Gan lợn biến đổi gene: Giải pháp cho bệnh nhân suy gan chờ ghép tạng?

Gan lợn được cấy ghép có chứa 6 biến đổi gene, được cung cấp bởi công ty ClonOrgan Biotechnology ở Thành Đô, Trung Quốc. Ảnh: Organ Donation Alliance.

Theo Nature, bác sỹ Lin Wang – người dẫn đầu ca phẫu thuật hồi tháng 1/2026 tại Bệnh viện Tây Kinh thuộc Đại học Quân y (Tây An, Trung Quốc) cho biết, bệnh nhân này hiện đã được ghép gan người và đang trong quá trình hồi phục tốt. Nhóm nghiên cứu dự kiến sẽ gửi kết quả của ca phẫu thuật này lên một tạp chí khoa học có bình duyệt.

Giải pháp tạm thời khi thiếu nguồn tạng hiến 

Các nhà khoa học đang kỳ vọng cấy ghép tạng động vật biến đổi gene vào người – còn gọi là cấy ghép dị loài (xenotransplantation) – có thể giúp giảm số bệnh nhân tử vong trong thời gian chờ tạng hiến. Đến nay, ít nhất hơn một chục bệnh nhân tại Mỹ và Trung Quốc đã được ghép các cơ quan từ lợn bao gồm: tim, thận, gan và tuyến ức. Các thử nghiệm lâm sàng cũng đang được triển khai ở cả 2 quốc gia này.

Trong ca phẫu thuật mới nhất, gan lợn không được ghép vào cơ thể bệnh nhân mà được kết nối bên ngoài cơ thể thông qua hệ thống tuần hoàn ngoài – một kỹ thuật gọi là tưới máu ngoài cơ thể (extracorporeal perfusion). Máu của bệnh nhân được dẫn qua gan lợn để loại bỏ các chất độc tích tụ do suy gan.

Theo các chuyên gia, đây là phương pháp “cầu nối”, giúp duy trì sự sống và tạo thời gian để bệnh nhân chờ tạng hiến hoặc để gan của chính họ có cơ hội phục hồi.

Bước tiến nhờ công nghệ biến đổi gene

Theo Nature, phương pháp "tưới máu ngoài cơ thể" bằng gan lợn đã được thử nghiệm từ những năm 1990. Tuy nhiên, việc sử dụng lợn biến đổi gene giúp cơ quan của chúng tương thích hơn với cơ thể người, từ đó giảm nguy cơ đào thải.

Trước đây, một nhóm nghiên cứu tại Mỹ đã thử kết nối gan lợn biến đổi gene với ít nhất 4 người đã chết não. Việc các bác sĩ Trung Quốc thực hiện thành công kỹ thuật này trên một bệnh nhân còn sống được các chuyên gia đánh giá là “thành tựu đáng chú ý”.

Bệnh nhân 56 tuổi trong nghiên cứu mới bị viêm gan B mạn tính và tổn thương gan do rượu, khiến chức năng gan suy giảm đột ngột. Sau một tháng điều trị tại Thượng Hải nhưng không tìm được nguồn gan hiến, các bác sĩ bệnh viện Tây Kinh với sự đồng ý của bệnh nhân và gia đình – đã thử nghiệm giải pháp dùng gan lợn.

Gan lợn sử dụng trong ca phẫu thuật do Công ty công nghệ sinh học ClonOrgan Biotechnology (Thành Đô, Trung Quốc) cung cấp và được chỉnh sửa 6 gene: 3 gene của lợn bị vô hiệu hóa và 3 gene tạo protein của người được bổ sung. Những thay đổi này nhằm giảm nguy cơ hệ miễn dịch của bệnh nhân đào thải cơ quan.

Các bác sĩ đặt ống dẫn vào tĩnh mạch chân của bệnh nhân để kết nối với thiết bị chứa gan lợn. Máu của bệnh nhân được tuần hoàn qua gan lợn để loại bỏ các chất độc do suy gan gây ra, sau đó đưa trở lại cơ thể. Trong thời gian này, các bác sĩ không ghi nhận dấu hiệu đào thải cơ quan và chức năng gan của bệnh nhân bắt đầu cải thiện.

Sau gần 3 ngày, hệ thống được tháo ra nhằm giảm nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng.

Các chuyên gia quốc tế cho rằng, cần thêm dữ liệu chi tiết về ca phẫu thuật, như liều thuốc ức chế miễn dịch sử dụng, sự thay đổi sức khỏe của bệnh nhân theo thời gian và thời gian tối đa bệnh nhân có thể kết nối với gan lợn.

Ngoài ra, kết quả các xét nghiệm chức năng gan trước, trong và sau phẫu thuật sẽ là dữ liệu quan trọng nếu nhóm nghiên cứu công bố chính thức.

Hiện Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cũng đã phê duyệt thử nghiệm lâm sàng nhằm đánh giá liệu phương pháp tưới máu ngoài cơ thể bằng gan lợn biến đổi gene có thể điều trị an toàn cho bệnh nhân suy gan hay không.

 

Bệnh viện Chợ Rẫy và dấu mốc lịch sử về ghép tạng

7 cuộc đời được hồi sinh nhờ ghép tạng từ người hiến chết não

Người thứ 2 trên thế giới ghép thận lợn phải chạy thận trở lại

Người đầu tiên ghép thận lợn chỉnh sửa gene đã qua đời