Lợi ích dinh dưỡng của các món ăn từ côn trùng

Ở một số địa phương, các món ăn từ côn trùng thường được coi là các món đặc sản.

Những năm gần đây, trước áp lực từ biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và nhu cầu protein ngày càng tăng, các loại côn trùng ăn được đang được nghiên cứu như một lựa chọn thay thế tiềm năng cho các nguồn đạm truyền thống.

Các khảo sát đa dạng sinh học cho thấy hiện có khoảng 2.200–2.300 loài côn trùng ăn được đang được tiêu thụ tại 128 quốc gia trên thế giới. Sự đa dạng loài cao nhất tập trung ở châu Á, tiếp đến là Mexico và một số khu vực châu Phi cận Sahara. Dù vậy, phần lớn nghiên cứu khoa học hiện nay mới dừng lại ở phân tích thành phần dinh dưỡng và các nghiên cứu ngắn hạn, trong khi dữ liệu can thiệp dài hạn trên người còn hạn chế.

Giá trị dinh dưỡng đáng chú ý

Xét về thành phần đa lượng, côn trùng ăn được có hàm lượng protein cao, dao động từ 35–75% tính theo trọng lượng khô, tùy loài, giai đoạn phát triển và phương pháp chế biến. Protein từ côn trùng cung cấp đầy đủ các acid amin thiết yếu và có khả năng tiêu hóa tương đương với các nguồn quen thuộc như sữa, đậu nành hay casein. Điều này khiến côn trùng trở thành nguồn đạm “đặc” về mặt dinh dưỡng trên mỗi đơn vị khối lượng.

Hàm lượng chất béo trong côn trùng thường chiếm 10–50% trọng lượng khô, trong đó phần lớn là chất béo không bão hòa, được xem là có lợi cho sức khỏe tim mạch. Ngoài ra, khi được ăn nguyên con hoặc ít chế biến, côn trùng còn cung cấp chất xơ tự nhiên thông qua chitin (thành phần cấu trúc của lớp vỏ ngoài).

Không chỉ dừng ở dinh dưỡng đa lượng, côn trùng ăn được còn là nguồn cung vi chất đáng kể. Nhiều loài chứa hàm lượng sắt, kẽm, calci và vitamin nhóm B (đặc biệt là vitamin B12) tương đương, thậm chí cao hơn so với thịt bò, gia cầm hoặc một số loại đậu. Hàm lượng sắt có thể dao động từ 5–60 mg/100 g chất khô, trong khi kẽm nằm trong khoảng 8–27 mg/100 g, phụ thuộc vào loài và điều kiện nuôi. Đây là điểm đặc biệt quan trọng tại các khu vực còn phổ biến tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng.

Chitin và sức khỏe hệ tiêu hóa

Chitin có trong bộ xương ngoài của côn trùng được xem là dạng chất xơ không hòa tan. Các nghiên cứu cho thấy chitin và dẫn xuất của nó là chitosan có thể đóng vai trò tiền sinh học, góp phần điều hòa hệ vi sinh vật đường ruột. Cơ thể người có enzyme chitinase, cho phép phân giải chitin ở mức độ nhất định, tuy nhiên hiệu quả tiêu hóa còn phụ thuộc vào cách chế biến và kích thước của nguyên liệu.

Lợi ích môi trường và tính bền vững

So với chăn nuôi gia súc, gia cầm truyền thống, nuôi côn trùng đòi hỏi ít đất, nước và thức ăn hơn, đồng thời phát thải khí nhà kính thấp. Côn trùng cũng có thể được nuôi bằng phụ phẩm hữu cơ, góp phần xây dựng hệ thống thực phẩm tuần hoàn và giảm lãng phí.

Tuy nhiên, hiện nay chỉ khoảng 6% loài côn trùng ăn được đã được thuần hóa và nuôi trồng ở quy mô lớn; phần lớn vẫn được khai thác từ tự nhiên. Điều này đặt ra yêu cầu về quản lý nguồn lợi, tiêu chuẩn hóa quy trình nuôi và kiểm soát chất lượng nếu muốn mở rộng vai trò của côn trùng trong hệ thống thực phẩm.

Một số lưu ý khi ăn các món ăn từ côn trùng

Các món ăn từ côn trùng nhìn chung an toàn khi được nuôi và chế biến đúng cách. Tuy nhiên, một số rủi ro vẫn tồn tại. Những người dị ứng với động vật có vỏ có thể gặp phản ứng chéo do côn trùng và giáp xác cùng chứa các protein gây dị ứng như tropomyosin. Ngoài ra, nếu điều kiện nuôi không được kiểm soát, côn trùng có thể tích lũy kim loại nặng hoặc bị nhiễm vi sinh vật gây hại.

Xử lý nhiệt giúp giảm tải vi sinh vật nhưng không phải lúc nào cũng loại bỏ hoàn toàn bào tử. Đáng chú ý, dữ liệu về tác động của việc tiêu thụ côn trùng lâu dài đối với sức khỏe con người vẫn còn hạn chế, đòi hỏi các nghiên cứu can thiệp quy mô lớn và theo dõi dài hạn.

Với mật độ dinh dưỡng cao, tác động môi trường thấp và tiềm năng mở rộng quy mô, các món ăn từ côn trùng đang nổi lên như một giải pháp bổ sung đáng cân nhắc cho dinh dưỡng bền vững. Tuy nhiên, để trở thành một phần ổn định trong khẩu phần của cộng đồng, cần có khung pháp lý rõ ràng, quy trình sản xuất tiêu chuẩn hóa và bằng chứng khoa học vững chắc hơn về tính an toàn và hiệu quả lâu dài đối với sức khỏe con người.

 

Podcast: Sốt mò - Căn bệnh nguy hiểm từ một vết côn trùng đốt

5 món ăn sáng tốt cho người tăng huyết áp

8 món ăn dễ hư hỏng nếu bảo quản sai cách

Soup: Món ăn đơn giản giúp tăng cường miễn dịch khi trời lạnh