạm mốc 25,1% vào năm 2023. 

Mới đây, một đợt sàng lọc tại 126 trạm y tế ở Hà Nội đã phát hiện gần 8.000 trường hợp nghi mắc mới và hơn 16.000 người ở giai đoạn tiền tăng huyết áp.

Tuy nhiên, trong buổi trao đổi với Tạp chí Sức khỏe+, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế Phương Đông, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho rằng, con số này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Bác sĩ lưu ý rằng theo các nghiên cứu quốc tế, gần một nửa số người trưởng thành có nguy cơ mắc tăng huyết áp, hoặc thực sự mắc bệnh nhưng không hề hay biết.

Tại Việt Nam, khoảng 50% bệnh nhân chỉ phát hiện ra bệnh tăng huyết áp khi các biến chứng nguy hiểm đã xuất hiện.

Áp lực máu cao kéo dài khiến mạch máu não có thể phình hoặc vỡ, dẫn đến đột quỵ xuất huyết não. Ở những người có bệnh nền xơ vữa, các mảng xơ vữa có thể bong ra, hình thành cục máu đông gây nhồi máu não.

Quả tim phải làm việc mệt mỏi dưới áp lực lớn mỗi ngày, dẫn đến biến chứng suy tim mạn tính. Ngoài ra, dòng máu xoáy mạnh có thể gây va đập vào các mảng xơ vữa mạch vành, dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp tính.

Đây là nơi diễn ra một "vòng xoắn bệnh lý" nguy hiểm. Tăng huyết áp gây tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, làm suy giảm chức năng lọc. Ngược lại, thận suy kích thích huyết áp tăng cao hơn, cuối cùng dẫn đến tình trạng phải chạy thận hoặc ghép thận.

Những mạch máu nhỏ ở võng mạc rất dễ tổn thương, gây xuất huyết võng mạc và suy giảm thị lực nghiêm trọng.

Một trong những khía cạnh đáng lo ngại nhất hiện nay là tình trạng "trẻ hóa" bệnh lý.  

Nguyên nhân của xu hướng này nằm ở lối sống hiện đại: Ít vận động, áp lực công việc (stress) liên tục, chế độ ăn nhiều muối và lạm dụng rượu bia, thuốc lá. Thậm chí, thói quen lướt điện thoại khi nghỉ ngơi cũng khiến não bộ không thực sự được thư giãn, duy trì trạng thái căng thẳng và thúc đẩy huyết áp tăng vọt.

ThS.BS Đoàn Dư Mạnh nhấn mạnh rằng biến chứng ở người trẻ thường nặng nề và để lại di chứng tàn phế dài hạn hơn so với người cao tuổi. Hệ thống mạch máu của người cao tuổi đã trải qua một thời gian dài thích nghi với những thay đổi huyết áp qua nhiều năm. Não bộ của người già có thể đã quen với tình trạng thiếu máu não mạn tính, nên khi xảy ra đột quỵ, não có khả năng chịu đựng và phục hồi nhanh hơn.

Trái lại, ở người trẻ, hệ mạch máu tuy khỏe nhưng chưa từng trải qua "thử thách" kéo dài. Khi huyết áp tăng vọt đột ngột, não bộ đang nhận nguồn oxy và máu dồi dào bỗng dưng bị cắt đứt sẽ không kịp thích nghi, dẫn đến các biến chứng như xuất huyết não hoặc nhồi máu não thường nặng nề hơn, dễ dẫn đến tử vong hoặc tàn phế.

Cuộc chiến chống lại tăng huyết áp tại Việt Nam đang vấp phải những rào cản lớn về nhận thức. Tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu tại Việt Nam hiện chỉ ở mức thấp (khoảng 13-15%).

Một bộ phận người trẻ thường có tâm lý tự tin vào sức khỏe của mình, coi tăng huyết áp là bệnh của người già. Trong khi đó, bệnh diễn ra thầm lặng, không có triệu chứng đau đớn hay khó chịu rõ rệt. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng cấp tính hoặc tình cờ đi khám vì một bệnh khác nhưng đã bị suy thận giai đoạn muộn. Sự chủ quan này khiến bệnh tiến triển âm thầm và khi bùng phát thường ở trạng thái rất nguy kịch

Nhiều bệnh nhân tăng huyết áp lại mắc sai lầm nghiêm trọng khi tự ý ngừng thuốc ngay khi thấy chỉ số huyết áp ổn định, dẫn đến những cơn tăng huyết áp đột ngột gây đột quỵ. Ngược lại, có những người chủ quan cho rằng đã uống thuốc thì có thể ăn uống “thả ga” và lạm dụng rượu bia.

Đặc biệt, bác sĩ Mạnh cảnh báo về các liệu pháp truyền miệng thiếu căn cứ khoa học như dùng chanh muối liều cao. Nạp một lượng natri quá lớn vào cơ thể trong khi bỏ thuốc điều trị là "công thức" dẫn đến suy thận cấp và vỡ mạch máu não.

Thông điệp gần gũi được ThS.BS Đoàn Dư Mạnh tổng kết trong buổi tọa đàm là: Thay vì chờ đợi những cơn đau đầu hay chóng mặt, mỗi cá nhân cần thực hiện việc khám sức khỏe định kỳ, giảm muối trong khẩu phần ăn và duy trì vận động tối thiếu 150 phút/tuần.

Trong một xã hội đang phát triển nhanh như Việt Nam, làm chủ huyết áp không chỉ là vấn đề sức khỏe cá nhân, mà còn là cam kết bảo vệ tương lai bền vững của cả cộng đồng.